Կալցիում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
20 ԿալիումԿալցիումՍկանդիում
Ջրածին Հելիում Լիթիում Բերիլիում Բորр Ածխածին Ազոտ Թթվածին Ֆտոր Նեոն Նատրիում Մագնեզիում Ալյումին Սիլիցիում Ֆոսֆոր Ծծումբ Քլոր Արգոն Կալիում Կալցիում Սկանդիում Տիտան Վանադիում Քրոմ Մանգան Երկաթ Կոբալտ Նիկել Պղինձ Ցինկ Գալիում Գերմանիում Արսեն Սելեն Բրոմ Կրիպտոն Ռուբիդիում Ստրոնցիում Իտրիում Ցիրկոնիում Նիոբիում Մոլիբդեն Տեխնեցիում Ռութենիում Ռոդիում Պալադիում Արծաթ Կադմիում Ինդիում Անագ Ծարիր Թելուր Յոդ Քսենոն Ցեզիում Բարիում Լանթան Ցերիում Պրազեոդիում Նեոդիում Պրոմեթիում Սամարիում Եվրոպիում Գադոլինիում Տերբիում Դիսպրոզիում Հոլմիում Էրբիում Թուլիում Իտերբիում Լյուտեցիում Հաֆնիում Տանտալ Վոլֆրամ Ռենիում Օսմիում Իրիդիում Պլատին Ոսի Սնդիկ Թալիում Կապար Բիսմունտ Պոլոնիում Աստատ Ռադոն Ֆրանցիում Ռադիում Ակտինիում Թորիում Պրոտակտիում Ուրան Նեպտունիում Պլուտոնիում Ամերիցիում Կյուրիում Բերկլիում Կլիֆորնիում Էյնշտեյնիում Ֆերմիում Մենդելեևիում Նոբելիում Լոուրենցիում Ռեզերֆորդիում Դուբնիում Սիբորգիում Բորիում Հասիում Մեյտներիում Դարմշտադտիում Ռենտգենիում Կոպերնիցիում Ունունտրիում Ֆլերովիում Ունունպենտիում Լիվերմորիում Ունունսեպտիում ՈւնունօկտիումՔիմիական տարրերի պարբերական համակարգ
20Fe
Cubic-face-centered.svg
Electron shell 020 Calcium.svg
Պարզ նյութի արտաքին տեսք
Կալցիումը փորձանոթում
Չափավոր ծանր[1], արծաթասպիտակավուն մետաղ
Calcium Spectrum.png
Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Կալցիում /Calcium (Ca), 20
Ատոմային զանգված
(մոլային զանգված)
40,078(4)[2] զ. ա. մ. (գ/մոլ)
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա [Ar] 4s2
Ատոմի շառավիղ 197 պմ
Քիմիական հատկություններ
Կովալենտային շառավիղ 174 պմ
Իոնի շառավիղ (+2e) 99 պմ
Էլեկտրաբացասականություն 1,00 (Պոլինգի սանդղակ)
Էլեկտրոդային պոտենցիալ −2,76 В
Օքսիդացման աստիճաններ 2
Իոնիզացման էներգիա
(առաջին էլեկտրոն)
 589,4 (6,11) կՋ/մոլ (էՎ)
Պարզ նյութի թերմոդինամիկական հատկություններ
Խտություն (ս. պ.-ում) 1,55 գ/սմ³
Հալման ջերմաստիճան 9,20
Եռման ջերմաստիճան 1757
Մոլյար ջերմունակություն 25,9[3] Ջ/(Կ·մոլ)
Մոլային ծավալ 29,9 սմ³/մոլ
Պարզ նյութի բյուրեղացանց
Բյուրեղացանցի կառուցվածք խորանարդ
Բյուրեղացանցի տվյալներ 5,580
Դեբայի ջերմաստիճան 230 Կ
20
Կալցիում
Ca
40,078
4s2


Կալցիում, պարբերական համակարգի երկրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբի քիմիական տարր, որի նշանն է Ca և ատոմային համարը՝ 20։ Այն գտնվում է պարբերական համակարգի 2 խմբի գլխավոր ենթախմբում։ Դրանց ատոմների արտաքին էլեկտրոնային թաղանթում ունեն 2 էլեկտրոն ns2 վիճակում։ Ամենաշատ տարածված մետաղներից է, կազմում է երկրակեղևի 3%-ը։

Պատմություն և անվան ծագում[խմբագրել]

Քիմիական տարի անվանումը ծագել է լատ.՝ calx բառից (սեռական հոլով calcis) - «կիր», «փափուկ քար»: Տարրը հայտնաբերել է անգլիացի քիմիկոս Հումֆրի Դեյվի կողմից 1808 թվականին, կալցիումը մետաղական էլեկտրոլիզի ենթարկելով:

Կալցիումի միացություններն են՝ կիր, մարմար, գիպս, որոնք օգտագործում էին շինարարական աշխատանքներում, արդեն հազարավոր տարիներ:

Բնության մեջ[խմբագրել]

Բնության մեջ զգալի քանակներով հանդիպում է կալցիումի ֆոսֆատը՝ Ca2(PO4)2, որից ստանում են սպիտակ ֆոսֆոր, ֆոսֆորական թթու և ֆոսֆորական պարարտանյութեր:

Իզոտոպներ[խմբագրել]

Բնության մեջ հայտնի են կալցիումի 6 իզոտոպներ. 40Ca, 42Ca, 43Ca, 44Ca, 46Ca և 48Ca, որոնցից առավել շատ տարածված է 40Ca, կազմում է 96,97 %: Կալցիում միջուկ պարունակում է կախարդական թվով պրոտոններ Z = 20: Իզոտոպներ 40
20
Ca20
և 48
20
Ca28
բնության մեջ ունեն կախարդական ուժ:

Ստացում[խմբագրել]

Կալցիումը ստանում են էլեկտրոլիզի ենթարկելով քլորիդի հալույթը: Վերջինս ջերմաստիճանը իջեցնելու նպատակով ավելացնում են CaF2, ինչպես նաև : Ալյումինի և կալցիումի օքսիդի փոխազդեցությունից, 1170-1200 °C-ում:

\mathsf{4CaO + 2Al \rightarrow CaAl_2O_4 + 3Ca}

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Твёрдость по Бринеллю 200-300 МПа
  2. Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (en) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — doi:10.1351/PAC-REP-13-03-02
  3. Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т. — Москва: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — С. 293. — 671 с. — 100 000 экз.

Գրականություն[խմբագրել]

  • Доронин. Н. А. Кальций, Госхимиздат, 1962. 191 стр. с илл.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]