Նորվեգիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Նորվեգիայի Թագավորություն
Kongeriket Norge
Նորվեգիայի դրոշ Նորվեգիայի զինանշանը
Ազգային հիմն՝
Ja, vi elsker
Նորվեգիայի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Օսլո
Տարածք
 -  Ընդհանուր 385,155 կմ² 
 -  Ջրային (%) 7.0
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 4,695,134 
 -  Խտություն 12 /կմ² 
31 /մղոն²
Ժամային գոտի (UTC+1)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+2)
Ինտերնետ .no
Հեռախոսային կոդ +47

Նորվեգիա կամ Նորվեգիայի Թագավորություն (նորվ.՝ Kongeriket Norge), պետություն Հյուսիսային Եվրոպայում՝ Սկանդինավյան թերակղզու արևմտյան մասում։ Սահմանակից պետություններն են՝ Շվեդիան, Ֆինլանդիան և Ռուսաստանը։

Ընդհանուր տեղեկություններ[խմբագրել]

Նորվեգիան քարտեզի վրա

Տարածքը 385,2 հզ. կմ² է, ձգվում է հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք 1750 կմ երկարությամբ և 7–430 կմ լայնությամբ։

Նորվեգիայի ափերը ողողում են Բարենցյան ծովը՝ հյուսիս-արևելքից, Նորվեգյան ծովը արևմուտքից և Հյուսիսային ծովը հարավ-արևմուտքում։ Նրա մաս է համարվում նաև Արքիպելագ Շպիցբերգենը (Սվալբարդ) և Յան-Մայեն կղզին, որը գտնվում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսում։ Նորվեգիայից կախված տարածք է համարվում Ատլանտյան օվկիանոսի հարավում գտնվող Բուվե կղզին։

Լեռնային երկիր է։ Տարածքի մեծ մասն զբաղեցնում են Սկանդինավյան լեռները, հյուսիսում Ֆինմարկեն սարահարթն է։ Ծովամերձ նեղ (40–50 կմ) շերտն զբաղեցնում են դաշտավայրերը։ Հյուսիսային և Նորվեգական ծովերի ափերը մասնատված են ֆիորդներով։

Ընդերքում կան երկաթի, նիկելի, պղնձի, մոլիբդենի, կոբալտի հանքավայրեր։ 1960–1970-ական թվականներին Հյուսիսային ծովում հայտնաբերվել են նավթի և գազի հարուստ պաշարներ, Շպիցբերգեն կղզեխմբում՝ բարձրորակ քարածուխ։

Կլիման չափավոր ծովային է, տարածքի 1/3-ն ընկած է բևեռային շրջագծից հյուսիս։ Հյուսիսատլանտյան տաք հոսանքով պայմանավորված՝ ձմեռը մեղմ է, ծովերը չեն սառչում։ Գետային ցանցը խիտ է։ Գետերը (ամենախոշորներն են Գլոմման, Լոգենը) սահանքավոր են, ջրառատ, արագահոս և ունեն ջրաէներգետիկ մեծ պաշարներ։ Լճերն զբաղեցնում են տարածքի 4 %-ը։ Ամենախոշորը Մյոսան է։ Մեծ տարածություններ ծածկված են սոճու և եղևնու անտառներով։ Կենդանիներից կան աղվես, լուսան, կուղբ, կզաքիս, նապաստակ և այլն։

Պատմությունը[խմբագրել]

Նորվեգիան տարբեր ժամանակներում գտնվել է նախ՝ Դանիայի, ապա՝ Շվեդիայի գերիշխանության ներքո։ Անկախություն է ձեռք բերել 1905 թ-ին։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա պահպանել է չոզոքություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Նորվեգիան գրավել է Գերմանիան, որից ազատագրվել է վերջինիս կապիտուլյացիայից հետո՝ 1945 թ-ի մայիսի 8-ին։

Նորվեգիայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները պայմանավորել են նավաշինության և նավագնացության վաղ զարգացումը։ Նորվեգացիների նախնիներն արդեն 8-րդ դարի վերջին կառուցել են նավեր և կատարել երկարատև նավարկություններ, հայտնագործել Իսլանդիան, Գրենլանդիան, Հյուսիսային Ամերիկան։

