Տալլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Տալլին
Tállinn
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
Տալլին.jpg
59°26′00″ հս. լ. 24°45′00″ ավ. ե. / 59.433333° հս. լ. 24.75° աե. ե.
Երկիր Էստոնիա Էստոնիա
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Քաղաքապետ Էդգար Սավիսաար
Առաջին հիշատակում 1154
Այլ անվանումներ 1154 թ.-ից մինչև 1219 թ.-ը — Կոլիվան
1219 թ-.ից մինչև 1919 թ.-ը — Ռեվել
Մակերես 159,2 կմ²
Խոսվող լեզուներ էստոներեն
Բնակչություն 427 984[1] մարդ (2013)
Խտություն 2555 մարդ/կմ²
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ +372
Պաշտոնական կայք www.tallinn.ee/rus
##Տալլին (Էստոնիա)
Red pog.png

Տալլին (էստոներեն՝ Tallinn), Էստոնիայի մայրաքաղաքն է, խոշոր ուղևորատար և բեռնատար նավահանգիստ։ Գտնվում է Ֆիննական ծոցում, ավելի երիտասարդ Հելսինկիի հակառակ ափին։ Բնակչությունը շուրջ 400 հզ․ է՝ մոտավորապես երկրի բնակչության մեկ երրորդը։ Մինչև 1918 թ․ կոչվել «Ռևալ»։

Պատմություն[խմբագրել]

Հնագիտական տվյալներով հին էստերը 10-րդ դարում կառուցել են ամրացված մի քաղաքավայր Տոոմպեայի վրա (Վերին քաղաք)։ Այնուհետև նրա ստորոտում առաջացել է էստոնական առևտրա-արհեստավորական ավան՝ Ստորին քաղաքը։ Առաջին անգամ գրավոր աղբյուրներում այն հիշատակվում է 1154 թվականին։

Ռուսական տարեգրություններում հայտնի է Կոլիվան ձևով, սկանդինավները անվանել են Լինդանիսե։

1219 թվականին քաղաքը գրավել են դանիացիները և այն անվանվել է Ռեալ (Ռևել)՝ Ռյավալա (էստոնիայի հյուսիս-արևմտյան մաս) տեղավայրի անունով։ Էստոնացիները չեն ընդունել նոր անվանումը և սկսել են քաղաքը կոչել Տալլին (Taani Linna — դանիական քաղաք)։

Տալլինը զարգանում էր որպես առևտրաարհեստավորական կենտրոն և ծովային նավահանգիստ։ 1230 թվականին ստացել է Լյուբեկյան քաղաքային իրավունք, որը արտոնություններ էր տալիս գերմանական առևտրականներին ու արհեստավորներին, 1285 թվականին մտել է Հանզայի մեջ։

1346 թվականին դանիացիները Տալլինը վաճառել են Տևտոնական օրդենին, ապա այն անցել է Լիվոնյան օրդենին, որի անկումից հետո՝ 1561 թվականին, Շվեդիայի հպատակության տակ։

1558—1583 թվականների Լիվոնյան պցատերազմի ընթացքում ռուսական զորքերը 1570—1571 և 1577 թվականների ապարդյուն պաշարել են Տալլինը։

1700-1721 թվականների Հյուսիսային պատերազմ ժամանակ 1710 թվականի սեպտեմբերին Տալլինը գրավել է Պետրոս I-ը։ Այն պահպանել է իր իրավունքներն ու արտոնությունները, ամբողջ էստոնիայի հետ մտել Ռուսական կայսրության կազմի մեջ և ղարձել Ռևելի (1783 թվականից՝ էստլանդական) նահանգի կենտրոնը։ 1870 թգովականին գործարկվել է Տալլին-Պետերբուրգ երկաթուղին։

19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին Տալլինը դարձել է Հյուսիս-արևմտյան Ռուսաստանի խոշոր արդյունաբերական կենտրոն։ Բեռնաշրջանառությամբ Տալլինի նավահանգիստը 4-րդն էր (Պետերբուրգից, Ռիգայից, Օդեսայից հետո) Ռուսաստանում։

1897 թվականին Տալլինն ուներ ավելի քան 64,5 հազար բնակիչ, 1900 թվականին խոշոր արդյունաբերության մեջ զբաղված էր շուրջ 6 000 բանվոր։

1918 թվականի փետրվարի 24֊ից եղել է նորանկախ Էստոնիայի հանրապետության, 1940 թվականից՝ Էստոնիայի ԽՍՀ֊ի մայրաքաղաք։

1941 թվականին քաղաքը գրավել են գերմանացիները, որի ընթացքում շատ ազգայնական էստոնացիներ համագործակցել են նացիստների հետ։ 1944 թվականի խորհրդային կարգերի վերականգումից հետո, ճնշվել ու վտարվել է քաղաքի բնակչության զգալի մասը, փոխարենը վերաբնակեցվել են ռուսներ։ ԽՍՀՄ փլուզման ժամանակ ռուսները կազմում էին բնակչության գրեթե կեսը։

Ներկայում, նրանք բնակչության մեկ երրորդն են։

Քաղաքի համայնապատկերը

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի