Ռեզերֆորդիում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ռեզերֆորդիում

Ռեզերֆորդիում նաև՝ Կուրչատովիում (լատ.՝ Curchatovium) Ku, պարբերական համակարգի IV խմբի արհեսաականորեն ստացված ռադիոակտիվ քիմիական տարր։ Կարգահամարը 104 է։ Հայտնի են կուրչատովիումի ռադիոակտիվ 9 իզոտոպները՝ 253-261 զանգվածային թվերով։ ^{260} Ku և ^{259} Ku (կիսաքայքայման պարբերությունները՝ 0, 1 և 4, 5 վրկ) առաջինը (1964 և 1966) հայտնաբերել են Դուբնայի միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստուտում (Դ.Ն.Ֆլյորով, Ցոլ.Ց.Հովհաննիսյան և ուրիշներ)՝ միջուկների ինքնաբերաբար քայքայմամբ, իսկ ^{261} Ku և ^{257} Ku (T½ 4, 5 և 65 վրկ) Բերկլիում (ԱՄՆալֆա-ճառագայթմամբ։ Կուրչատովիումը Դուբնայում սինթեզվել է միջուկների միաձուլման ռեակցիայի հաշվին՝ \frac{_{242}}{94} Pu իզոտոպը \frac{_{22}}{10} Ne-ի արագացած իոններով ռմբակոծելով։ 104-րդ տարրի անվանումն առաջարկել է ակադեմիկոս Գ.Ն.Ֆլյորովը՝ ի պատիվ Ի.Վ.Կուրչատովի։ Ամերիկացի հետազոտոդներն առաջարկել են (1969) այդ տարրի իրենց անվանումը՝ ռեզերֆորդիում (նշանը՝ Rf)։ Սակայն ամերիկացիներին չի հաջողվել գրանցել ^{260} Ku-ի ինքնաբերաբար բաժանումը։ 1976 թվականին Դուբնայում կրկին գրանցվեց ^{260} Ku, ըստ ^{249} Bk (^{15}N, 4n) ^{260} Ku միջուկային ռեակցիայի՝ Բերկլիի աշխատակցի ներկայությամբ։ Այդ աշխատանքում քննարկվեց և բացատրվեց նաև Բերկլիում կատարված փորձերի անճշտությունը։ Կուրչատովիումը առաջին «տրանսակտինոիդային» տարրն է։  Ku-ի ատոմների էլեկտրոնային կառուցվածքը գազային ֆազում 5f^{14}6d^27s^2 է և նման է առաջին «տրանսլանթանոիդային» հաֆնիում տարրին (Hf) 4f^{14}5d^26s^2։ Դա հաստատվում է Ku-ի և Hf-ի քիմիական հատկությունների նմանությամբ։ Այսպես, կուրչատովիումի անջուր քլորիդը ցնդելիությամբ մոտ է հաֆնիումի քառաքլորիդին (գոլորշիացման ջերմաստիճանը՝ 313°C) և քիչ ավելի ցնդող է, քան ակտինոիդային տարրերի քլորիդները (եռման ջերմաստիճանը բարձր է 1500°C-ից)։ Օգտվելով այդ հատկություններից՝ չեխոսլովակյան գիտնական Ի.Զվարան և ուրիշներ Դուբնայում իրականացրին (1966)  Ku-ի ատոմների քիմիական բաժանումը դրան ուղեկցող ակտինոիդային տարրերից։ Այսպիսով, հաստատվեց, որ կուրչատովիումը պատկանում է տարրերի պարբերական համակարգի IV խմբի երկրորդական ենթախմբին։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png

Տես նաև[խմբագրել]