Նորվեգացիները մեծ ավանդ ունեն Արկտիկայի և Անտարկտիկայի հետազոտման գործում։ Ֆրիտյոֆ Նանսենն առաջին անգամ դահուկներով անցել է Գրենլանդիան, իսկ 1893–1896 թթ-ին գլխավորել «Ֆրամ» նավի արշավախումբը։ Դեպի Արկտիկա և Անտարկտիկա արշավախմբեր է ղեկավարել Ռուալ Ամունդսենը. նա առաջինն է հասել Հարավային բևեռ (1911 թ-ին)։

Նորվեգիայի խորհրդարանի նոբելյան կոմիտեի կողմից է տրվում Խաղաղության նոբելյան մրցանակը։

Արդյունաբերությունը[խմբագրել]

Բռյուգեն՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում գրանցված օբյեկտ Բերգենում

Նորվեգիան ունի զարգացած արդյունաբերություն։ Երկրում էլեկտրաէներգիայի ավելի քան 99 %-ը արտադրվում է ջրէկներում (բնակչության 1 շնչին ընկնող էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ Նորվեգիան աշխարհում գրավում է առաջին տեղը)։

Առավել զարգացած է գունավոր մետաղաձուլությունը (հատկապես՝ մագնեզիումի, ալյումինի, նիկելի, պղնձի արտադրությունը), նավթաքիմիան, փայտամշակումը, թաղանթանյութ-թղթի, թեթև և սննդի ճյուղերը։ Մեքենաշինության մեջ առանձնանում են նավաշինությունը, էլեկտրատեխնիկան և ռադիոէլեկտրոնիկան։

Գյուղատնտեսությունը[խմբագրել]

Բուսաբուծության նպատակներով օգտագործվում է երկրի տարածքի միայն 3 %-ը։ Այդ պատճառով էլ գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղն անասնապահությունն է։ Մշակում են հացահատիկային և կերային մշակաբույսեր, կարտոֆիլ, բանջարեղեն։ Զարգացած են նաև մուշտակագործությունը (գլխավորապես՝ ջրաքիսի) և ձկնորսությունը (փրփրուկի և տառեխի)։

Պետականությունը[խմբագրել]

Նորվեգիան պետություն է, որը հիմնված է սահմանադրական միապետության և պառլամենտական դեմոկրատիայի սկզբունքների վրա։ Երկրի սահմանադրությունը գործում է 1841 թ.-ից։ Թագավորը հանդիսանում է պետության և գործադիր իշխանության ղեկավարը։

1991 թ.-ից Նորվեգիայի թագավորը Հարալդ V-ն է։ Երկրի բարձրագույն օրենսդիր մարմինը պառլամենտն է՝ Սթորտինգը, որը բազկացած է 169 պատգամավորներից։ Սթորտինգի ղեկավարը վարչապետն է։ Երկրի տարածքը բածանվում է 19 մարզերի՝ ֆյուլքեների։

Բնակչությունը[խմբագրել]

Բնակչությունը 4,6 մլն է, որի 98%-ը նորվեգացիներ են։ Ազգային փոքրամասնություններից են ասամները և կվենները, բնակվում են նաև շվեդներ, դանիացիներ և այլք։ Պետական լեզուն նորվեգերեն է, դրամական միավորը՝ նորվեգական կրոնը։ Մայրաքաղաքն է Օսլոն։ Մյուս խոշոր քաղաքներն են Բերգենը, Ստավանգերը, Տրոնհեյմը, Նարվիկը։

Հայերը Նորվեգիայում[խմբագրել]

Հայերը առաջին ալիքը Նորվեգիա եկել է 1970, երկրորդ ալիքը՝ 1990-ական թվականներից։ Ներկայումս հայերի թիվը հասնում է 2.000-ի, որոնք կենտրոնացած են Օսլոյում։ Առավելապես արհեստավորներ են, սպասարկման ոլորտի աշխատողներ։

Գործում է Հայ-նորվեգական միությունը, որը համայնքը ներկայացնում է երկրի իշխանությունների առջև, և բացել է հայկական կիրակնօրյա մեկ դպրոց։