Քլոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Cl

Հայտնագործման պատմությունը[խմբագրել]

Քլոր, քիմիական տարր է, որի նշանն է Cl և ատոմային թիվը՝ 17։ Քլորը (Cl2) հայտնաբերել է Կ. Շեելեն 1774 թ.։ Այն դեղնականաչավուն թունավոր գազ է, tհալ=-101°С, tեռ=-34°С։ Բնական քլորը հանդիպում է 2 իզոտոպների ձևով 35Cl և 37Cl։ Քլորի բնական միացություններն են՝

  1. NaCl-քարաղ կամ հալիտ
  2. KCl-սիլվին
  3. NaCl • KCl-սիլվինիտ
  4. NaCl • MgCl2 • 6H2O-կառնալիտ

Ստացումը[խմբագրել]

Արդյունաբերության մեջ քլորը ստանում են NaCl-ի հալույթի կամ լուծույթի էլեկտրոլիզից.

~\mathrm{ 2NaCl+2H_2O\xrightarrow{electroliz^\circ }\ 2NaOH + Cl_2\uparrow +H_2\uparrow}

2NaCl → (էլ-զ) 2Na + Cl2

Լաբորատորիայում քլորը ստանում են աղաթթվի և ուժեղ օքսիդիչների փոխազդեցությունից.

4HCl+MnO2=MnCl2+Cl2↑+2H2O

2KMnO4+16HCl=5Cl2↑+2MnCl2+2KCl+8H2O

K2Cr2O7+14HCl=3Cl2

KClO3+6HCl=KCl+3Cl2↑+3H2O

Ֆիզիկական հատկությունները[խմբագրել]

Սովորական պայմաններում քլորը սուր, հեղձուցիչ հոտով, դեղնականաչավուն, օդից 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Թունավոր է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 0,6 ՄՊԱ ճնշման տակ հեղուկանում է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 1 ծավալ ջրում լուծվում է 2,5 ծավալ քլոր, ստացված դեղին լուծույթը անվանում են քլորաջուր։tհալ=-101°С,,tեռ=-34°С, երբ քլորը պնդանում է, առաջացնում է կանաչավուն բյուրեղներ։

Քիմիական հատկությունները[խմբագրել]

1. Փոխազդում է մետաղների հետ սովորական պայմաններում.

Ca+Cl2=CaCl2

2Na+Cl2=2NaCl

2Fe+3Cl2=2FeCl3

2. Փոխազդում է ոչմետաղների հետ (բացի թթվածնի, ազոտի, ածխածնի)

2P+3Cl2=2PCl3

5Cl2 + 2P=2PCl5

H2+Cl2=2HCl (լույսի ազդեցությամբ)

S+Cl2=SCl2

2S+Cl2=S2Cl2

Cl2+3F2=2ClF3

3. Փոխազդում է ջրի հետ.

Cl2+H2O+H2O=HCl+HClO

2Cl2+2H2O=4HCl+O2

HClO=HCl+O (մարէազերծում է ջուրը)

4. Փոխազդում է ալկալիների հետ.

Cl2+2KOH→ (20°)KCl+KClO+H2O (ժավելաջուր)

3Cl2+6KOH→ (100°)5KCl+KClO3+3H2O

Cl2+Ca(OH)2=CaOCl2(քլորակիր)+H2

5.Փոխազդում են հալոգենիդների և հալոգենաջրածինների հետ.

Cl2+2HBr=2HCl+Br2

Cl2+2KJ=2KCl+J2

6. Քլորը ուժեղ օքսիդիչ է.

Cl2+H2S=2HCl+S

7. Փոխազդում է ամոնիակի հետ.

4NH3 + 3Cl2=NCl3 + 3NH4Cl

8. Փոխազդում է օրգանական նյութերի հետ.

CH3-CH3 + Cl2 → C2H5Cl + HCl

CH2=CH2 + Cl2 → Cl-CH2-CH2-Cl

C6H6 + Cl2 → C6H5Cl + HCl

9. Փոխազդելով շմոլ գազի հետ առաջացնում է ֆոսգեն.

