Գազ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գազային ֆազայի մասնիկները (ատոմներ, մոլեկուլներ կամ իոններ) էլեկտրական դաշտի ներգործության բացակայության դեպքում ազատ շարժվում են:

Գազը նյութի չորս հիմնական վիճակներից մեկն է (մյուսները՝ պինդ, հեղուկ և պլազմա)։ Մաքուր գազը կարող է կազմված լինել առանձին ատոմներից (իներտ գազ կամ ատոմային գազ, ինչպես նեոնային), միատիպ ատոմներից կազմված տարրական մոլեկուլներից (օրինակ թթվածին), կամ զանազան ատոմներից կազմված միացության մոլեկուլներից (օրինակ ածխածնի երկօքսիդ)։ Գազի խառնուրդը պարունակում է զանազան մաքուր գազեր այնպես, ինչպես օդը։ Գազը տարբերվում է հեղուկից և պինդ մարմնից նրանով, որ նրա առանձին մասնիկները ընդարձակորեն տարանջատված են։ Այդ տարանջատումը գազը դարձնում է անգույն և անտեսանելի մարդու համար։

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել]

«Գազ» բառը (հոլ.՝ gas) հորինվել է XVII դարի սկզբին ֆլամանդացի բնագետ Յ. Բ. վան Հելմոնտի կողմից, իր կողմից ստացած «մեռած օդ»-ը (ածխաթթու գազ) անվանելու նպատակով։ Ըստ Յ.Ի.Պերելմանի Հելմոնտը գրել է.

Aquote1.png Այդ գոլորշին, ես կոչել եմ գազ, քանի որ այն գրեթե չի տարբերվում հնամենի քաոսից։ Aquote2.png


Վունդի կարծիքով, Հելմոնտը նախ և առաջ մտածել է, որ հայտնաբերված գազը նման է առաջնային քաոսին։ Հելմոնտի վրա ազդեցություն է գործել նաև blas (միջին գերմ.՝ blasen) բառը, որը նա օգտագործում էր աստղերից եկող սառը օդը բնութագրելու համար։ Բառի ընտրության գործում մեծ դեր է ունեցել նաև geest («ոգի») բառը, որը համապատասխանում է լատիներեն spiritus-ին. գազը, որի տակ Հելմոնտը նախ հասկանում էր ածխաթթու գազ, լատիներենով փոխանցվում է spiritus silvestris-ի («անտառի ոգի») միջով։ Ոմանք ենթադրում են, որ գերմանական gasen («եռալ») բառը նույնպես ազդեցություն է գործել բառի ընտրությանվրա։