Բջջակորիզ
Բջջակորիզը կամ կորիզը բջջի կարևոր կառուցվածքային մասն է, որտեղ պահպանվում, վերարտադրվում և հաջորդ սերնդին է փոխանցվում ժառանգական ինֆորմացիան: Բջջակորիզը համարվում է նաև բջջում նյութափոխանակության կարգավորման և բոլոր օրգանոիդների կենսագործունեության հսկողության կենտրոն:[1]
 |
|
| հաստություն՝ | 6 մկմ |
| տեղադրություն՝ | Ցիտոպլազմա |
| ֆունկցիաներ՝ | Ժառանգական ինֆորմացիայի պահպանում և փոխանցում |
| տեսակներ՝ | չունի |
(1) Կորիզակ
(2) Բջջակորիզ
(3) Ռիբոսոմ
(4) Ներառուկ
(5) Հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց
(6) Գոլջիի համալիր
(7) Բջջակմախք
(8) Հարթ էնդոպլազմային ցանց
(9) Միտոքոնդրիումներ
(10 ) Վակուոլներ
(11) Ցիտոպլազմա
(12) Լիզոսոմ
(13) Ցետրիոլ
Բովանդակություն |
[խմբագրել] Հայտնագործումը
Հավանաբար բջջակորիզի հնագույն նկարագրությունը Անտոնի Վան Լևենհուկինն (1632-1723) է, ով 1719 թ. ուսումնասիրելով սաղմոն ձկան էրիթրոցիտները նկարագրեց նաև այդ բջիջների կորիզները: Ի տարբերություն կաթնասունների էրիթրոցիտների, ձկների էրիթրոցիտները պահպանում են կորիզները: Ավելի մանրակրկիտ նկարագրություն տվեց բուսական բջիջները ուսումնասիրող շոտլանդացի գիտնական Ռոբերտ Բրաունը 1831 թ., իսկ կենդանական բջիջներում կորիզներն առաջին անգամ նկարագրեց Թեոդոր Շվանը 1838 թ.: §Կորիզ¦ հունարեն-§Կարիոն¦, լատիներեն-§նուկլեուս¦, այդտեղից էլ կորիզի անգլերեն անվանումը` §nucleus¦:[2]
[խմբագրել] Կառուցվածքը
Սովորաբար կորիզը կլոր է կամ օվալաձև, բայց լինում են և այլ ձևերի` խոզանակաձև, ճյուղավոր, մատնոցանման, ձողաձև, հատվածավոր և այլն: Կորիզների չափերը, ձևը կախված են բջիջների չափերից ու ձևերից: Սովորաբար կորիզը կազմում է բջջի 20%-ը: Բջիջների մեծ մասն ունի մեկ կորիզ, բայց կան և մեկից ավելի, նույնիսկ բազմաթիվ կորիզներ պարունակող բջիջներ: Բջիջները բազմակորիզ են. օրինակ` ստորակարգ ձևերի մոտ, լյարդում, ողնուղեղում, մկաններում, ողնաշարավորների շարակցական հյուսվածքում: Սովորական մանրադիտակով բջջակորիզը երևում է որպես մի բուշտ, որում առանձնանում է կորիզակը: Առանձին դեպքերում պատահում են բջիջներ, իրենց բնույթով և ֆունկցիայով երկու կորիզներով` մեծ կամ մակրոնուկլեուս և փոքր կամ միկրոնուկլեուս: Հայտնի են նաև կորիզազրկվող բջիջներ. օրինակ` կաթնասունների էրիթրոցիտները, որոնք իրենց զարգազման ընթացքում կորցնում են կորիզը:[3] Կորիզը կազմված է չորս հիմնական մասերից`
| N | Բջիջ | Կորիզ |
|---|---|---|
| 1 | Բակտերիա | Չունի |
| 2 | Կապտականաչ ջրիմուռ | Չունի |
| 3 | Հասուն էրիթրոցիտ | Չունի |
| 4 | Թրոմբոցիտ | Չունի |
| 5 | Բույսերի մաղանման խողովակների | Չունի |
| 6 | Պրոկարիոտ | Չունի |
| 7 | Էուկարիոտ | Ունի |
| 8 | Լեյկոցիտ | Ունի |
| 9 | Նախակենդանի | Մեկից ավելի |
| 10 | Կանաչ ջրիմուռ | Մեկից ավելի |
| 11 | Լյարդի | Մեկից ավելի |
| 12 | Ողնուղեղի | Մեկից ավելի |
| 13 | Միջաձիգ զոլավոր մկանային | Մեկից ավելի |
| 14 | Շարակցական հյուսվածքի | Մեկից ավելի |
[խմբագրել] Բաղադրությունը
Ֆիզիկոքիմիական տեսանկյունից, բջջի կորիզն ունի ավելի խիտ կոլոիդ լուծույթ, քան ցիտոպլազման: Քիմիական բաղադրությամբ կորիզը խիստ տարբերվում է բջջի մյուս բաղադրամասերից և պարունակում է`
Բջջի գրեթե ամբողջ ԴՆԹ-ն` 99%, կենտրոնացված է կորիզում, որտեղ նա սպիտակուցների հետ առաջացնում է բարդ միացություն` դեզօքսիռիբոնուկլեոպրոտեիդ:[1]
[խմբագրել] Ֆունկցիաները
- Իրականացնում է ժառանգական ինֆորմացիան պահպանման և վերարտադրության` հաջորդ սերնդին փոխանցում
- Մասնակցում է բջջի բաժանմանը
- Անուղղակի ձևով մասնակցում է սպիտակուցների կենսասինթեզին
- Կարգավորում է նյութափոխանակությունը և հսկում օրգանոիդների կենսագործունեությունը
- Կորիզում տեղի է ունենում ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի սինթեզ
- Կորիզակում տեղի է ունենում ռիբոսոմների մեծ և փոքր մասերի ձևավորում
- Կարգավորում է բջջի օրգանոիդների քանակը
- Ապահովում է միաբջիջ օրգանիզմների շարժունակությունը:[2]
[խմբագրել] Աղբյուրներ
- Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 110-111
- Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 54-56
- Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 24-25
