Հեզբոլլահ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Հեզբոլլահ
حزب الله
Hizbollah flag.jpg
Հեզբոլլահի դրոշը
Առաջնորդ Հասան Նասրալլահ
Հիմնադրված 1982-1985
Գաղափարախոսություն Շիա իսլամություն
Իսլամիստ ընկերվարություն
Ազգայնականություն
Կրոնք Շիա իսլամ
Պաշտոնական գույն(եր) դեղին և կանաչ
Լիբանանի խորհրդարան
12 / 128
Լիբանանի կառավարություն
2 / 30
Կայք Տես Պաշտոնական կայքերի ցանկ

Հեզբոլլահ[1] (արաբերեն՝ حزب الله, բառացի «Աստուծո կուսակցություն»), շիա իսլամիստական կուսակցություն և կազմակերպություն Լիբանանում։[2] Հեզբոլլահը մատուցում է հասարակական ծառայություններ՝ գործակցելով դպրոցներ, հիվանդանոցներ, ինչպես նաև՝ հողագործական ծառայություններ հազարավոր լիբանանցի շիաների համար, և զորավոր ու կարևոր դեր է խաղում լիբանանյան քաղաքականությունում։[3] Հեզբոլլահն արաբական և մահմեդական աշխարհում համարվում է դիմադրական շարժում։[2] Սակայն մի քանի արևմտյան երկրներ, ամբողջությամբ կամ մասամբ, Հեզբոլլահը դիտում են որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։[4]

Հեզբոլլահն ստեղծվել է 1982 թվականին որպես ռազմական կազմակերպություն, ի պատասխան Լիբանանի ներխուժած Իսրայելի, նպատակ ունենալով Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ դիմադրելու Իսրայելին։[2][5] Նրա ղեկավարները ներշնչվել են Այաթոլլահ Խոմեյնիի կողմից, իսկ զորքերը մարզվել և կազմակերպվել են Իրանի հեղափոխական պահակների մի քանակակազմի կողմից։[6] Հեզբոլլահի 1985-ի մանիֆեստը նշում է երեք հիմնական նպատակներ՝ Լիբանանում վերջ տալ գաղութաբնակությանը, արդարություն հաստատել Ֆալանժ կուսակցության ոճրագործ անդամների նկատմամբ և Լիբանանում հաստատել իսլամական վարչակարգ։[7][8] Հեզբոլլահի ղեկավարները բազմաթիվ հայտարարություններ են արել Իսրայելի կործանման վերաբերյալ՝ Իսրայելը կոչելով «սիոնիստ էություն, որը կառուցվել է ուրիշների հողերի վրա»։[7]

Հեզբոլլահն, որը սկսել է որպես փոքր ռազմական միլիցիա, այսօր մեծ կազմակերպություն է ունենալով աթոռներ Լիբանանի խորհրդարանում, ռադիո և արբանյակային հեռուստատեսիլի կայան և ծրագիրներ հասարակական զարցագման։[9] Հեզբոլլահն զորավոր կողմնակցություն ունի Լիբանանի շիա բնակչությունից և շահել է մեծ ալիք կողմնակցության Լիբանանի այլ բնակիչներից (սուննի, քրիստոնյա, դրուզ) 2006 թ. Լիբանանի պատերազմից ետք[10] և կարող է ցույցեր կատարել հարյուր հազարավոր մարդոց մասնակցությամբ։[11] Հեզբոլլահն և այլ կուսակցություններ կազմակերպել են 2006-2008 լիբանանյան քաղաքական ցույցերը Ֆուադ Սինիորայի կառավարության դեմ։[12] Մեկ այլ վեճ Հեզբոլլահի թելեկոմի ցանցի պահման իրավունքի հանդեպ ընդհարումների տարածվել է Լիբանանի փողոցներում Հեզբոլլահից ղեկավարված ընդդիմադիր զորքերի և կառավարության կողմնակիցների միջև։ Ընդհարումները դադրել են Դոհայի համաձայնությունից ետք, Հեզբոլլահն ստանալով վետոյի ուժ Լիբանանի խորհրդարանում։ Նաև, ազգային միացման կառավարություն է կազմվել ուր Հեզբոլլահն ունեցել է մեկ մինիստր և տանսմեկ կապինետի աթոռ երեսունի վրա։[3][13] Հեզբոլլահն ներկայումս վերահսկում է տասնչորս աթոռ 128-ի վրա Լիբանանի խորհրդարանում։

