Սկանդինավյան դիցաբանություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վալհալա` մեռած զինվորների համար նախատեսված դահլիճ

Սկանդինավյան դիցաբանությունը իրենից ներկայացնում է գերմանական և սկանդինավական ցեղերի ունեցած հեթանոսական հավատալիքները ` մինչև քրիստունեության ընդունումը։ Այն հավանաբար սկիզբ է առել Ք.ա. 5-րդ դարում։Առանձնահատուկ վերելք է ապրել Վիկինգների ժամանակաշրջանում։

Աշխարհի ստեղծման պատմությունը[խմբագրել]

Ամենասկզբում եղել է սև անդունդ` Գինունգագապ, դրա երկու կողմերում ընկած էին երկու թագավորություն. սառույցի`Նիֆլհեյմ և կրակի` Մուսպելլհեյմ։ Նիֆլհեյմում կար աղբյուր` Հվերգելմիր, տասներկու խոշոր վտակներ սկիզբ էին առնում նրանից։ Ցուրտը ջուրը դարձնում էր սառույց, սակայն աղբյուրը անդադար հարվածում էր` շարժելով սառցաբեկորները դեպի Մուսպելլհեյմ։ Երբ սառույցը մոտեցավ կրակի թագավորությանը, սկսեց հալվել, կայծերը որ դուրս էին թռչում հարևան թագավորությունից, խառնվեցին ջրի հետ, առաջացան Իմիր հսկան և Աուդումլա երինջը։ Իմիրի քրտինքից առաջացան տղամարդն, կինը և որդին։ Դրանք առաջին հրիմտուրսեններն էին։ Աուդումլա կովը լիզում էր ալեխառն աղահամ քարերը, որպեսզի իր կաթով կերակրի Իմիրին։ Նրա լեզվի ջերմությունից և քարերի սառնությունից ծնվեց Բուրին։ Նրա որդին` Բյորը, ամուսնացավ Իմիրի թոռնուհու` հսկա Բեստլայի հետ, նա էլ ունեցավ երեք որդի` ասեր Օդին, Վիլի, Վե։ Ասերը սպանեցին իրենց նախապապուն` Իմիրին, իսկ նրա մարմնից ստեղծեցին Միդգարդը. մսից` հողը, ոսկորներից` լեռները, մազերից` բույսերը, կմաղքից` երկնակամարը։ Իմիրի վերքերից այնքան արյուն հոսեց, որ խեղդվեցին բոլոր ինեիստական հսկաները, այդ թվում` Աուդումլան։ Փրկվեցին միայն Բելգերմիրը և նրա կինը, սկիզբ դրվեց նոր սերնդին։ Ստեղծելով աշխարհը` Օդինը և նրա եղբայները որոշեցին բնակեցնել այն։ Ծովափին նրանք հայտնաբերեցին երկու ծառ` հացենի և լաստենի (այլ աղբյուրներով` ուռենի) ։ Հացենուց ստեղծեցին տղամարդուն, իսկ լաստենուց` կնոջը։ Այնուհետև Օդինը նրանց կյանք տվեց, Վիլին` միտք, Վեն` արյուն։ Այդպես ստեղծվեցին առաջին մարդիկ, տղամարդու անունն էր Ասկ, իսկ կնոջը` Էմբլա (նայել` Ասկ և Էմբլա)։ Ծովից այն կողմ` Միդգարդից արևմուտք, ասերը ստեղծեցին Յոտունհեյմ երկիրը և տվեցին այն կառավարելու Բելգերմիրին և նրա սերունդներին։ Գնալով ասերը շատանում էին և նրանք ստեղծեցին իրենց համար երկիր, անվանեցին այն Ասգարդ։

Աշխարհի կառուցվածքը[խմբագրել]

Ավագ Էդդայի առաջին մասում` Վելվայի Մարգարեությունում հիշատակվում են 9 աշխարհներ.

Աշխարհներ, երկրներ[խմբագրել]

Աշխարհագրական մարմինները[խմբագրել]

Պանթեոն[խմբագրել]

Սկանդինավյան դիցաբանության մեջ գերագույն աստված էր համարվում Օդինը։ Բացի Օդինից կային ևս 12 աստվածներ. Թոր, Բալդր, Տյուր, Հեյմդալլ, Բրագի, Հյոդ, Վիդար, Վալի, Ուլլ, Նյորդ, Ֆրեյր, Լոկի։ Հիմնական կանացի կերպարները. Ֆրիգգ (Օդինի կինը, բախտի խորհրդանիշը), Ֆրեյա (սիրո աստվածուհին), Իդուն (Ոսկե խնձորների պահապանը), ոսկեմազ Սիֆ (Թորի կինը, պտղաբերության խորհրդանիշը) և այլն։

  • Ասեր — Գլխավոր աստվածնորը` Օդինի գլխավորությամբ, ապրում են Ասգարդում` ասերի երկրում, որը գտնվում է երկնքում:
  • Վաներ — աստվածներ, որոնք կապված են պտղաբերության հետ, որոշ ժամանակ թշնամացած են եղել ասերի հետ:
  • Թուրսեր (հսկաներ) — չարի մարմնավորում, ասերի հակառակորդները (բարու մարմնավորում):
  • Ալվեր — բնության հոգիներ; բաժանվում են լուսավորների (էլֆեր), դվորֆերի (թզուկներ) և մութ  ցվերգների:
  • Նորներ — Մարդկային ճակատագրի երեք աստվածուհիները:
  • Վալկիրի — 12 կին-պատերազմողները Օդինի կողմից; նրանք հետևում են մարտերին և ուղարկում են զոհված զինվորների հոգիները Վալհալա.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]