Աստատ

At

Աստատ

Աստատ (լատ. Astatium, հունարեն «աստատոս» - անկայուն բառից), քիմիական նշանը` At (կարդացվում է «աստատ»), ատոմային թիվը` 85, ատոմային զանգվածը` 209.987։ Տեղակայված է պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության VIIA խմբում, պատկանում է հալոգենների շարքին։ Ստաբիլ իզոտոպներ չունի։ Հայտնի են ավելի քան 20 իզոտոպներ` 196-219 ատոմային թվերով։ Համեմատաբար երկարադիմացկուն են ²¹⁰At (կիսատրոհման պարբերությունը T_1/2 = 8.1 ժամ) և ²¹¹At (T_1/2 = 7.21 ժամ)։ Չգրգռված ատոմի արտաքին էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան է 4f¹⁴5d¹⁰6s²p⁵։ Ցուցաբերում է -1, +1, +5 օքսիդացման աստիճաներ (վալենտականությունները I և V)։ Ատոմի շառավիղը գնահատված է 0.144 նմ։ Ազատ աստատի մոլեկուլները, հավանաբար, երկատոմանի են։

Հայտնագործումը

Աստատն առաջին անգամ արհեստական ճանապարհով ստացել են Դ. Կորսոնը, Կ. Մակենզին և Է. Սերգեն 1940թ.։ 1943-1946թթ. բացահայտվել է բնության մեջ աստատի արագ տրոհվող իզոտոպների առկայությունը։

Բնության մեջ տարածվածությունը

Աստատը շատ հազվագյուտ տարր է։ Երկրի մակերևույթի 1.6 կմ հաստությամբ շերտում պարունակվում է ընդամենը 70 մգ աստատ: Աստատի մշտական առկայությունը բնության մեջ պայմանավորված է այն փաստով, որ դրա կարճաժամկետ ռադիոնուկլիդները (²¹⁰At, ²¹¹At և ²¹⁹At) մտնում են Ուրանի և թորիումի ռադիոակտիվ շարքերի մեջ։ Դրանց առաջացման արագությունն անընդհատ է և հավասար է դրանց տրոհման արագությանը, այդ պատճառով երկրակեղևում պարունակվում է այս ատոմների անփոփոխ քանակություն։

Հատկությունները

Աստատը պինդ նյութ է։ Դրա համար բնութագրական է մետաղների և ոչ մետաղների (հալոգենների) հատկությունների համակցությունը։ Ինչպես յոդը, աստատը լավ լուծվում է օրգանական լուծիչներում և հեշտությամբ դրանցով լուծազատվում է։ Ցնդողականությամբ չնչին զիջում է յոդին։ Աստատի հալման ջերմաստիճանը 244 °C է, իսկ եռմանը` 309 °C։

• Պարբերական աղյուսակ