Հաճարենի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հաճարենի
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Հաճարածաղկավորներ
Ընտանիք Հաճարազգիներ
Ցեղ Հաճարենի
Տեսակ Հաճարենի անտառային
Լատիներեն անվանում
Fagus
L., 1753
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Հաճարենի կամ հաճարածառ, հաճարի (լատ.՝ Fagus), հաճարազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի ցեղ։

Ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել]

Fagus sylvatica

Ստվերադիմացկուն է, խոնավասեր, ջերմասեր, զգայուն հողի խոնավության նկատմամբ։ Առաջացնում է մաքուր և խառն անտառներ։ Ապրում է 350-400 տարի։ Ունի ամուր, ծանր, լավ հղկվող բնափայտ, որն օգտագործվում է երաժշտական գործիքներ, ճկված կահույք, մանրատախտակ պատրաստելու համար։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել]

Սլացիկ ծառ է, բարձրությունը՝ 40-50 մ, բնի տրամագիծը՝ 1,5-2 մ: Բունը և բազմամյա ճյուղերը ծածկված են հարթ, բարակ, մոխրասպիտակ կեղևով: Երիտասարդ ճյուղերը դարչնագույն են: Տերևները պարզ են, հերթադիր, ձվաձև: Ծաղիկները միատուն են, մանր, բացվում են տերևների հետ միաժամանակ: Պտուղը կաղնեևման եռակող ընկուզիկ է՝ պատված փայտյա պտղակալով:

Հայաստանում[խմբագրել]

ՀՀ-ում աճում է 1 տեսակ՝ արևելյան Հաճարենի (F. orientalis), որը մինչև 50 մ բարձրությամբ հզոր սաղարթով ծառ է։ Տերևները պարզ են, ձվաձև, կեղևը՝ հարթ։ Պտուղը կաղին է։ Տարածված է Տավուշի, Լոռու և այլ մարզերում։ Հյուսիսային գոտում հիմնական ծառատեսակ է, հարավում՝ սահմանափակ, հանդիպում է Սրաշեն գյուղում (Սյունիքի մարզ), Աղվերանի անտառներում։

Տարածում[խմբագրել]

Fagus sylvatica

Տարածված է Լոռու, Տավուշի, հազվադեպ՝ նաև Կոտայքի և Սյունիքի մարզերում: Աճում է միջին և վերին լեռն, գոտիներում (450-2200 մ բարձրություններում): ՀՀ անտառների գերակշռող ծառատեսակներից է:

Նշանակություն և կիրառում[խմբագրել]

Fagus grandifolia

Ընկուզիկներն օգտագործվում են սննդի մեջ: Դրանք հում վիճակում պարունակում են ֆազին թունավոր ալկալոիդը (առաջացնում է սրտխառնոց և գլխապտույտ), որը բովելիս քայքայվում է: Պտուղներից ստանում են յուղ, իսկ քուսպը խոզերի կեր է: Հաճարենին ստվերադիմացկուն է, խոնավասեր: Բնափայտն ամուր է, առաձգական: Դրանից պատրաստում են մանրատախտակ, կահույք և այլ իրեր, օգտագործվում է շինարարության մեջ (հատկապես ստորջրյա կառույցներում):

Ապրում է 400 և ավելի տարի:

Տեսակներ[խմբագրել]

Համաձայն Կյուի Բուսաբանական այգու կայքի դասը ընդգրկում է 11 տեսակ[1]

հիբրիդ

Fagus sylvatica և Fagus orientalis[2]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Species of Fagus(անգլերեն)(լատ.)
  2. По данным книги «Деревья и кустарники СССР» (см. раздел Литература)

Գրականություն[խմբագրել]

  • Артамонов В. Бук // Наука и жизнь. — 1988. — № 7. — С. 158—160.
  • Криштофович А. Н. Палеоботаника. — Л.: Гостоптехиздат, 1957. — 650 с.
  • Andreas Roloff, Andreas Bärtels: Flora der Gehölze. Bestimmung, Eigenschaften und Verwendung. 3., korrigierte Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim) 2008, ISBN 978-3-8001-5614-6, S. 294.
  • Peter Schütt, Hans Joachim Schuck, Bernd Stimm (Hrsg.): Lexikon der Baum- und Straucharten. Das Standardwerk der Forstbotanik. Morphologie, Pathologie, Ökologie und Systematik wichtiger Baum- und Straucharten. Nikol, Hamburg 2002, ISBN 3-933203-53-8, S. 165 (Nachdruck von 1992).
  • Fagoideae innerhalb der Familie der Fagaceae bei der APWebsite. (Abschnitt Systematik)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png