Մագնեզիում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
12 ՆատրիումՄագնեզիումԱլյումին
Ջրածին Հելիում Լիթիում Բերիլիում Բորр Ածխածին Ազոտ Թթվածին Ֆտոր Նեոն Նատրիում Մագնեզիում Ալյումին Սիլիցիում Ֆոսֆոր Ծծումբ Քլոր Արգոն Կալիում Կալցիում Սկանդիում Տիտան Վանադիում Քրոմ Մանգան Երկաթ Կոբալտ Նիկել Պղինձ Ցինկ Գալիում Գերմանիում Արսեն Սելեն Բրոմ Կրիպտոն Ռուբիդիում Ստրոնցիում Իտրիում Ցիրկոնիում Նիոբիում Մոլիբդեն Տեխնեցիում Ռութենիում Ռոդիում Պալադիում Արծաթ Կադմիում Ինդիում Անագ Ծարիր Թելուր Յոդ Քսենոն Ցեզիում Բարիում Լանթան Ցերիում Պրազեոդիում Նեոդիում Պրոմեթիում Սամարիում Եվրոպիում Գադոլինիում Տերբիում Դիսպրոզիում Հոլմիում Էրբիում Թուլիում Իտերբիում Լյուտեցիում Հաֆնիում Տանտալ Վոլֆրամ Ռենիում Օսմիում Իրիդիում Պլատին Ոսի Սնդիկ Թալիում Կապար Բիսմունտ Պոլոնիում Աստատ Ռադոն Ֆրանցիում Ռադիում Ակտինիում Թորիում Պրոտակտիում Ուրան Նեպտունիում Պլուտոնիում Ամերիցիում Կյուրիում Բերկլիում Կլիֆորնիում Էյնշտեյնիում Ֆերմիում Մենդելեևիում Նոբելիում Լոուրենցիում Ռեզերֆորդիում Դուբնիում Սիբորգիում Բորիում Հասիում Մեյտներիում Դարմշտադտիում Ռենտգենիում Կոպերնիցիում Ունունտրիում Ֆլերովիում Ունունպենտիում Լիվերմորիում Ունունսեպտիում ՈւնունօկտիումՔիմիական տարրերի պարբերական համակարգ
12Mg
Hexagonal.svg
Electron shell 012 Magnesium.svg
Պարզ նյութի արտաքին տեսք
Magnesium crystals.jpg Թեթև, զիջող, արծաթափայլ սպիտակ մետաղ
Magnesium Spectra.jpg
Ատոմի հատկություններ
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ Մագնեզիում/ Magnesium (Mg), 12
Ատոմային զանգված
(մոլային զանգված)
[24,304; 24,307][1] զ. ա. մ. (գ/մոլ)
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա [Ne] 3s²
Ատոմի շառավիղ 160 պմ
Քիմիական հատկություններ
Կովալենտային շառավիղ 136 պմ
Իոնի շառավիղ 66 (+2e) պմ
Էլեկտրաբացասականություն 1,31 (Պոլինգի սանդղակ)
Էլեկտրոդային պոտենցիալ −2,37 В
Օքսիդացման աստիճաններ 2
Իոնիզացման էներգիա
(առաջին էլեկտրոն)
 737,3 (7,64) կՋ/մոլ (էՎ)
Պարզ նյութի թերմոդինամիկական հատկություններ
Հալման ջերմաստիճան 650 °C (923 K)
Եռման ջերմաստիճան 1090 °C (1363 K)
Մոլյար ջերմունակություն 24,90[2] Ջ/(Կ·մոլ)
Մոլային ծավալ 14,0 սմ³/մոլ
Պարզ նյութի բյուրեղացանց
Բյուրեղացանցի կառուցվածք վեցանիստ
Բյուրեղացանցի տվյալներ a = 0,32029 նմ, c = 0,52000 նմ
C/a հարաբերություն 1,624
Դեբայի ջերմաստիճան 318 Կ
Այլ հատկություններ
Ջերմահաղորդականություն (300 Կ) 156 Վտ/(մ·Կ)
12
Մագնեզիում
Mg
24,305
3s2
Մետաղական մագնեզիում

Մագնեզիում, պարբերական համակարգի 2 խմբի գլխավոր ենթախմբի քիմիական տարր, որի նշանն է Mg և ատոմային համարը՝ 12։ Ատոմն էլեկտրոնային շերտում ունւ ns² կառուցվածքը, այսինքն s-տարրեր են: Ենթախմբում բոլոր տարերը մետաղական տարրեր են, ատոմային համարի մեծացման հետ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են, որը կապված է ատոմների շառավիղի մեծացման և իոնացման էներգիայի փոքրացման հետ:

