Էստոնիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից


Էստոնիա
Eesti Vabariik
Էստոնիայի դրոշ Էստոնիայի զինանշանը
Դրոշ
Ազգային հիմն՝
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Էստոնիայի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Տալլին
Պետական լեզու(ներ) Էստոներեն
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 45,226 կմ² 
 մղոն² 
 -  Ջրային (%) 4.56%
Բնակչություն
 -  2006 նախահաշիվը 1,344,000 
 -  Խտություն 29.8 /կմ² 
76.4 /մղոն²
Դրամական միավոր Եվրո (EUR)
Ժամային գոտի EET (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST) EEST (UTC+3)
Ինտերնետ .ee
Հեռախոսային կոդ +372

Էստոնիա (էստոներեն՝ Eesti, պաշտոնական անվանումը՝ Էստոնիայի Հանրապետություն), պետություն Հյուսիսային Եվրոպայի Բալթյան ռեգիոնում։ Էստոնիան ժողովրդավարական պառլամենտական հանրապետություն է՝ բաղկացած 15 շրջաններից։ Մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը Տալլինն է։ Հանդիսանում է Եվրոմիության ամենասակավաթիվ բնակչությամբ երկրներից մեկը։ Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության Մարդկային Զարգացման Ինդեքսի ցուցանիշն է՝ «շատ բարձր»։ Մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ցուցանիշով նախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունների շարքում առաջին տեղում է։ Համաշխարհային բանկի չափանիշներով համարվում է «եկամտի բարձր մակարդակով տնտեսություն», Արժույթի միջազգային հիմնադրամի չափանիշներով՝ «զարգացած տնտեսություն»։ Հանդիսանում է Տնտեսական Համագործակցության և Զարգացման Կազմակերպության (OECD) անդամ։ Առաջավոր դիրքերում է նաև կրթության, տնտեսական ազատության, մամուլի ազատության և դեմոկրատիայի ցուցանիշներով։

Հայերի թիվը՝ շուրջ 2 հզ. (2003թ․)։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի Հանրապետության և Էստոնիայի Հանրապետության միջև հաստատվել են 1992-ին։

Բովանդակություն

Անվանում[խմբագրել]

«Էստոնիա» անվանումն առաջացել է էստոնների (ինքնանվանումը` էէստլասեդ) նախնիների` ֆիննալեզու էստ ժողովրդի անունից։ Ենթադրում են, որ ցեղանունն առաջացել է բալթիական լեզուների aueist բառից, որը նշանակել է «ջրի մոտի բնակիչներ»։ Էստոններն իրենց երկիրն անվանում են Eesti։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Էստոնիայի արբանյակային պատկերը
Էստոնիայի հյուսիսային ափը հիմնականում կրաքարի ժայռեր են:
Օմուսսաարը Էստոնիայի տարածքային ջրերում գտնվող բազմաթիվ կղզիներից մեկն է:.
Էստոնիայում մոտավորապես 7,000 ճահիճներ կան, որոնք կազմում են Էստոնիայի տարածքի 22.3%-ը:

Ողողվում է Բալթիկ ծովի Ֆիննական և Ռիգայի ծոցերի ջրերով։ Սահմանակից է Ռուսաստանին և Լատվիային։ Էստոնիան ցամաքային սահմանը Լատվիայի հետ ձգվում է 267 կմ, իսկ Ռուսաստանի հետ սահմանը կազմում է 290 կմ: 1920 -1945 թթ. Էստոնիայի սահմանը Ռուսաստանի հետ հաստատվել էր 1920 թ. Տարտուի Խաղաղության Պայմանագրով՝ տարածվում է, մինչև Նարվա գետից հյուսիսարևելք և Պեչորի քաղաքից հարավարևելք: Այս տարածքը շուրջ 2300 կմ² Ստալինի կողմից միացվել է Ռուսաստանին II Համաշխարհային պատերազմից վերջում: Այդ պատճառով Էստոնիայի և Ռուսասատանի սահմանը մինչ օրս սահմանված չի: Տարածությունը 45,1 հազար կմ²։ Տարածքի մեծ մասը ցածրադիր հարթավայր է (միջին բարձրությունը 50 մ)։ Առավել բարձր է հյուսիս-արևելյան մասը, ուր Հաանյա բարձրավայրն է (բարձրությունը մինչև 318 մետր, Սուուր Մունամյադի լեռը)։[1]