Հեզբոլլահը ֆինանսական օգնություն ստանում է Իրանից, Սիրիայից և նվիրատվություններ լիբանանցիներից և այլ շիաներից։[14] Կազմակերպության ռազմական ուժը նաև զորացել է 2000 թվականներին։[15] 1992 թվականից ի վեր, Հեզբոլլահի ղեկավարն է Հասան Նասրալլահն։

Պատմություն[խմբագրել]

Հարավային Լիբանանի քարտեզը, կապույտ գիծի և Լիտանի գետը ցուցադրված։

Հիմնում[խմբագրել]

Գիտնականները տարբեր կարծիք ունեն, թե երբ է Հեզբոլլահը հիմնվել։ Մի քանի կազմակերպություններ թվարկում են պաշտոնական հիմնումը 1982 թվականին[16] ի դեմ Լիբանանի իսրայելյան ներխուժման։[3] այլ աղբյուրներ թվում են թե Հեզբոլլահն մինչև 1985 թ. խառնուրդ էր տարբեր շիա ակտիվիստների[17] կամ որ կազմակերպությունը հիմնվել էր շեյխ Ռաղեբ Հարբի կողմից, ղեկավար հարավային շիա դիմադրական ուժերի, որը սպաննվել էր իսրայելցիների կողմից 1984 թվականին։[18]

1980-ական թվականներ[խմբագրել]

Հիմնական նպատակը Հեզբոլլահի սկզբնական գործողությունների Իսրայելի գրավման վերջ բերելն էր։[5] Իսրայելը ռազմականորեն ներգրավված էր Լիբանանում պատերազմելու ժամանակ Պաղեստին Ազատություն Կազմակերպության (ՊԱԿ) հետ, որը հրավիրված էր Լիբանան Հորդանանի Սև Սեպտեմբերից ետք։ Իսրայելի հարձակումները ՊԱԿ-ի վրա հարավային Լիբանանում սկիզբ են տվել 1982 Լիբանանի պատերազմին երբ նա ներխուժել և գրավել է հարավային Լիբանանը և պաշարել է Բեյրութը։[19]

Հեզբոլլահն անհամաչափ պարտիզանական պատերազմ մղել է Իսրայելի դեմ։ Սկզբում, անձնասպանական հարձակումներ օգտագործել է Իսրայելի պաշտնապության ուժերի (ԻՊՈւ) և Լիբանանից դուրս այլ իսրայելյան թիրախների դեմ։[20] Հեզբոլլահն եղել է առաջին օգտագործողներից մին մարտավարական անձնասպան ռմբակոծումների, սպաննությունների և գերի բռնության օտար զինվորների իսլամական դիմադրության խումբերից Միջին Արևելքում։[6] Աստիճանաբար, Հեզբոլլահն դարձել է ռազմական կազմակերպություն և օգտագործել է հռթիրներ, Կատյուշաներ և այլ հռթիր արձակողներ գերի բռնության[21][22], սպաննությունների[21] և ռմբակոծումների փոխարեն։[23][24][25] Հեզբոլլահն ևս սպաննությունների և գերի բռնության վտանքի տակ եղել է Իսրայելի կողմից։[23]

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Հեզբոլլահն կռվել է Ամալ շարժումին դեմ կառավարման համար շիա շրջանների և անդադար հարձակել է Հարավային Լիբանան Բանակի (ՀԼԲ) վրա որը Իսրայելի դաշնակից էր։ Նաև, հակարակ այլ միլիցիաների պատերազմին ժամանակ, Հեզբոլլահն երբեք չե մասնակցած հերձվածող կռիվների կամ Լիբանանի բանակի դեմ կռիվների։ Քաղաքացիական պատերազմի վերջերին 1990 թվականին, Սիրիան, որը իշխում էր Լիբանանը այդ ժամանակին, արտոնել է Հեզբոլլահի որ պահի իր զենքերը և իշխի հարավային Լիբանանում, հակարակ Տաիֆ համաձայնության որը խնդրել էր ցրվումը բոլոր լիբանանյան և ոչ-լիբանանյան միլիցիաներին։[26]

1990-ական թվականներ[խմբագրել]

