Լիբիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
دولة ليبيا
Դաուլետ Լիբիա
Լիբիա Պետություն
Լիբիա դրոշ
Դրոշ
Լիբիա զինանշանը
Զինանշան
Ազգային օրհներգ՝
Լիբիա, Լիբիա, Լիբիա

Լիբիա դիրքը
Մայրաքաղաք Տրիպոլի
32°54′N, 13°11′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզուներ արաբերեն
Կառավարում Ջամահիրիա
 -  Ղեկավար և առաջնորդ հեղափոխության Մուամար Քադաֆի
 -  Գլխավոր քարտուղար Իմբարեկ Շամեխ
 -  Վարչապետ Բաղդադի Մահմուդի
Անկախություն
 -  Իտալիայից փետրվարի 10 1947 
 -  Միացյալ Թագավորությունից և Ֆրանսիայից
դեկտեմբերի 24 1951 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 1,759,541 կմ² (17րդ)
Բնակչություն
 -  2009 նախահաշիվը 6,420,000[1] (105րդ)
 -  2006 մարդահամարը 5,670,688 
ՀՆԱ (ԳՀ) 2008 գնահատում
 -  Ընդհանուր $90.251 միլիարդ[2] 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $14,533[2] (55րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2008 գնահատում
 -  Ընդհանուր $100.071 միլիարդ[2] 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $16,114[2] (43րդ)
ՄԶՀ (2008) Green Arrow Up Darker.svg0.840 (բարձր) (52րդ)
Դրամական միավոր դինար (LYD)
Ժամային գոտի EET (UTC+2)
Ինտերնետ .ly
Հեռախոսային կոդ +218


Լիբիան[3] (արաբերեն՝ ليبيا ), պաշտոնական անունով Լիբիայի անցումային խորհրդի կողմից Լիբիայի Հանրապետություն իսկ Քադդաֆիի կողմնակիցների տարբերակով Մեծն Ընկերվարական Ժողովրդական Լիբիական Արաբ Ջամահիրիա (արաբերեն՝ العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى), պետություն է Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Սահմանակից է արևելքում Եգիպտոսին, Սուդանի՝ հարավ-արևելքին, Չադի և Նիգերի՝ հարավին և Ալժիրի և Թունիսի արևմուտքին։

Լիբիայի տարածքը 1,759,541 կմ² որից 90%-ը անապատ է։ Նա տարածքով 4-րդ պետությունն է Աֆրիկայում և 17-րդ աշխարհում։[4] Մայրաքաղաքը՝ Տրիպոլին 1,7 միլիոն քաղաքացի ունի Լիբիայի 5,7 միլիոն բնակչությունից։ Լիբիան երկրորդ ամենաբարձր ՀՆԱ-ն (ԳՀ) ունի Աֆրիկայում՝ ցած բնակչության և առատ նավթի ռեզերվների պատճառով։[5]

Կլիման արևադարձային անապատային է, հաճախակի են տաք, չորացնող գիբլի և խամսին քամիները: Մշտական հոսք ունեցող գետեր չկան: Ծովափնյա նեղ գոտում տարածված է մերձարևադարձային բուսականությունը, հսկայական տարածքներ բուսազուրկ են: Լիբիան 16-րդ դարից մինչև 1912 թվականը եղել է Օսմանյան կայսրության կազմում: 1912–1943 թվականներին իտալական գաղութ էր, 1943–1951 թվականներին գտնվել է Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի ռազմական վարչակազմի իշխանության ներքո: Անկախություն է ձեռք բերել 1951 թվականի դեկտեմբերի 24-ին:

Անվանում[խմբագրել]

Հնում Լիբիա կորվում էր ամբողջ Աֆրիկան։ Բառի նշանակությունը բացատրում են երկու կերպ․ ոմանք գտնում են, որ այն առաջացել է Եգիպտոսից արևմուտք բնակվող lbu ժողովրդի անունից, իսկ ուրիշներն այն կապում են հին հունարեն Լիբա կամ Լիպս կոչվող հարավարևմտյան, խոնավաբեր քամու անվան հետ․ այսինքն՝ «Լիբիա» անվանումը պարզապես նշանակում է հարավարևմտյան երկիր (Հունաստանի նկատմամբ)[6]։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Երկրի բնակչության 92 %-ն արաբներ են: Տնտեսության հիմքը նավթարդյունաբերությունն է: Կան նաև նավթաքիմիական, ցեմենտի, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ: Մշակում են ծխախոտ, ձիթենի, փյունիկյան արմավենի, ցիտրուսներ, խաղող: Զբաղվում են նաև քոչվոր ու կիսաքոչվոր անասնապահությամբ:

Մշակույթ[խմբագրել]

Լիբիայի տարածքում պահպանվել են փյունիկյան արվեստի հուշարձաններ, հին հունական, հին հռոմեական և բյուզանդական կառույցների մնացորդներ, կիրառական արվեստի նմուշներ: Արաբների նվաճումից հետո Լիբիայում ձևավորվել է արաբա-բերբերական մշակույթը, իտալական տիրապետության շրջանում քաղաքներում ստեղծվել են եվրոպական թաղամասեր:

Արվեստ[խմբագրել]

Ժողովրդական արվեստի գործերից տարածված են երկրաչափական վառ նախշերով գորգերը, դրոշմված կամ ասեղնագործված զարդերով կաշվե և ոսկերչական իրերը, արմավենու տերևներից հյուսված խսիրներն ու պայուսակները:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009)։ «World Population Prospects, Table A.1» (.PDF)։ 2008 revision։ United Nations։ Վերցված՝ 2009-03-12։
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «Libya»։ International Monetary Fund։ http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=672&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=53&pr.y=8։ Վերցված է 2009-04-22։ 
  3. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 51։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  4. ՄԱԿ Demographic Yearbook, (2003), "Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density", United Nations Statistics Division, Վերստածվ է հուլիսի 15, 2006
  5. Annual Statistical Bulletin, (2004), "World proven crude oil reserves by country, 1980–2004", O.P.E.C., Վերստածվ է հուլիսի 20, 2006
  6. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։