Չեխիա

Չեխական Հանրապետություն Česká republika
Ազգային հիմն՝ Kde domov můj
Մայրաքաղաք Ամենամեծ քաղաք		Պրահա
Պետական լեզու(ներ)		չեխերեն
Կառավարում		Պառլամենտական հանրապետություն
-	Նախագահ	Միլոշ Զեման
Անկախություն
Տարածք
-	Ընդհանուր	78,866 կմ²   մղոն²
-	Ջրային (%)	2.0
Բնակչություն
-	2007 նախահաշիվը	10,306,709
-	2001 մարդահամարը	10,230,060
-	Խտություն	130 /կմ²  337 /մղոն²
Դրամական միավոր		Չեխական կրոնա (CZK)
Ժամային գոտի		(UTC+1)
-	Ամռանը (DST)	(UTC+2)
Ինտերնետ		.cz
Հեռախոսային կոդ		+420

Չեխիա (չեխերեն` Česko), պաշտոնական անվանումը Չեխական Հանրապետություն (չեխերեն` Česká republika), կարճեցված ՉՀ (չեխերեն՝ ČR), պետություն Կենտրոնական Եվրոպայում։

Չեխիայի Հանրապետությունը, ինչպես պաշտոնապես կոչվում է Չեխիան, գտնվում է համարյա Եվրոպայի կենտրոնում: Հյուսիսում այն ունի սահման Լեհաստանի, հարավում` Ավստրիայի, արևելքում` Սլովակիայի, իսկ արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում` Գերմանիայի հետ; Պրահան` Չեխիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը, հանդիսանում է երկրի ամենամեծ քաղաքը և Եվրոպայի գլխավոր զբոսաշջային տեսարժան վայրերից մեկը: Այն կառուցված է Վլտավա գետի վրա: Պրահայի բնակչությունը 1 մլն.-ից ավել է: Պետությունը առաջացել է երկու պատմական շրջանների` Մոռավիայի և Բոհեմիայի, ինչպես նաև Սիլեզիայի մի մասի միավորման արդյունքում: Չեխական հողերի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերվում են մ.թ. 9-րդ դարին: Այն ժամակներում այդ հողերի վրա առաջացել է առաջին միավորված պետությունը` Պրժեմիսլովիչների թագավորությամբ: Այդ պետությունը կոչվում էր Բոհեմիա Թագավորություն: Այն բավականին հարուստ և հզոր էր, սակայն 15-րդ և 17-րդ դարերում ծագած կրոնական հակամարտությունների հետևանքով, այն անկում ապրեց: Որոշ ժամանակ անց բոլոր հողերը անցան Հաբսբուրգների ազդեցության տակ և մտան Ավստրո-հունգարական կայսրության կազմի մեջ: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո` 1918թ.-ին, Չեխիան, միավորվելով Սլովակիայի և Անդրկարպատյան Ռուսիայի հետ, հիմնեց նորանկախ Չեխոսլովակիայի հանրապետություն: 1938 թ.-ին Մյունհենյան պայմանագրով Սլովակիան դուրս եկավ Հանրապետությունից, իսկ 1939 թ.-ին Գերմանիան օկուպացրեց ողջ Չեխոսլովակիան, դարձնելով այն Մոռավիայի և Բոհեմիայի պրոտեկտորատ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Գերմանիայի պարտությունից հետո, Չեխոսլովակիան անցավ Խորհրդային Միության ազդեցության տակ և մտավ Սոցճամբար: 1968թ.-ից շրջանառության մեջ մտավ Պրահյան գարուն արտահայտությունը, երբ օգոստոսի լույս 21-ի գիշերը Վարշավյան պայմանագռի անդամ խորհրդային հինգ հանրապետությունների զորքերը հատեցին Չեխոսլովակիայի սահմանը` ազատական տրամադրված բնակչությանը ճնշելու նպատակով: Փողոց դուրս եկան շարքային քաղաքացիները: Դիմադրությունը տևեց ընդամենը երկու օր, ապստամբությունը ճնշվեց: 1989 թ.