Սաուդյան Արաբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
المملكة العربية السعودية
Սաուդյան Արաբիայի Թագավորություն
Սաուդյան Արաբիայի դրոշ
Դրոշ
Սաուդյան Արաբիայի զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Սաուդյան Արաբիայի օրհներգ
Սաուդյան Արաբիայի դիրքը
Սաուդյան Արաբիայի տեղագրական քարտեզ
Մայրաքաղաք Էր-Ռիադ
55°45′N, 37°37′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ արաբերեն
Կառավարում Բացարձակ Միապետություն
 -  Թագավոր Սալման Բին Աբդուլ Ազիզ
 -  Գահի Ժառանգորդ Մուքրին Բին Աբդուլ Ազիզ
 -  Ժառանգորդի Տեղակալ Մուհամմադ Բին Նայեֆ
Հիմնադրում
 -  Առաջին Սաուդյան պետություն հաստատում 1744 
 -  Երկրորդ Սաուդյան պետություն հաստատում 1824 
 -  Երրորդ Սաուդյան պետություն հռչակում հունվարի 8, 1926 
 -  Ճանաչում մայիսի 20, 1927 
 -  Թագավորության միացում սեպտեմբերի 23, 1932 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 2,149,690 կմ²  (12-ին)
 -  Ջրային (%) 13
Բնակչություն
 -  2015 նախահաշիվը 29,369,428  (42-րդ)
 -  2000 մարդահամարը 21,274,267 
 -  Խտություն 12 /կմ² (175-րդ)
36 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2014 գնահատում
 -  Ընդհանուր $1.553 տրիլիոն 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $51,779 (10-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2012 գնահատում
 -  Ընդհանուր $771 միլիարդ (19-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $24,476 (30-րդ)
ՄԶՀ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0.836 (շատ բարձր) (65th)
Դրամական միավոր Սաուդյան Ռիալ (SAU)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .sa
Հեռախոսային կոդ +966
Սաուդյան Արաբիա

Սաուդյան Արաբիա[1] (պաշտոնական անվանումն է՝ Սաուդյան Արաբիայի Թագավորություն, որը նաև պարզապես անվանվում է Արաբիա, արաբերեն՝دية‎السعوالمملكة العربية, ալ-Մալաքա ալ-'Արաբիյա աս-Սու'ուդիյա) Արաբական թերակղզում գտնվող արաբական ամենամեծ պետությունն է։ Հյուսիս-արևմուտքում Արաբիան սահմանակից է Հորդանանին, հյուսիսում ու հյուսիս-արևելքում՝ Իրաքին, արևելքում՝ Քուվեյթին, Քաթարին, Բահրեյնին ու Արաբական Միացյալ Էմիրություններին, հարավ-արևելքում՝ Օմանին, ու հարավում՝ Եմենին։ Պարսից ծոցը գտնվում է նրա հյուսիս-արևելքում, Կարմիր ծովը՝ արևմուտքում։ Երկրի բնակչությունը մոտ 27,6 մլն է, տարածքը՝ մոտ 2.150.000 կմ²։ Սաուդյան Արաբիա պետությունը Հարավարևմտյան Ասիայի ամենամեծ երկիրն է։ Զբաղեցնում է Արաբական թերակղզու 2/3-ը և մի շարք կղզիներ Պարսից ծոցում և Կարմիր ծովում։

Տարածք[խմբագրել]

Տարածքի մեծ մասը կազմում են մեղմաթեք հարթավայրերը, քարային և ավազային անապատները՝ Նեֆուդ, Դեհնա, Ռուբ էլ Խալի։ Կարմիր ծովի ափին զուգահեռ ձգվում են Հիջազ և Ասիր լեռնաշղթաները, որոնք աստիճանաբար իջնում են դեպի առափնյա նեղ դաշտավայրը։

Օգտակար Հանածոներ[խմբագրել]

Երկրի գլխավոր հարստությունը նավթն ու գազն են, որոնք կազմում են համաշխարհային պաշարների համապատասխանաբար՝ 32,4 և 4,5%-ը։ Կան նաև երկաթի, քրոմի, պղնձի, կապարի, ցինկի, ոսկու հանքավայրեր։

Բուսական և Կենդանական Աշխարհներ[խմբագրել]

