Ցիտոպլազմա

* M = Միտոքոնդրիում
* V = Վակուոլ
* G = Գոլջիի համակարգ
* W = Բջջապատ
* P = Պլաստիդ
* ER = Էնդոպլազմային ցանց

(1) Կորիզակ
(2) Բջջակորիզ
(3) Ռիբոսոմ
(4) Ներառուկ
(5) Հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց
(6) Գոլջիի համալիր
(7) Բջջակմախք
(8) Հարթ էնդոպլազմային ցանց
(9) Միտոքոնդրիումներ
(10 ) Վակուոլներ
(11) Ցիտոպլազմա
(12) Լիզոսոմ
(13) Ցետրիոլ

Ցիտոպլազման կամ բջջապլազման բջջի կիսահեղուկ կենդանի պարունակությունն է՝ բացի բջջակորիզից ու կիսահեղուկ ներքին միջավայրը։ Ցիտոպլազման կարծես հանքային աղերի և տարբեր օրգանական նյութերի ջրային լուծույթ է։

Հայտնագործումը

Ցիտոպլազման հայտնաբերել է Յա Պուրկինյեն 1830 թ.։ «Ցիտոպլազմա» տերմինը առաջացել է հունարեն «ցիտոս»-զետեղարան, բջիջ և «պլազմա»-կերտված, ծեփած բառերից:

Կառուցվածքը

Ցիտոպլազման անգույն, լույսի ճառագայթները ուժեղ բեկող սպիտակուցների և այլ օրգանական նյութերի կոլոիդային լուծույթ է և իր խտությամբ հիշեցնում է թանձր հեղուկ՝ իր մածուցիկությամբ մոտ գլիցերինին։ Կազմված է մեմբրաններից և օրգանոիդներից, որոնց միջակա տարածությունը լցված է ցիտոպլազմայի մատրիքսով՝ հիալոպլազմայով։ Վերջինս որոշակի պայմաններում կարող է փոխակերպվել ավելի պինդ, կարծր վիճակի՝ հել և նորից վերափոխվել հեղուկի՝ զոլ։

Խտության այս փոփոխությունը նպաստում է՝

• ներբջջային նյութերի տեղաշարժմանը
• միջբջջային նյութափոխանակությանը
• օրգանոիդների միջև ստեղծում է ֆիզիկոքիմիական և ֆերմենտային կապեր:

Ցիտոպլազման կազմված է`

• Ավելի պինդ` պլազմոգել կամ էկտոպլազմա
• Ավելի հեղուկ` պլազմոզոլ կամ էնդոպլազմա:

Ի տարբերություն էլեկտրոնային մանրադիտակի, սովորական լուսային մանրադիտակի տակ հնարավոր չէ տարբերել էկտոպլազման էնդոպլազմայից: Ցիտոպլազմայի հիմնական զանգվածն ունի մանրահատիկավոր կազմություն, և նրանում գտնվում են շատ բարակ թելիկներ` ֆիբրիլներ, որոնք ստեղծում են ցանցանման գոյացություններ: էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ երևում են թիթեղանման կառուցվածքներ կամ 3-4 նմ հաստությամբ զույգերով դաասավորված թաղանթներ, որոնք առաջացնում են տափակ ճյուղավորված խողովակներ` ռետիկուլում: Դա էնդոպլազմային ցանցն է: Ցիտոպլազման արտաքինից սահմանազատված է բջջային մեմբրանով` պլազմոլեմայով, իսկ ներսից կորիզաթաղանթով: Բուսական բջիջներին հատուկ է նաև ներքին` բջջահյութը սահմանազատող մեմբրանը, որն առաջացնում է վակուոլ: Ցիտոպլազման ընդունակ է շարժման: Ցիտոպլազմայում կարող են կուտակվել տարբեր նյութեր:Դրանք կոչվում են ներառուկներ, որոնք ցիտոպլազմայի ոչ մշտական կառուցվածքներ են: Ցիտոպլազման ունի որոշակի ռեակցիա, բջիջների մեծ մասում այն թույլ հիմնային է:

Բաղադրությունը

Հիալոպլազմայի բաղադրության մեջ մտնում է՝

• 75%-85% ջուր
• 10%-12% սպիտակուց, ամինաթթու
• 4%-6% ածխաջրեր
• 2%-3% լիպիդներ
• 1% անօրգանական նյութեր:

Հիալոպլազմայի կազմի մեջ նաև մտնում են տարբեր ներառուկներ` պահեստային սննդանյութեր, նյութափոխանակության արգասիքներ, մանրագույն սպիտակուցային թելիկներ:

Ֆունկցիաները

• կազմում է բջջի ներքին հեղուկ միջավայրը
• բջջին տալիս է ամրություն, ճկունություն
• ապահովում է միջավայր քիմիական ռեակցիաների համար
• ներբջջային նյութերի տեղաշարժի ապահովում
• միջբջջային նյութափոխանակության ապահովում
• օրգանոիդների միջև ստեղծում է ֆիզիկոքիմիական և ֆերմենտային կապեր

Աղբյուրներ

• Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 108-110
• Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 44
• Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 20-21

---

Ծանոթագրություններ և նշումներ