-ին Չեխոսլովակիան Թավշյա հեղափոխության հետևանքով շեղվեց զարգացման սոցիալիստական ուղուց: 1993թ.-ի հունվարի 1-ին երկիրը խաղաղ ճանապարհով բաժանվեց երկու մասի` առաջացնելով անկախ Չեխիայի և Սլովակիայի պետություններ: 1999թ.-ին Չեխիան մտել է ՆԱՏՕ-ի, իսկ 2004թ.-ին` Եվրամիության կազմի մեջ: ԵՄ-ին անդամակցելու հետ զուգահեռ Չեխիան ստոևագրել է Շենգենյան համաձայնագիրը և 2007թ.-ի դեկտեմբերի 21-ից վերացվել է Չեխիայի ցամաքային սահմաններին սահմանապահական հսկողությունը: Չեխիայի բնակչությունը 10 մլն.-ից ավել է, որի 95 տոկոսը կազմում են չեխերը, ևս 3 տոկոսը կազմում են գերմանացիները, գնչուները, հունգարացիները, լեհերը և հրեաները, իսկ 2 տոկոսը` սլովակները: Արժե նշել, որ բնակչության 70 %-ից ավելին 15-65 տարեկանի միջակայքում է, իսկ մանկական մահացության մակարդակը ամենացածրերից է Եվրոպայում: Չեխիան հանդիսանում է խիտ բնակեցված երկիր, որի բնակչությունը հավասարաչափ է բաշխված պատության ողջ տարածքով: Ամենախիտ բնակեցված շրջանները գտնվում են խոշոր քաղաքների` Պրահա, Օստրավա, Բրնո, տեղակայման վայրերում: Քաղաքներում են ապրում բնակչության 70-ից ավել տոկոսը: Չեխիայի Հանրապետությունը զբաղեցնում է 79 հազ. քառ. կմ տարածք: Չեխիայի ամենաբարձրադիր շրջանը Բոհեմյան լեռնազանգվածն է, որը ծովի մակերևույթից բարձր է 3000 ֆուտ: Չեխիայի ամենաբարձր գագաթը կոչվում է Կրկոնոսե, ինչը թարգմանաբար նշանակում է Հսկայական լեռ: Գետերը Չեխիայի անբաժան մասն են կազմում: Վլտավան, Էլբան, Մորավան և Օդերը հոսում են պետության ողջ տարածքով: Չնայած որ Չեխիան չունի ելք դեպի ծով, նրա մեծ գետերը ունեն ելք դեպի 3 ծով` Բալթիկ, Հյուսիսային և Սև ծովեր: Չեխիայի Հանրապետությունը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում բարեխառն աշխարհագրական լայնություններում: Երկրի կլիման մեղմ է` ցուրտ ձմեռներով և ջերմ ամառային սեզոններով: Այսօր Չեխիայի Հանրապետության արդյունաբերությունը ամենազարգացածն ու կայունն է համեմատած սոցճամբարի մնացած երկրների: Չեխիայի էկոնոմիկայի հիմքը արդյունաբերությունն է, մասնավորապես` մեքենաշինությունը, էլէկտրատեխնիկան, սև մետալուրգիան և քիմիական արդյունաբերությունը: Գյուղատնտեսության և անտառային արդյունաբերության դերը երկրի էկոնոմիկայում աննշան է և մշտապես նվազում է: Չեխիայի Հանրապետության էկոնոմիկան մեծ թռիչք կատարեց անցած դարի 90-ական թթ.-ի սկզբին, երբ երկրում օրինականացվեց մասնավոր բիզնեսը և վերացվեց գների պետական կարգավորումը: Պետք է նշել, որ չեխական էկոնոմիկայի զարգացման մեջ մեծ դեր են խաղացել օտարերկրյա ներդրումները, որոնց շնորհիվ կարճ ժամանակում իրականացվեց արդյունաբերության բոլոր ճյուղերի և սպասարկման ոլորտի սրընթաց արդիականացումը:

Մեդիա ֆայլեր

Վիքիպահեստ նախագծում կարող եք այս նյութի վերաբերյալ հավելյալ պատկերազարդում գտնել Չեխիա կատեգորիայում։