Cl2 + CO=COCl2

Կիրառությունը[խմբագրել]

Քլորը լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ։ Այն օգտագործվում է աղաթթվի արդյունաբերական ստացման և այնպիսի նյութերի պատրաստման համար, որոնք օգտագործվում են գործվածքներն սպիտակեցնելու համար։ Խմելու ու կենցաղային նպատակների համար նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։ Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար օգտագործվող կարևորագույն պրեպարատները (ինսեկտոֆունգիցիդները)՝ ԴԴՏ, հեքսաքլորան և գրանոզան, այնպիսի օրգանական նյութեր են, որոնց պատրաստման ժամանակ քլոր է գործադրվում։ Արդյունաբերությունում քլորից ստանում են քլորաջրածին և աղաթթու։ Քլորի ջրային լուծույթի մանրէասպան հատկության վրա է հմնված բնակչությանը ջուր մատակարարող կայաններում գազային քլորի օգտագործումը, հատկություն, որը պայմանավորված ատոմային թթվածնի գոյացմամբ:Քլորն օրգանիզմն ստանում է հիմնականում կերակրի աղի ձևով: Քլորը կուտակվում է մաշկի մեջ, ավելցուկային ընդունման դեպքում պահվում է օրգանիզմում: Սննդամթերքների մեջ պարունակվում է չնչին քանակությամբ: Քլորից ստանում են նաև ժավելային հեղուկ, որն օգտագործվում է սպիտակեղենի լվացման համար։ Մեծ քանակներով արտադրվում է քլորակիր, որը կիրառվում է թղթի արդյունաբերությունում՝ մանրաթելերի սպիտակեցման համար։ Քլորակիրը երկու աղի խառնուրդ է, որն առաջանում է հանգած կրի կախույթի մեջ քլորը անցկացնելիս: Քլորի(IV) օքսիդը՝ ClO2, օգտագործվում են նաև ախտահանման նպատակներով։ Կալիումի քլորատը՝ KClO3, ուժեղ օքսիդիչ է, վերականգնիչների հետ առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդներ, օգտագործվում է լուցկու, բենգալյան կրակների և հրավառության համար խառնուրդների արտադրությունում: Նատրիումի քլորատը՝ NaClO3, ծառայում է որպես մոլախոտերի դեմ պայքարի միջոց: Մեծ քանակներով քլոր օգտագործվում է քլոր պարունակող օրգանական նյութեր՝ լուծիչներ, մոնոմերներ և պոլիմերներ, թունաքիմիկատներ, ստանալու համար։ Քլորի զանգվածային բաժինն օրգանիզմում կազմում է 0,15%։ Քլորիդ իոններ է պարունակում արյան պլազման՝ գերազանցապես NaCl և KCl աղերի լուծույթների ձևով։ Դրանք կարգավորում են օսմոտիկ ճնշումը, ապահովում են իոնների հոսքը բջջային մեմբրանների միջոցով, ակտիվացնում են ֆերմենտները։ Կերակրի աղի օրական պահանջը 5-10 գ է։ Մարդու և կենդանիների ստամոքսում արտադրվում է աղաթթու, որը կազմում է ստամոքսահյութի 0,3%-ը և անհրաժեշտ է սննդի նորմալ մարսողության, ինչպես նաև սննդի հետ օրգանիզմում ներթափանցող հիվանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկության մեջ լայնորեն օգտագործվում են կերակրի աղի ֆիզիոլոգիական և հիպերտոնիկ լուծույթները։ Քլորն արտաբջջային հեղուկների և ստոմոքսահյութի հիմնական անիոնն է:Քլորի իոնները կարևոր դեր են խաղում թթվահիմնային հավասարակշռության և օսմոտիկ ճնշման պահպանման, ինչպես նաև օրգանիզմում ջրի հավասարակշռության ապահովման մեջ: Կենսաբանական միջավայրերում հիմնականում հանդիպում է քլորի անիոնայինձևը:Քլորը պարունակվում է ինչպես արյան պլազմայում, այնպես էլ ավիշում և ողնուղեղային հեղուկում: Քլորը կարող է բարձր ճնշման, աթերոսկլերոզի, սիրտ-անոթային և այլ հիվանդությունների պատճառ դառնալ: Այն շատ վատ ազդեցություն է թողնում մազերի և մաշկի վրա, քայքայում է սպիտակուցները: Քլոր պարունակող միջոցներով մաքրված մակերեսներին առաջանում են քիմիական նյութերի բարակ թաղանթ, որը ցնդելով հայտնվում է օդի մեջ, ապա նաև մարդու շնչուղիներում: Քիմիական նյութերից շատերը կուտակվելով օրգանիզմում՝ առաջացնում են են խրոնիկ հիվանդություններ:

Տեսեք նաև[խմբագրել]