Ֆտոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
9 ԹթվածինՖտորՆեոն
Ջրածին Հելիում Լիթիում Բերիլիում Բորр Ածխածին Ազոտ Թթվածին Ֆտոր Նեոն Նատրիում Մագնեզիում Ալյումին Սիլիցիում Ֆոսֆոր Ծծումբ Քլոր Արգոն Կալիում Կալցիում Սկանդիում Տիտան Վանադիում Քրոմ Մանգան Երկաթ Կոբալտ Նիկել Պղինձ Ցինկ Գալիում Գերմանիում Արսեն Սելեն Բրոմ Կրիպտոն Ռուբիդիում Ստրոնցիում Իտրիում Ցիրկոնիում Նիոբիում Մոլիբդեն Տեխնեցիում Ռութենիում Ռոդիում Պալադիում Արծաթ Կադմիում Ինդիում Անագ Ծարիր Թելուր Յոդ Քսենոն Ցեզիում Բարիում Լանթան Ցերիում Պրազեոդիում Նեոդիում Պրոմեթիում Սամարիում Եվրոպիում Գադոլինիում Տերբիում Դիսպրոզիում Հոլմիում Էրբիում Թուլիում Իտերբիում Լյուտեցիում Հաֆնիում Տանտալ Վոլֆրամ Ռենիում Օսմիում Իրիդիում Պլատին Ոսի Սնդիկ Թալիում Կապար Բիսմունտ Պոլոնիում Աստատ Ռադոն Ֆրանցիում Ռադիում Ակտինիում Թորիում Պրոտակտիում Ուրան Նեպտունիում Պլուտոնիում Ամերիցիում Կյուրիում Բերկլիում Կլիֆորնիում Էյնշտեյնիում Ֆերմիում Մենդելեևիում Նոբելիում Լոուրենցիում Ռեզերֆորդիում Դուբնիում Սիբորգիում Բորիում Հասիում Մեյտներիում Դարմշտադտիում Ռենտգենիում Կոպերնիցիում Ունունտրիում Ֆլերովիում Ունունպենտիում Լիվերմորիում Ունունսեպտիում ՈւնունօկտիումՔիմիական տարրերի պարբերական համակարգ
9F
Cubic.svg
Electron shell 009 Fluorine.svg
Հեղուկ ֆտոր Դեղին հեղուկ, անգույն գազ [1]
Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Ֆտոր / /Fluorum (F), 9
Ատոմային զանգված
(մոլային զանգված)
18,9984032(5)[2] զ. ա. մ. (գ/մոլ)
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա [He] 2s2 2p5
Ատոմի շառավիղ 73 պմ
Քիմիական հատկություններ
Կովալենտային շառավիղ 72 պմ
Իոնի շառավիղ (-1e)133 պմ
Էլեկտրաբացասականություն 3,98 (Պոլինգի սանդղակ)
Օքսիդացման աստիճաններ +2, +3
Իոնիզացման էներգիա
(առաջին էլեկտրոն)
 1680,0 (17,41) կՋ/մոլ (էՎ)
Պարզ նյութի թերմոդինամիկական հատկություններ
Խտություն (ս. պ.-ում) գազ - 1,6960 գ/լ
հեղ. - 1,516-188 գ/սմ³,
պինդ - 1,7-228 գ/սմ³ [3] գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան 1812 Կ (1538,85 ° C)
Եռման ջերմաստիճան 3134
Գոլորշիացման տեսակարար ջերմունակություն 6088 կՋ/կգ ~ 340 կՋ/մոլ
Մոլյար ջերմունակություն 25,14 Ջ/(Կ·մոլ)
Մոլային ծավալ 17,1 սմ³/մոլ
Պարզ նյութի բյուրեղացանց
Բյուրեղացանցի տվյալներ a=5,50 b=3,28 c=7,28 β=90,0
Դեբայի ջերմաստիճան 460 Կ
Այլ հատկություններ
Ջերմահաղորդականություն (300 Կ) 80.4 Վտ/(մ·Կ)
CAS համար 7782-41-4
9
Ֆտոր
F
18,998
2s22p5


Ֆտոր, քիմիական տարր է, որի նշանն է F և ատոմային թիվը՝ 9։

Հայտնագործման պատմություն[խմբագրել]

Ֆտորը (F2) հայտնագործել է Կարլ Վիլհելմ Շեելեն 1771 թ., իսկ առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է Անրի Մուասսանը (1886 թ.)։ Իր անունը ստացել է հունարեն ֆտորոս-քայքայում բառից։ Այն սովորական պայմաններում անգույն, քլորի հոտին նմանվող հոտով, խիստ թունավոր գազ է, tեռ=-183C, tհալ =-219 C։

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել]

Ստանում են կալիումի հիդրոֆտորիդի (KHF2) հալույթի էլեկտրոլիզով։

2KHF2 → 2K + H2 + 2F2

Ամենաուժեղ օքսիդիչն է, օքսիդացնում է նույնիսկ քսենոնին (Xe)

2F2 + 2H2O → 4HF + O2
F2 + H2 → 2HF (պայթյունով)
Cl2 + F2 → 2ClF
Xe + F2 → XeF2

Ֆտորաջրածինը (HF) անգույն, սուր հոտով գազ է, լավ լուծվում է ջրում, tհալ=-83,4 °C, tեռ=19,5 °C։ Ջրային լուծույթը թույլ թթու է (պլավիկյան թթու

HF → H + + F-

Միակ թթուն է, որը լուծում է ապակին, շնորհիվ հետևյալ ռեակցիայի.

SiO2 + 4HF → SiF4 + 2H2O կամ SiO2 + 6HF → H2(SiF6) + 2H2O

Այդ պատճառով պլավիկյան թթուն պահում են պլաստմասսայե կամ մոմապատ ամաններում։

Օքսիդը (F2O) անգույն, բնորոշ հոտով գազ է, tհալ=-224 °C, tեռ=19,5 °C։ Ստանում են ֆտորի և ալկալիների փոխազդեցությունից.

2F2 + 2NaOH → 2NaF + H2O + F2O

Ֆտորն օգտագործում են հատուկ պլաստմասսաների (տեֆլոն), ֆրեոնների և հեղուկ հրթիռային վառելիքի օքսիդիչի ստացման համար։

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Фтор»։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-03-15-ին։ http://www.webcitation.org/6F8xomXX9։ Վերցված է 2013-03-14։ 
  2. Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (en) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — doi:10.1351/PAC-REP-13-03-02
  3. Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9