Պատմություն[խմբագրել]

1rightarrow.png  Հիմնական հոդված՝ Էստոնիայի պատմություն 

Նախապատմություն[խմբագրել]

Մարդկանց բնակությունը Էստոնիայում հնարավոր է դարձել 11,000 - 13,000 տարի առաջ, երբ սառցե դարաշրջանը ավարտվեց: Ամենահին հայտնի բնակավայրը Էստոնիայում Պուլի բնակավայրն է, Էստոնիայի հարավ արևմուտքում` Պյարնու գետի ափին, Սինդի քաղաքի մոտակայքում:

Կուդա մշակույթի գործիքներ, Էստոնիայի պատմության թանգարան

Հայ համայնք[խմբագրել]

1rightarrow.png  Հիմնական հոդված՝ Հայերը Էստոնիայում 

Հայերը Էստոնիայում բնակություն են հաստատել 19-րդ դարից։ Առաջին բնակիչները եղել են Դորպատի (այժմ՝ Տարտու) համալսարանի հայ ուսանողները։ Այստեղ 1830-ական թվականներից տարբեր ժամանակներում ուսանել են գրող Խաչատուր Աբովյանը, հրապարակախոս Ստեփանոս Նազարյանը, բանաստեղծներ Ռափայել Պատկանյանը, Գևորգ Դոդոխյանը, Գևորգ Միրիմանյանը, արևելագետ Քերովբե Պատկանյանը և ուրիշներ։

XIX դարի 2-րդ կեսից – XX դարի սկզբին Դորպատի համալսարանում սովորել է շուրջ 200 հայ ուսանող։ Գործել է Հայ ուսանողների միություն։ Նրանցից ոմանք, ավարտելով համալսարանը, որոշ ժամանակ ապրել և աշխատել են Էստոնիայում։ Վարդան Աբովյանը՝ Խ. Աբովյանի որդին, Դորպատի համալսարանն ավարտելուց հետո, երկու տարի աշխատել է Ֆելլին (այժմ՝ Վիլյանդի) քաղաքի դպրոցում, դասավանդել ռուսաց լեզու և գրականություն։

Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո Էստոնիայում մշտական բնակություն են հաստատել հակահիտլերյան կոալիցիայի կողմից կռված և Էստոնիայում գերմանական գերության մեջ եղած, ինչպես նաև խորհրդային բանակից զորացրված հայեր։ Հետագա տարիներին (Էստոնիայում խորհրդային իշխանության ժամանակաշրջանում) այստեղ հաստատվել են Ռուսաստանից և Խորհրդային Միության այլ հանրապետություններից գործուղված հայ մասնագետներ։

1989 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Էստոնիայում բնակվել է 1600 հայ։ 2003թ․ տվյալներով հայերի թիվը երկրում շուրջ 2 հազար է։ Բնակվում են հիմնականում Տալլինում և Տարտուում, սակավ թվով՝ Նարվայում, Պյառնուում, Կոհտլա Յարվեում և այլ քաղաքներում։ Հայերի մեջ զգալի թիվ են կազմում մտավորականները՝ ճարտարագետներ, բժիշկներ, մանկավարժներ, լրագրողներ, մշակույթի գործիչներ, արդյունաբերական և առևտրական ընկերությունների ղեկավարներ։

Համայնքի հասարակական կյանքը կազմակերպում են Տալլինի և Տարտուի Հայկական ազգային միավորումները։ Նրանց գործունեությունը համադրում է Էստոնիայի Հայկական ազգային միությունը (պաշտոնապես գրանցվել է 1998-ին)։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Հ, Ղ Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս», էջ 161-162։ 
  2. (1984) Through past millennia: archaeological discoveries in Estonia։ Perioodika։ Վերցված է՝ 24 December 2011։ 

Տես նաև[խմբագրել]