Ցինկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ցինկ

Ցինկ, քիմիական տարր է որի նշանն է Zn և ատոմային թիվը՝ 30 Ցինկը պարունակվում է որոշ ֆերմենտներում և ակտիվացնում է դրանց գործառույթները։

Պատմություն[խմբագրել]

Արույրը՝ ցինկի և պղնձի համաձուլվածքը, հայտնի էր դեռևս Հին Հունաստանում, Հին Եգիպտոսում, Հնդկաստանում (VII դար) և Չինաստանում (XI դար)։ Երկար ժամանակ չէր հաջողվում անջատել մաքուր ցինկը[1]։ Անգլիայում 1978 թվականին Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից արտոնագրվեց ցինկի առանձնացման մեթոդը։ Ցինկի արդյունաբերական նպատակով զտումը նույնպես սկսվել է XVIII դարում։ 1973 թվականին Բրիստոլում շահագործվեց Ուիլիամ Չեմպիոնի կողմից հիմնադրված առաջին ցինկի գործարանը, որտեղ ցինկի ստացումը կատարվում էր առանձնացման մեթոդով[2]։ Ա.Ս. Մարգգրաֆը 1976-ին Գերմանիայում մշակեց մաքուր ցինկի առանձնացման մեթոդ, որը նման էր Չեմպիոնի մաքուր ցինկի առանձնացման եղանակին՝ կավե հրակայուն թորանոթներում առանց օդի հոսքի խառնուրդի օքսիդի և քարածխի հալման ապա սառնարաններւմ ցինկի գոլորշու հեղուկացման ճանապարհով։ Մարգգրաֆը իր մեթոդը ամենայն մանրամասնությամբ նկարագեց, ինչով հիմք դրվեց ցինկի արտադրությանը։ Այդ պատճառով նրան հաճախ անվանում են ցինկը հայտնագործող[3]։

Անվան ստուգաբանություն[խմբագրել]

Սֆալերիտ

Առաջին անգամ «ցինկ» բառը հանդիպում է Պարացելսի աշխատանքներում, ով այդ մետաղը Liber Mineralium II գրքում[4] անվանել է «zincum» կամ «zinken»։ Ցինկ բառը, հավանաբար, ծագել է այս բառից։ Գերմաներենից թարգմանաբար zinke նշանակում է «ատամիկ» (մետաղական ցինկի բյուրեղները նման են ասեղների)[5]։ 1805 թվականին շեֆիլդացի Չարլս Գոբսոնը և Չարլս Սիլվեստրը արտոնագրեցին ցինկի՝ գլանում 100-150 ջերմաստիճանում մշակման մեթոդը[6]։ 1915 թվականին Կանադայում և ԱՄՆ-ում գործարկվեցին Էլեկտրոլիտային ձևով ցինկի ստացման առաջին գործարանները[7]։

Բնության մեջ[խմբագրել]

Հանքավայրեր[խմբագրել]

Ցինկի հանքավայրեր հայտնի են Իրանում, Ավստրալիայում, Բոլիվիայում, Ղազախստանում[8]։ Հայաստանում ցինկ արդյունահանվում է Արմանիսի, Շահումյանի հանքավայրերում[9]։



Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. {{{վերնագիր}}} {{}}.
  2. Gray L. // {{{վերնագիր}}} {{}}.
  3. Gray L. Zinc. — Marshall Cavendish, 2006. — С. 9.
  4. Hoover, Herbert Clark (2003), Georgius Agricola de Re Metallica, Kessinger Publishing, ISBN 0766131971 
  5. Gerhartz, Wolfgang (1996), Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (5th տպ.), VHC, ISBN 3527201009 
  6. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Met
  7. Աշխարհում ցինկի արտադրությունը և օգտագործումը նվազել է, իսկ Չինաստանում՝ բարձրացել
  8. Աշխարհի խոշորագույն միամետաղային հանքավայրերը:
  9. "Mining Industry in Armenia 2011", Armenian Development Agency Research and Information Department, 2011.