Կենսապոլիմերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Կենսապոլիմերներ, բարձրամոլեկուլային բնական միացություններ, կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքային հիմքն են և կարևոր դեր են խաղում կենսագործունեության պրոցեսներում։ Կենսապոլիմերներ են սպիտակուցները, նուկլեինաթթուները և բազմաշաքարները։ Կենդանի օրգանիզմում հանդիպում են նաև խառը կենսապոլիմերներ գլիկոպրոտեիդները, լիպոպրոտեիդները, գլիկոլիպիդները և այլն։ Նուկլեինաթթուները բջջում իրականացնում են գենետիկական ֆունկցիաներ և ըստ քիմիական բաղադրության բաժանվում են դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուների (ԴՆԹ) և ռիբոնուկլեինաթթուների (ՌՆԹ)։

Վերջիններս լինում են. վիրուսային, տրանսպորտային, ինֆորմացիոն և ռիբոսոմային։ ԴՆԹ-ում (որոշ դեպքերում և ՌՆԹ-ում) մոնոմերային միավորների (նուկլեոտիդների) հաջորդականությունը որոշում է օրգանիզմի կառուցվածքը և նրանում կատարվող կենսաքիմիական պրոցեսները։ Սպիտակուցները բջջում կատարում են մի շարք կարևոր ֆունկցիաներ. կարգավորման, կծկման, իրականացնում են բջջում կատարվող փոխանակման ռեակցիաները, շինանյութ են ներբջջային կառուցվածքներից մեծ մասի համար։ Նուկլեինաթթուները և սպիտակուցները հետերոպոլիմերներ են։ Նուկլեինաթթուները կազմված են 5 տիպի նուկլեոտիդից, մոլային զանգվածը 2, 5 • 104 մինչև 109 տիրույթում է։

Սպիտակուցները բաղկացած են մոտ քսան տիպի ամինաթթվային մնացորդներից, մոլային զանգվածը 104—106 տիրույթում է։ Կենսապոլիմերների մոնոմերային միավորների կազմը և հաջորդականությունը որոշում է նրա տարածական ձեը՝ կոնֆորմացիան։ Կենսապոլիմերները, կախված քիմիական կառուցվածքից և արտաքին պայմաններից, կարող են գտնվել մեկ կամ մի քանի կոնֆորմացիաներում։ Արտաքին պայմանների փոփոխությունը (հատկապես սպիտակուցների համար) հանգեցնում է կենսապոլիմերների կոնֆորմացիայի փոփոխության, առանձին դեպքերում՝ բնազրկման (դենատուրացիա)։ Կենսապոլիմերների կառուցվածքի և կոնֆորմացիոն փոխակերպումների հետազոտության համար լայնորեն օգտագործվում են բնական կենսապոլիմերներ, ինչպես նաև նրանց սինթետիկ մոդելները, որոնք իրենց կազմությամբ ավելի պարզ են և հեշտությամբ են ուսումնասիրվում։

Կենսապոլիմերների հետազոտության համար կիրառվում են ֆիզիկա-քիմիական և օպտիկական մեթոդներ, ինչպես, օրինակ, էլեկտրոնային միկրոսկոպը, սպեկտրի կլանումը, օպտիկական ակտիվությունը, լյումինեսցենցումը, վիսկոզիմետրիան։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png