Այս դարում, Հեզբոլլահն դարձել է հեղափոխական խմբից քաղաքական խումբ, մի ընթացք որ կոչվում է Հեզբոլլահի «լիբանանցիականությունը»։ Ի տարբեր չփոխզիջական հեղափոխական վերաբերման 1980-ական թվականներուն, Հեզբոլլահն ավելի զիջող վերաբերմունք ունեցել է Լիբանանի պետության հետ։[27] Ընթացքը սկսել է Աբաս ալ-Մուսավիի քարտուղար ընտրության հետ և շարունակվել է Հասան Նասրալլահի ղեկավարության տակ։ Հեզբոլլահն փոխել է իր քննախոսությունը և դարձուցել է նա հոգնակիություն։ 1991 թվականին, Ալ Մանար հեռուստատեսության կայանը հռչակել է։

1992 թվականին, Հեզբոլլահն որոշել է մասնակցել Լիբանանի ընտրություններին։ Նախկին քարտուղարը կազմակերպության, Սուբհի ալ-Տուֆայլի, դեմ է եղել այս որոշման որը վիճաբանության ստեղծել է Հեզբոլլահի միջև։ Սրանից վերջ, կազմակերպությունը հրատարակել է նրա քաղաքական ծրագիրը կոչ ուղղելով ազատագրումը լիբանանյան հողերի սիոնիստական գրավումից, ոչընչացումը քաղաքական հերձվածողության, հետևել քաղաքական և մեդիայի ազատություն, ուղղում մտցնելով ընտրական օրենքում որպեսզի ավելի ժողովրդին ներկայացուցիչ երևի։ Ծրագրին պատճառով, Հեզբոլլահն շահել է տասներկու աթոր։ Տարվան վերջին, նա մոտեցել է լիբանանցի քրիստոնյաների։ Նա համարում է մշակութային, քաղաքական և կրոնային ազատությունները Լիբանանում որպես սրբագործված։ Այս մոտեցումը տարածվել է բոլոր խմբերի որոնք Իսրայելի հետ հարաբերություն չունեն։[28]

Հեզբոլլահն և Իսրայելը, որ 1982 թվականից ի վեր գրաված էր Լիբանանը, 90-ական թվականներին շարունակել են կռվել։ Ապրիլի 1996 թվականին, Իսրայելը օդային ռմբակոծում կատարել է ՄԱԿ-ի շտաբի վրա Քանայում, սպանելով 106 փախստական քաղաքացիներ։[29] Ժողովրդավար զգացումը լինելով որ Իսրայելը կանխամտածված է ռմբակոծել քաղաքացիները, իսկ մեծ թիվով էվակուացիաներ քաղաքացիների կռիվների պատճառով, Հեզբոլլահի աջակցությունը աճել է։[30]

Քաղաքական գործողություններ[խմբագրել]

Կանաչը ցույց է տալիս Լիբանանի շիա մեծամասնությամբ շրջանները ուր Հեզբոլլահն զորավոր է։
Դեկտեմբերի 10, 2006 Հեզբոլլահի կողմնակիցմերի ցույց Բեյրությում։

Հեզբոլլահն, Ամալի հետ, մին է երկու գլխավոր քաղաքական կուսակցությունների Լիբանանում որոնք ներկայացնում են շիա մուսուլմանների։ Նա տիրում է 14 աթոռ 128-ի վրա Լիբանանի խորհրդարաննում և անդամ է Դիմադրություն և Զարգացում բլոկին։ Ըսկ Դանիել Լ. Բայմանի, Հեզբոլլահն «մի ամենազորավոր քաղաքական շարժումն է Լիբանանում։»[31] Հեզբոլլահն և Ամալը ներկայացնում են գրեթե բոլոր լիբանանցի շիաները։[32] Սակայն, հակարակ Ամալի, Հեզբոլլահն չե զինաթափված։ Նա մասնակցում է Լիբանանի խորհրդարանում։ 2005-ի Լիբանանի ընդհանուր ընտրություններին, նա շահել է 10.9% խորհրդարանի աթոռների։ Դիմադրություն և Զարգացում բլոկը, որի Հեզբոլլահն անդամ է, շահել է բոլոր 23 աթոռները Հարավային Լիբանանում և ընդհանուրով 35 աթոռ, կամ 27.3% խորհրդարանի աթոռների ընդհանուր Լիբանանի։[33] Երբ մունիցիպալ ընտրությունները տեղի են ունեցել առաջին կեսին 2004-ի, Հեզբոլլահն շահել է 21% բոլոր շրջանների։[18]

