Սխտոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սխտոր
Սխտոր
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Լատիներեն անվանում
Allium sativum

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Սխտոր (Allium sativum), միամյա, վեգետատիվ ճանապարհով բազմացող բանջարային մշակաբույս, որի մշակովի տեսակները լայն տարածում ունեն սննդի, երշիկի ու պահածոների արդյունաբերության և ժողովրդական բժշկության մեջ։ Օգտագործվում է թարմ վիճակում ծանրամարս կերակուրների հետ որպես համեմունք, թթուների ու պահածոների մեջ՝ որպես յուրահատուկ համ ու բույր տվող համեմունք, և երշիկի արդյունաբերության մեջ՝ որպես հականեխիչ ազդեցություն ունեցող նյութ։

Սխտորի հյութի ֆիտոցիդներն ունեն առավել ուժեղ բակտերիասպան հատկություն, քան սոխինը։ Ժողովրդական բժշկության մեջ սխտորը վաղուց հայտնի է եղել որպես տարափոխիկ հիվանդությունների հարուցիչների ոչնչացնող և համաճարակային հիվանդություններից պաշտպանվելու միջոց։

Սխտորի քիմիական կազմը կախված է դրա տեսակից, մշակման վայրից ու ագրոտեխնիկայից։ Սխտորի քիմիական կազմի մեջ մընում են 64,66% ջուր, 35,34% չոր նյութ (ընդ որւոմ՝ ածխաջրեր-26,31%, սպիտակուցներ-6,67%, ճարպ-0,06%, թաղանթանյութ-0,77%) և 1,44% մոխիր։ Սխտորն հարուստ է նաև C վիտամինով։ Հանքային տարրերից սխտորը պարունակում է կալցիում, մագնեզիում, մոլիբդեն, պղինձ, կոբալտ, վանադիում, ֆոսֆոր, ծծումբ, քլոր և անագ։ Ունի բարձր կալորիականություն. մեկ կիլոգրամը տալիս է 1300 կալորիա էներգիա։

Սխտորի հետ կապված հավատալիքներ[խմբագրել]

Ժողովրդական հավատալիքներում սխտորը բավականին շատ է ներկայացված, երբեմն նրան վերագրվում են գերբնական հատկություններ, երբեմն կապում են չար ուժերի հետ։ Կենտրոնական ևրոպայի ժողովուրդները հավատում են, որ սխտորն ունի վամպիրներին ու չարքերին վանելու հատկություն և այդ նպատակով պատուհաններից կախում են սխտոր։ Չեխերի մոտ ընդունված կարծիք կա, որ տանիքին դրված սխտորը տունը պաշտպանում է կայծակից։

Հայերի մեջ կան հավատացողներ, որ սխտորը չի կարելի փոխանցել ձեռքից-ձեռք։

Որպես ուտելիք[խմբագրել]

Հնագույն ժամանակներից սխտորը համարվում է կերակրի անբաժան մասը։ Հրեաներն այն համարում են սուրբ ուտելիք։ Ճապոնացիներն ու կորեացիները բարձր ջերմաստիճանում թթու դնելով ստանում են, այսպես կոչված «սև սխտոր», որը հիմա լայնորեն տարածված է Արևմուտքում։ Հայերիս մոտ սխտորն անբաժան մաս է կազմում խաշ ուտելու արարողության ժամանակ։ Թփով տոլմայի հետ մատուցվում է «սխտորամածուն»։ Ճաշի հետ սխտոր օգտագործելուց մի փոքր իջնում է մարդու զարկերակային ճնշումը և առաջացնում է քնելու ցանկություն։

Մշակումը և արտադրությունը[խմբագրել]

Սխտորը մշակվում է բոլոր աշխարհամասերում։

2010թ. սխտոր արտադրող երկրների վերին տասնյակը
Երկիրը Արտադրության ծավալը՝

տոննաներով

{{{2}}} Չինաստան 13 664 069 ՊԳԿ[1]
{{{2}}} Հնդկաստան 833 970
Flag of South Korea.svg Հարավային Կորեա 271 560
{{{2}}} Եգիպտոս 244 626
Flag of Russia.svg Ռուսաստան 213 480
{{{2}}} Մյանմա 185 900 ՊԳԿ[1]
{{{2}}} Եթովպիա 180 300 ՊԳԿ[1]
ԱՄՆ-ի դրոշը ԱՄՆ 169 510
{{{2}}} Բանգլադեշ 164 392
{{{2}}} Ուկրաինա 157 400
Ամբողջ աշխարհում 17 674 893 A

Աղբյուրը՝ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն[2]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության գնահատված տվյալներով
  2. «Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity»։ Fao.org։ http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor։ Վերցված է 2012-05-17։ 

Պատկերասրահ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]