Բնության մեջ[խմբագրել]

Մագնեզիումի կլարկն - 1,95 % (19,5 կգ/մ): Ընդերքում ամենատարածվածն է, մեծ քանակներով գտնվում է ծովի ջրերում: Մագնեզիում ստացման հիմնական աղբյուրներն են՝

Երկրակեղևում կազմում է մոտ 2%: Հանդիպում է հիմնականում կարբոնատների (MgCO3, CaCO3), սուլֆատների (MgSO4՝ ծովի ջուր) սիլիկատների և ալյումասիլիկատների ձևով:

Ստացում[խմբագրել]

Մագնեզիումը հիմնականում ստանում են քլորիդի էլեկտրոլիզով՝ որպես հավելույթ ավելացնելով KCl.

\mathsf{MgCl_2 \rightarrow Mg + Cl_2}

Մշակվել է մագնեզիումի ստացման մեկ այլ մեթոդ: Մագնեզիումի օքսիդը բարձր ջերմաստիճանում վերականգնում են սիլիցիումով կամ կոքսով.

\mathsf{MgO + C \rightarrow Mg + CO}

Մագնեզիումի տարեկան արտադրանք կազմում է հարյուր հազարավոր տոննաներ:

Ֆիզիկական հատկություններ[խմբագրել]

Մագնեզիումը արծաթավուն սպիտակ մետաղ է, վեցանիստ բյուրեղաքցանցով, բյուրեղացանցի տվյալներն են՝ a = 0,32029 նմ, c = 0,52000 նմ, Z = 2: Սովորական պայմաններում: Մագտնեզիումի խտությունը 20 °C-ում - 1,738 գ/սմ³ է: Հալման ջերմաստիճանը 650 °C է, իս եռման՝ 1090 °C:

Մագնեզիումը կարելին է երկար պահել օդում:

Քիմիական հատկություններ[խմբագրել]

Փոխազդում է օդի հետ և ազոտի հետ, այս ռեակցիաները միացման են և ուղեկցվում են ջերմության անջատմամբ:

\mathsf{2Mg + O_2 \rightarrow 2MgO}
\mathsf{3Mg + N_2 \rightarrow Mg_3N_2}

Մագնեզիումը տաքացման պայմաններում և ճնշման տակ միանում է ջրածնի հետ՝ առաջացնելով հիդրիդներ:

\mathsf{3Mg + H_2 \rightarrow CaH_2}

Այս հիդրիդները քայքայվում են ջրի ազդեցությամբ՝ ենթարկվելով հիդրոլիզի.

\mathsf{CaH_2 + 2H_2O  \rightarrow Ca(OH)_2 + 2H_2}

Մագնեզիումը փոխազդում է նաև այլ ոչ մետաղների հետ: Օրինակ՝

\mathsf{2Mg + Si\rightarrow Mg_2SiO}
\mathsf{3Mg + S \rightarrow MgS}

Լինելով ուժեղ վերականգնիչ փոխազդում է ոչ մետաղի օքսիդների հետ.

\mathsf{3Mg + SiO_2 \rightarrow 2MgO + Si}

Մագնեզիումը փոխազդում է թթուների հետ՝ առաջացնելով ջրածին.

\mathsf{3Mg + H_2SO_4 \rightarrow MgSO_4 + H_2}

Օքսիդիչ թթուների հետ փոխազդելիս ջրածին չի անջատվում. ստացվում է մետաղի աղ, ջուր և թթվի վերականգնման արգասիք.

\mathsf{Mg + 12HNO_3 \rightarrow Mg(NO3)_2 + N_2 + 6H_2O}

Կիրառություն[խմբագրել]

Զգալի քանակներով մագնեզիում օգտագործվում է այլ մետաղների արտադրության համար: Գործնական մեծ նշանակություն ունեն մագնեզումական համաձուլվածքներըորոնք մագնեզիումից բացի պարունակում են նաև Al Mn, Zn րայլ տարրեր:

Համաձուլվածքներ[խմբագրել]

Մագնեզիումի համաձուլվածքները ամենաթեթև կառուցանյութեր են, որոնց գլխավոր սպառողները ինքնաթիռա- և ավտոմեքենաշինությունն են: Մագնեզիումի ձուլակտորի գինը 2006 թվականին կազմել է 3 դոլլար:

Միացություններ[խմբագրել]

Մագնեզիումի օքսիդները սպիտակ փոշիներ են: Ստանում են համապատասխան կարբոնատների ջերմային քայքայմամբ.

