Բջջակորիզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից



Բջջակորիզ
Բջջակորիզի կառուցվածքը:
հաստություն՝ 6 մկմ
տեղադրություն՝ Ցիտոպլազմա
ֆունկցիաներ՝ Ժառանգական ինֆորմացիայի պահպանում և փոխանցում
տեսակներ՝ չունի

Բջջակորիզ կամ կորիզ, բջջի կարևոր կառուցվածքային մասը, որտեղ պահպանվում, վերարտադրվում և հաջորդ սերնդին է փոխանցվում ժառանգական ինֆորմացիան։ Բջջակորիզը համարվում է նաև բջջում նյութափոխանակության կարգավորման և բոլոր օրգանոիդների կենսագործունեության հսկողության կենտրոն։[1]

Հայտնագործումը[խմբագրել]

Հավանաբար բջջակորիզի հնագույն նկարագրությունը Անտոնի Վան Լևենհուկինն (1632-1723) է, ով 1719 թ. ուսումնասիրելով սաղմոն ձկան էրիթրոցիտները նկարագրեց նաև այդ բջիջների կորիզները։ Ի տարբերություն կաթնասունների էրիթրոցիտների, ձկների էրիթրոցիտները պահպանում են կորիզները։ Ավելի մանրակրկիտ նկարագրություն տվեց բուսական բջիջները ուսումնասիրող շոտլանդացի գիտնական Ռոբերտ Բրաունը 1831 թ., իսկ կենդանական բջիջներում կորիզներն առաջին անգամ նկարագրեց Թեոդոր Շվանը 1838 թ.։ §Կորիզ¦ հունարեն-§Կարիոն¦, լատիներեն-§նուկլեուս¦, այդտեղից էլ կորիզի անգլերեն անվանումը՝ §nucleus¦։[2]

Բջջակորիզի հնագույն նկարագրությունը Անտոնի Վան Լևենհուկի կողմից, 1719 թ..

Կառուցվածքը[խմբագրել]

Սովորաբար կորիզը կլոր է կամ օվալաձև, բայց լինում են և այլ ձևերի՝ խոզանակաձև, ճյուղավոր, մատնոցանման, ձողիկաձև, հատվածավոր և այլն։ Կորիզների չափերը, ձևը կախված են բջիջների չափերից ու ձևերից։ Սովորաբար կորիզը կազմում է բջջի 20%-ը։ Բջիջների մեծ մասն ունի մեկ կորիզ, բայց կան և մեկից ավելի, նույնիսկ բազմաթիվ կորիզներ պարունակող բջիջներ։ Բջիջները բազմակորիզ են. օրինակ՝ ստորակարգ ձևերի մոտ, լյարդում, ողնուղեղում, մկաններում, ողնաշարավորների շարակցական հյուսվածքում։ Սովորական մանրադիտակով բջջակորիզը երևում է որպես մի բուշտ, որում առանձնանում է կորիզակը։ Առանձին դեպքերում պատահում են բջիջներ, իրենց բնույթով և ֆունկցիայով երկու կորիզներով՝ մեծ կամ մակրոնուկլեուս և փոքր կամ միկրոնուկլեուս։ Հայտնի են նաև կորիզազրկվող բջիջներ. օրինակ՝ կաթնասունների էրիթրոցիտները, որոնք իրենց զարգազման ընթացքում կորցնում են կորիզը։[3] Կորիզը կազմված է 4 հիմնական մասերից՝

Կորիզը էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ, մուգ մասը կորիզակն է։
N Բջիջ Կորիզ
1 Բակտերիա Չունի
2 Կապտականաչ ջրիմուռ Չունի
3 Հասուն էրիթրոցիտ Չունի
4 Թրոմբոցիտ Չունի
5 Բույսերի մաղանման խողովակների Չունի
6 Պրոկարիոտ Չունի
7 Էուկարիոտ Ունի
8 Լեյկոցիտ Ունի
9 Նախակենդանի Մեկից ավելի
10 Կանաչ ջրիմուռ Մեկից ավելի
11 Լյարդի Մեկից ավելի
12 Ողնուղեղի Մեկից ավելի
13 Միջաձիգ զոլավոր մկանային Մեկից ավելի
14 Շարակցական հյուսվածքի Մեկից ավելի

Բաղադրությունը[խմբագրել]

Ֆիզիկոքիմիական տեսանկյունից, բջջի կորիզն ունի ավելի խիտ կոլոիդ լուծույթ, քան ցիտոպլազման։ Քիմիական բաղադրությամբ կորիզը խիստ տարբերվում է բջջի մյուս բաղադրամասերից և պարունակում է՝

Բջջի գրեթե ամբողջ ԴՆԹ-ն՝ 99%, կենտրոնացված է կորիզում, որտեղ նա սպիտակուցների հետ առաջացնում է բարդ միացություն՝ դեզօքսիռիբոնուկլեոպրոտեիդ։[1]

Ֆունկցիաները[խմբագրել]

  • Իրականացնում է ժառանգական ինֆորմացիան պահպանման և վերարտադրության՝ հաջորդ սերնդին փոխանցում
  • Մասնակցում է բջջի բաժանմանը
  • Անուղղակի ձևով մասնակցում է սպիտակուցների կենսասինթեզին
  • Կարգավորում է նյութափոխանակությունը և հսկում օրգանոիդների կենսագործունեությունը
  • Կորիզում տեղի է ունենում ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի սինթեզ
  • Կորիզակում տեղի է ունենում ռիբոսոմների մեծ և փոքր մասերի ձևավորում
  • Կարգավորում է բջջի օրգանոիդների քանակը
  • Ապահովում է միաբջիջ օրգանիզմների շարժունակությունը։[2]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 110-111
  • Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 54-56
  • Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 24-25
Commons-logo.svg

Ծանոթագրություններ և նշումներ

  1. 1,0 1,1 Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 24-25
  2. 2,0 2,1 Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 54-56
  3. Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 110-111