Բուլղարիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Република България
Բուլղարիայի Հանրապետություն
Բուլղարիայի դրոշ Բուլղարիայի զինանշանը
Դրոշ
Նշանաբան՝
Съединението прави силата
"Միյությունը զորություն է"
Ազգային հիմն՝
Միլա Ռոդինո
Սիրելի մայրենիք

Բուլղարիայի դիրքը
Մայրաքաղաք Սոֆիա
42°41′N, 23°19′E
Ամենամեծ քաղաք մայրաքաղաք
Պետական լեզու(ներ) բուլղարերեն
Կառավարում Խորհրդարանական Ժողովրդավարություն
 -  Նախագահ Գեորգի Պրվանով
 -  Վարչապետ Սերգեյ Ստանիշև
Կազմվում
 -  Հիմնվում 632 
 -  Վերջին անկախ Բուլղարական պետություն
1422 
 -  Անկախություն Օսմանյան Կայսրությունից
1878 
 -  Ճանաչում 1908 
Տարածք
 -  Ընդհանուր 110,910 կմ² (104-րդ)
 -  Ջրային (%) 0.3
Բնակչություն
 -  2007 նախահաշիվը 7,679,290 (93-րդ)
 -  2006 մարդահամարը 7,718,750 
 -  Խտություն 70 /կմ² (124-րդ)
185 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $87.156 բիլիոն (63-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $10,843 (65-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2007 գնահատում
 -  Ընդհանուր $26.719 բիլիոն (75-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $4,800 (80-րդ)
Ջինի (2003) 29.2 (ցած
ՄԶՀ (2004) Green Arrow Up Darker.svg 0.816 (բարձր) (54-րդ)
Դրամական միավոր Բուլղարիական լեվ (BGN)
Ժամային գոտի EET (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST) EEST (UTC+3)
Ինտերնետ .bg
Հեռախոսային կոդ +359

Բուլղարիա[1] կամ Պուլկարիա՝ արևմտահայերէնով (բուլղարերեն՝ България, Bălgariya, ՄՀԱ՝ [bɤlˈgarijə]), պաշտոնապես Բուլղարիայի Հանրապետություն (բուլղ.՝ Република България, Republika Bălgariya, ՄՀԱ՝ [rɛˈpubliˌkə bɤlˈgarijə]), բալկանյան երկիր Հարավարևելյան Եվրոպայում։ Սահմանակից է Ռումինիային՝ հյուսիսում, Սերբիային և Մակեդոնիային՝ արևմտքում, Հունաստանին և Թուրքիային՝ հարավում, և Սև ծովին՝ արևելքում։ Բուլղարիան գտնվում է նախկին Թրակիայի տարածքում։ Հինգ դարվա Օսմանյան տիրապետությունից հետո Բուլղարիայում ստեղծվել է սահմանադրական միապետություն՝ 1878 թվին։ Բուլղարիան այժմ ժողովրդավարական և սահմանադրական հանրապետություն է։ Եվրամիության ու ՆԱՏՕ-ի անդամ է։

Հայերը Բուլղարիայում[խմբագրել]

Բուլղար և հայ ժողովուրդների միջև փոխհարաբերություններ եղել են տակավին 5֊րդ դարում, երբ 451 թվականի Ավարայրի ճակատամարտից հետո որոշ հայ իշխաններ, խույս տալով պարսիկների հետապնդումներից, իրենց զորքերով հեռացան Հայաստանից և հաստատվեցին Բալկանյան թերակղզում։

XIII–XVIII դարերում մոնղոլական ու թուրքական արշավանքների հետևանքով հայերի նոր գաղթ տեղի ունեցավ դեպի Բուլղարիա։ 1800 թ-ին Բուլղարիայի քաղաքային հայ բնակչությունը շուրջ 10 հազար էր, արդեն դարավերջին՝ մոտ 15 հազար։ Հայերի թիվը Բուլղարիայում զգալիորեն ավելացավ 1890-ական թվականներին՝ օսմանյան Թուրքիայում հայերի զանգվածային կոտորածներից հետո։ Հանրահայտ են բուլղար հայտնի բանաստեղծ Պեյս Յավորովի արձագանքն այդ կոտորածներին և նրա «Հայեր» բանաստեղծությունը։ Հայերը մեծ մասամբ արհեստավորներ էին, կային նաև բժիշկներ, իրավաբաններ, ճարտարագետներ, պետական պաշտոնյաներ։ Բուլղարահայերն անմասն չէին նաև թուրքական լծի դեմ բուլղար ժողովրդի մղած դարավոր պայքարին, իսկ 1912–13 թթ-ի Բալկանյան պատերազմներում Գարեգին Նժդեհի և Անդրանիկի հայ կամավորների մի հատուկ վաշտ մասնակցում էր Թուրքիայի դեմ մարտերին։ Բուլղարահայերից շատերն աչքի ընկան նաև բուլղար ժողովրդի մղած հակամիապետական ու հակաֆաշիստական պայքարում։

Բուլղարիայում գործել են հայկական դպրոցներ, հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններ, մշակութային միություններ, լույս են ընծայվել բազմաթիվ թերթեր։ 1946 թ-ին մոտ 6 հազար բուլղարահայեր հայրենադարձվեցին։

1990 թ-ին կոմունիստական վարչակարգի տապալումից հետո ազգային զարթոնքի ժամանակաշրջան է սկսվել նաև բուլղարահայ համայնքի կյանքում։ 1990 թ-ից հիմնվել են նոր միություններ ու կազմակերպություններ, վերաբացվել են հայկական վարժարանները, լույս են տեսնում հայերեն-բուլղարերեն շաբաթաթերթեր։

Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Բուլղարիայի թեմը կազմավորվել է XIX դարում։ Առաջնորդանիստը Սոֆիայի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է։

Ներկայումս Բուլղարիայում բնակվում է 15–20 հազար հայ, հիմնականում Պլովդիվ, Սոֆիա, Վառնա, Բուրգաս և Ռուսե քաղաքներում։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 47։ ISBN 99941-56-03-9։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]