Ռիբոսոմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ռիբոսոմներ բջջի մեմբրան չունեցող օրգանոիդներն են, որոնցում կատարվում է սպիտակուցի կենսասինթեզ։[1]



Ռիբոսոմ
Ռիբոսոմ.սպիտակուցը-կապույտ, ռ-ՌՆԹ-ի մեկ շղթան-նարնջագույն:
հաստություն՝ 20-30 նմ
տեղադրություն՝ Ցիտոպլազմա, էնդոպլազմային ցանց
ֆունկցիաներ՝ Սպիտակուցի կենսասինթեզ
տեսակներ՝ չունի


Հայտնագործումը[խմբագրել]

Հայտնաբերվել է 1955 թ. ռումինացի գիտնական Ջորջ Պալադեի կողմից, որի համար նա ստացավ Նոբելյան մրցանակ: Ռիբոսոմ տերմինը առաջարկել է Ռիչարդ Ռոբերտսը 1958 թ.:[2]
Ռիբոսոմ

Կառուցվածքը[խմբագրել]

Ռիբոսոմները բջջային ամենափոքր օրգանոիդներն են, սովորական լուսային մանրադիտակով անտեսանելի: Պրոկարիոտ բջիջների ռիբոսոմների տրամագիծը 20 նմ, իսկ էուկարիոտիկ բջիջներինը` 25-30 նմ է: Ռիբոսոմների հայտնաբերումը և նրանց ուսումնասիրությունը հնարավոր դարձավ միայն էլեկտրոնային մանրադիտակի օգնությամբ:
Ռիբոսոմների մեծ մասը տեղավորված է հատիկավոր էնդոպլազմային ցանցի թաղանթի վրա խմբերով` 5 և ավելի/ առաջացնելով յուրովի շղթա, որում միմյանց են միանում ի-ՌՆԹ-ի թելանման մոլեկուլներով: Այդ խմբի ռիբոսոմները կոչվում են պոլիռիբոսոմներ կամ պոլիսոմներ:
Իսկ որոշ ռիբոսոմներ ցիտոպլազմայում գտնվում են ազատ վիճակում:
Ռիբոսոմներ կան նաև միտոքոնդրիումներում, պլաստիդներում: Յուրաքանչյուր բջջում կա մի քանի հազար ռիբոսոմ:
Ռիբոսոմները գնդաձև են և կազմված երկու ենթամիավորներից` մեծ և փոքր: Նրանց քանակը շատ մեծ է, հասնում 6-10000-ի: :Ռիբոսոմների քանակը զգալիորեն մեծանում է ուժեղ աճող բջիջներում: Սպիտակուցի սինթեզի ինտենսիվության անկման դեպքում` օրինակ քաղցի ժամանակ, ռիբոսոմների քանակը խիստ ընկնում է:
Պլաստիդների, քլորոպլաստների, միտոքոնդրիումների ռիբոսոմները ցիտոպլազմային ռիբոսոմներից մանր են և հիշեցնում են բակտերիալ ռիբոսոմներ:[1][3][4]
Ռիբոսոմ

Բաղադրությունը[խմբագրել]

Ռիբոսոմ. սպիտակուցը-կապույտ, ռ-ՌՆԹ-ի երկու շղթան-դեղին և նարնջագույն.[5] Ակտիվ մասը-կանաչ.
Ռիբոսոմի բաղադրության մեջ մտնում է`
Ռիբոսոմի մեծ` կարմիր և փոքր` կապույտ ենթամիավորումները իրար հետ:

Ֆունկցիաները[խմբագրել]

Ռիբոսոմ
Ռիբոսոմի ֆունկցիան է սպիտակուցի սինթեզը: Ռիբոսոմներում է տեղի ունենում ամինաթթուների մոլեկուլների որոշակի դասավորությունը և պոլիպեպտիդային շղթայի առաջացումը:[3]

Առաջացումը[խմբագրել]

Ռիբոսոմների ենթամիավորների առաջացումը տեղի է ունենում կորիզակում, իսկ նրանց հավաքագրումը որպես ամբողջական ռիբոսոմ տեղի է ունենում ցիտոպլազմայում:[4]

Տարածվածությունը[խմբագրել]

Ռիբոսոմները բնորոշ են բոլոր բջջաին օրգանիզմներին` սկսած բակտերիաներից մինչև կաթնասուններ:[4]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 118-119
  • Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 50-51
  • Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 21
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Ribosome



Ծանոթագրություններ և նշումներ

  1. 1,0 1,1 Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 50-51
  2. 2,0 2,1 http://en.wikipedia.org/wiki/Ribosome
  3. 3,0 3,1 Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 118-119
  4. 4,0 4,1 4,2 Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 21
  5. Ban N, Nissen P, Hansen J, Moore P, Steitz T (2000). «The complete atomic structure of the large ribosomal subunit at 2.4 ångström resolution». Science 289 (5481): 905–20. doi:10.1126/science.289.5481.905. PMID 10937989.