\mathsf{MgCO_3 \rightarrow MgO + CO_2}

Մագնեզիումի օքսիդը ջրում չի լուծվում:

Մագնեզիումի հիդրօքսիդը կարելի է ստանալ աղի և որևէ ալկալու փոխազդեցությունից: Օրինհակ՝

\mathsf{Mg(NO_3)_2 + 2NH_4OH\rightarrow Mg(OH)_2 + 2NH_4NO_3}

Մագնեզիումի հիդրօքսիդը արդյունաբերությունում ստանում են օքսիդի և ջրի միացման ռեակցիայով:

Մագնեզիումի աղերը[խմբագրել]

Ունեն մեծ կիրառություն, հատկապես սուլֆատները և կարբոնատները: Մեծ քանակությամբ մագնեզիումի սուլֆատ` MgSO4, պարունակվում է ծովի ջրում: Յոթջրյա բյուրեղահիդրատը՝ MgSO4 • 7H2O «դառն աղ» անվամբ հայտնի է որպես լուծողական:

Օգտագործում են կոսմետիկական և ատամի մածուկների արտադրության մեջ, ռենտգենյան ախտորոշման միջոց, ներկերի և գունանյութերի արտադրության մեջ, առնետների ոչնչացման միջոց:

Բժշկության մեջ[խմբագրել]

Մագնեզիումի կենսաբանական նշանակությունը նույնպես էական է: Բժշկության մեջ, որպես դեղամիջոց, օգտագործում են մագնեզիումի սուլֆատը, օքսիդը և կարբոնատը: Այդ մետաղն անհրաժեշտ է մկանների և նյարդային համակարգի ճիշտ գործունեության համար: Մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտ 25 գ մագնեզիում, որի մեծ մասը գտնվում է ոսկորներում: Մարդը մագնեզիում է յուրացնում բանջարեղենի միջոցով. բոլոր կանաչ բույսերը պարունակում են քլորոֆիլ, առանց որի, ինչպես գիտեք, անհնար է ֆոտոսինթեզը:

Մագնեզիում կիրառման նորմերի աղյուսակ[խմբագրել]

Սեռ Տարիք Օրական օգտագործվող մագնեզիումի նորմերը[3],մգ/օր Թույլատրելի վերին սահմանը մգ/օր
Նորածիններ 0-ից մինչև 6 ամիս 30 Չի գնահատել
Նորածիններ 7-ից մինչև 12 ամիս 75 Չի գնահատել
Երեխաներ 1-ից մինչև 3 տարեկան 80 145
Երեխաներ 4-ից մինչև 8 տարեկան 130 240
Երեխաներ 9-ից մինչև 13 տարեկան 240 590
Աղջիկներ 14-ից մինչև 18 տարեկան 360 710
Երիտասարդներ 14-ից մինչև 18 տարեկան 410 760
Տղամարդիկ 19-ից մինչև 30 տարեկան 400 750
Տղամարդիկ 31 տարի և մեծ 420 770
Կանայք 19 մինչև 30 տարեկան 310 660
Կանայք 31 год и старше 320 670
Հղի կանայք 14 մինչև 18 տարեկան 400 750
Հղի կանայք 19 մինչև 30 տարեկան 350 700
Հղի կանայք 31 год и старше 360 710
Կրծքով կերակրող կանայք 14 մինչև 18 տարեկան 360 710
Կրծքով կերակրող Կանայք 19 մինչև 30 տարեկան 310 660
Կրծքով կերակրող Կանայք 31 տարի և մեծ 320 670

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) (en) // Pure and Applied Chemistry. — 2013. — Т. 85. — № 5. — С. 1047-1078. — doi:10.1351/PAC-REP-13-03-02
  2. Редкол.: Кнунянц И. Л. (гл. ред.) Химическая энциклопедия: в 5 т. — Москва: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — С. 621. — 671 с. — 100 000 экз.
  3. Суточная норма магния.

Գրականություն[խմբագրել]

  • Эйдензон М. А., Магний, М., 1969; Тихонов В. Н.
  • Аналитическая химия магния, М., 1973 Иванов А. И., Ляндрес М. Б., Прокофьев О. В.
  • Производство магния, М., 1979. С. И. Дракин. П. М. Чукуров.
  • Дэвис А. Нутрицевтика. Питание для жизни, здоровья и долголетия. — М.: Саттва, Институт трансперсональной психологии, 2004. — С.180—188. — ISBN.5-93509-021-X
  • Минделл Э. Справочник по витаминам и минеральным веществам. — М.: Медицина и питание, 2000. — С.83—85. — ISBN.5-900059-03-0

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]