Բուսականությունը հիմնականում անապատային և կիսաանապատային է։ Կենդանիներից հանդիպում են գայլը, բորենին, օնագր վայրի էշը և այլն։ Շատ են կրծողներն ու սողունները։

Կլիմա[խմբագրել]

Կլիման հյուսիսում մերձարևադարձային է, հարավում՝ արևադարձային, խիստ ցամաքային։ Մշտական հոսք ունեցող գետեր չկան։

Անցյալ[խմբագրել]

Սաուդյան Արաբիայի տարածքում հնագույն ժամանակներից բնակվել են տարբեր ժողովուրդներ ու ցեղեր։ Մ.թ.ա. II հազարամյակում գերակշռել են արաբական քոչվոր ցեղերը։ Սաուդյան Արաբիայի Հիջազ նահանգում VII դարում Մուհամեդի գլխավորությամբ ձևավորվել է իսլամը, և 630 թ-ին ստեղծվել է առաջին իսլամական կրոնապետությունը՝ Արաբական խալիֆությունը՝ Մեդինա մայրաքաղաքով։ 630–631 թթ-ին Մուհամեդը եղել է այդ կրոնապետության առաջին ղեկավարը, հետագայում նրան երկըրպագեցին որպես մարգարեի և «Ալլահի պատգամաբերի»։ Հիջազում են գտնվում մուսուլմաններիսրբավայրերը՝ Մեքքան (Մուհամեդի ծննդավայրը) և Մեդինան (Մուհամեդի թաղման վայրը)։ Այդ պատճառով երկիրը կոչվում է նաև «Երկու մզկիթների երկիր»։ Այս քաղաքների տնտեսական կյանքում կարևորագույն տեղ են գրավում ուխտագնացությունից ստացված եկամուտները։

XIX դարի վերջում Արաբիայի մեծ մասը վահաբականների ջանքերով միավորվել է Սաուդյանների պետության մեջ։ Արաբական տարածքների հետագա միավորման համար Իբն Սաուդի վարած պատերազմների արդյունքում՝ 1927 թ. ստեղծվել են Հիջազ պետությունը, Նեջը և միացյալ մարզերը, որոնք 1932 թ-ին միավորվել են Սաուդյան Արաբիա պետության մեջ։

Բնակչություն[խմբագրել]

Երկրի բնակչության 80%-ից ավելին արաբներ են, որոնց գերակշիռ մասը քոչվոր և կիսաքոչվոր կյանք է վարում։ Ճնշող մեծամասնությունն անգրագետ է։ Դպրոց չեն հաճախում քոչվորների երեխաները և աղջիկների զգալի մասը (տղաների և աղջիկների ուսուցումն առանձին է)։ Երկրի բնակչության 80%-ից ավելին արաբներ են, որոնց գերակշիռ մասը քոչվոր և կիսաքոչվոր կյանք է վարում։ Ճնշող մեծամասնությունն անգրագետ է։ Դպրոց չեն հաճախում քոչվորների երեխաները և աղջիկների զգալի մասը (տղաների և աղջիկների ուսուցումն առանձին է)։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Տնտեսության գլխավոր ճյուղը նավթարդյունաբերությունն է։ Նավթի հանույթով (350–450 մլն տ) երկիրն աշխարհում երրորդ տեղում է՝ Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից հետո, իսկ գազի հանույթով մտնում է առաջին տասնյակի մեջ։ Կան պարարտանյութերի, մետաղաձուլական, սննդի, քսայուղերի արտադրության ձեռնարկություններ։

Սաուդյան Արաբիայի Արքան

Գյուղատնտեսություն[խմբագրել]

Գյուղատնտեսության զարգացման հնարավորությունները հսկայածավալ տարածքի վրա խիստ սահմանափակ են։ Դա հնարավոր է միայն օազիսներում։ Կարևոր մշակաբույսը փյունիկյան արմավենին է։ Մշակում են նաև ցորեն, սորգո, կորեկ, եգիպտացորեն, բանջարեղեն։ Բուծում են խոշոր ու մանր եղջերավոր կենդանիներ, ուղտեր, զբաղվում են ձկնորսությամբ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Հայկական Հանրագիտարան

Այցելեք նաև[խմբագրել]

Նշումներ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 53։ ISBN 99941-56-03-9։