Ֆինլանդիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Suomen tasavalta
Ֆինլանդիայի Հանրապետություն
Ֆինլանդիայի դրոշ Ֆինլանդիայի զինանշանը
Ազգային հիմն՝
Maamme
Ֆինլանդիայի դիրքը
Մայրաքաղաք
Ամենամեծ քաղաք
Հելսինկի
Պետական լեզու(ներ) ֆիններեն
Անկախություն
Տարածք
 -  Ընդհանուր 338,145 կմ² 
 -  Ջրային (%) 9.4
Բնակչություն
 -  2012 նախահաշիվը 5,421,827 
 -  2000 մարդահամարը 5,181,115 
 -  Խտություն 16 /կմ² 
40 /մղոն²
Դրամական միավոր Եվրո (EUR)
Ժամային գոտի (UTC+2)
 -  Ամռանը (DST)  (UTC+3)
Ինտերնետ .fi
Հեռախոսային կոդ +358

Ֆինլանդիա (ֆինլ.՝ Suomi, շվեդ.՝ Finland, պաշտոնապես Ֆինլանդիայի Հանրապետություն, ֆինլ.՝ Suomen tasavalta, շվեդ.՝ Republiken Finland[1]) պետություն Հյուսիսային Եվրոպայում։ Սկսած 1956 թվականից Հյուսիսային Խորհրդի, 1995 թ.-ից՝ Եվրոպական Միության և 1996 թ.ից Շենգենյան համաձայնության անդամ է։

Արևելքում սահմանակից է Ռուսաստանի Դաշնությանը, հյուսիս-արևմուքում՝ Շվեդիայի Թագավորությանը, հյուսիսում՝ Նորվեգիայի Թագավորությանը։ Ողողվում է Բալթիկ ծովի, Ֆինական ու Բոտնիկ ծոցերի ջրերով։ Ֆինլանդիայի կազմի մեջ են մտնում նաև Ալանդյան կղզիները։ Տարածությունը 338 հզ. կմ² է (առանց ներքին ջրերի՝ 305,5 հզ. կմ²), բնակչությունը՝ 5,3 մլն. (2007), մայրաքաղաքը՝ Հելսինկի։ Վարչականորեն բաժանված է 12 լյանի (նահանգի)։

Անկախ հանրապետություն է 1917 թվականից։

2010 թվականին Ֆինլանդիան Newsweek ամսագրի կողմից գրավել է առաջին տեղը «Աշխարհի լավագույն պետություններ» ցանկում (անգլ.՝ The world's best countries)[2], իսկ 2012 թվականին դարձավ «Ամենակայուն երկիրն աշխարհում» ամերիկյան «Fund for Peace» ֆոնդի գնահատմամբ։

Անվանում[խմբագրել]

Երկիրը Ֆինլանդիա են անվանել շվեդները, որոնք երկար դարեր տիրում էին նրան։ Ֆիններն իրենց երկիրն անվանում են Սուոմի, որ նշանակում է Ճահիճների ու լճերի երկիր։ Իրոք, նրա տարածքի 1/3-ը ճահճապատ է, իսկ լճերի թիվը շուրջ 6 հազար է (տարածքի 10 %-ը)։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Վարչական բաժանում[խմբագրել]

2010 թվականի Հունվարի 1-ից Ֆինլանդիայի Հանրապետության վարչական բաժանման համակարգը հետևյալն է՝

  1. 20 մարզ (ֆիններեն՝ maakunta, շվեդ.՝ landskap)
  2. մարզերը բաժանված են 72 շրջանի (ֆիններեն՝ seutukunta, շվեդ.՝ ekonomisk region)
  3. շրջանները բաժանված են 342 համայնքի (ֆիններեն՝ kunta, շվեդ.՝ kommun)

Բնություն[խմբագրել]

Ֆինլանդիան գտնվում է Ֆենեոսկանդիայի սահմանում։ Ափագծի երկարությունը (առանց ոլորանների) 1100 կմ է։ Ափերը ցածրադիր են, արևմուտքում՝ կտրտված շխերներով։ Ռելիեֆում տիրապետում են մորենաթմբային հարթավայրերը (տարածքի 2/3-ից ավելին ցածր է 200 մետրից)։

Ժայռային ապարների ելքերով, լճային գոգավորություններով և բարձրադիր բլուրներով (Մաանսելկյա, Սուոմենսելկյա, Սալպաուսելկյա)։ Ծայր հյուսիս-արևմուտքում Սկանդինավյան լեռների վերջավորություններն են մինչև 1365 մ բարձրությամբ (Հալտիատոնտուրի լեռ)։ Ժամանակակից ռելիեֆի ձևավորման գործում կարևոր նշանակություն է ունեցել չորրորդական ծածկույթային սառցապատումը։

Ֆինլանդիայի տարածքում, որը տեղադրված է Բալթիական վահանի սահմաններում, գերակշռում են մետամորֆային ապարների կոմպլեքսները և մինչքեմբրիի գրանիտոիդները՝ ծածկված անթրոպոգենի սառցադաշտային նստվածքներով։ Ֆինլանդիան հարուստ է քրոմիտի, վանադիումի, կոբալտի (1-ին տեղը Արմ․ Եվրոպայում), տիտանի, նիկելի (2-րդ տեղը), պղնձի և ծծմբահրաքարի (3-րդ տեղը), կադմիումի, ոսկու, բազմամետաղների, ապատիտի երկաթի, մագնեզիումի, գրաֆիտի պաշարներով։

Կլիման բարեխառն Է, հարավ-արևմուտքում՝ անցումային ծովայինից ցամաքայինի, հյուսիս արևմուտքում՝ ցամաքային։ Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը —3 °C-ից մինչև - 14 °C Է, հուլիսինը՝ 14° - 17 °C, տարեկան տեղումները՝ 400 մմ-ից (հյուսիսում) մինչև 700 մմ (հարավ-արևմուտքում)։ Ձմեռը աչքի է ընկնում կայուն ձնածածկույթով։

Լճերը (մոտ 6 հզ․ լիճ) գրավում են երկրի տարածքի 8%-ը և կազմում են խոշոր ջրային համակարգեր (Սեյմա և այլն)։ Գետերը ջրառատ են, սահանքավոր և հարուստ ջրային ռեսուրսներով։ Լանդշաֆտում տիրապետում են պոդզոլային հողերը։ Անտառները, գլխավորապես, տայգային են և գրավում են երկրի տարածքի 61%-ը։ Ֆինլանդիանի ծայր հյուսիսում լեռնային տունդրա Է։ Ազգային պարկերից նշանավոր են Պալլաս-Օունաստունտուրին, Լեմենյոկին, Օռլանկան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Wiktfavicon en.svg Ընթերցեք Ֆինլանդիա բացատրությունը հայերեն Վիքիբառարանում։