Հեզբոլլահն եղել է մարտի 8 միության գլխավոր կուսակցությունների մին, մարտ 2005 թվականի քաղաքական մթնոլորտի հակադրությունից իվեր։ Թեև չնայած որ Հեզբոլլահն միածել էր նոր կառավարություննը 2005 թվականին, նա մնացել է խստորեն դեմ մարտի 14 միության։[34] Նոյեմբեր 2006 թվականին, Հեզբոլլահն, Ազատ Հայրենասիրական Շարժումը (ԱՀՇ) և Ամալը միասնաբար պահանջել են հաստատումը ազգային միության կառավարության[35][36] ուր պահանջել են վաղ ընտրություններ և մեկ երրորդը մինիստրների կաբինետի աթոռների որը նրանց տալու էր վետոյի իրավունք։[37][38] Երբ բանակցությունները կառավարող կոալիցիային հետ անհաջողություն են ունեցել, հինգ կաբինետի մինիստրներ Հեզբոլլահից և Ամալից հրաժարվել են։ Դեկտեմբերի 1, 2006 թվականին, այս խումբերը սկսել են 2006–2008 լիբանանյան քաղաքական ցույցերը, անդադար ցույցեր ընդդիմությամբ վարչապետ Ֆուադ Սինիորայի կառավարության։[12][39] Վերջապես, մայիսի 7, 2008 թվականին, Լիբանանի 17-ամսվա քաղաքական ճգնաժամը արագ աճել է ինքնազսպումից դուրս։ Կռիվներ տեղի են ունեցել երբ կառավարություննը անջատել է Հեզբոլլահի հաղորդակցության ուղին և հեռացուցել է Բեյրութի օդանավակայանի ապահովության պետին վկայակոչված Հեզբոլլահի կապերի պատճառով։ Հեզբոլլահի առաջնորդ Հասան Նասրալլահն հայտարարել է թե կառավարության որոշումը անջատման Հեզբոլլահի հաղորդակցության ուղիին «պատերազմի հայտարարություն» էր կազմակերպության դեմ և պահանջել է շրջումը կառավարության որոշման։[40][41] Հեզբոլլահից ղեկավարված ընդդիմադիր կողմի կռվողներ գրավել են մի քանի Արևմտյան Բեյրութի շրջակայքեր Ապագա շարժումի կռվողներից որոնք հավատարին էին Ամերիկայի կողմնակցությունը ստացած կառավարությանը։ Այս կռիվների ընթացքում, 11 անձ սպաննվել են և 30 հատ վիրավոր։ Ընդդիմադիր կողմից գրավված շրջանների վերջը հանձնվել են Լիբանանի բանակին։[42] Բանակը նաև խոստացել է լուծել վեճը և շրջել է կառավարության որոշումները։[43][44] Լիբանանի մրցակից առաջնորդները մի համաձայնության հասել են Դոհայում մայիսի 21, 2008 թվականին որը վերջ է տվել 18 ամսվա քաղաքական ճգնաժամին որը կարող էր վերածվել նոր քաղաքացիական պատերազմի։[45] Ըստ համաձայնության, Հեզբոլլահն վետոյի ուժ է ստացել Լիբանանի խորհրդարանում։ Կռիվներից ետք, նոր ազգային միության կառավարություն է կազմվել Ֆուադ Սինիորայից հուլիսի 11, 2008 թվականին ուր Հեզբոլլահն ուներ մեկ մինիստր և իշխում էր 11 աթոռ 30-ի վրա կաբինետում։[3][13]

Ռազմական գործողություններ[խմբագրել]

Հեզբոլլահն ունի մի ռազմական ճյուղ ճանաչված «Ալ-Մուքավամա ալ-Իսլամիյա» («Իսլամական դիմադրությունը») անունով և հավանաբար երաշխավորն է մի քանի ավելի փոքր ռազմական կազմակերպությունների՝ ներառյալ «Ընկճվածների կազմակերպությունը», «Հեղափոխական արդարության կազմակերպությունը», «Արդարություն սխալի դեմ կազմակերպությունը» և «Մարգարե Մուհամեդի հետևորդները»։[46][47]

ՄԱԿ-ի որոշում 1559-ը կոչ է ուղղում Հեզբոլլահի զինաթափման[48] Տաիֆի համաձայնությանը Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի վերջավորության հետ։ Հեզբոլլահն դատապարտել և չեղյալ հայտարարել է ՄԱԿ-ի որոշումը։[49] Խնդիրը աճեցված է 2006 թվականի ռազմական հակամարտությունից ետք Իսրայելի հետ։ Հեզբոլլահի որոշումը չզինաթափվելու տեսնվում է իբրև խախտում ՄԱԿ-ի որոշումների (ներառյալ ՄԱԿ-ի որոշում 1701-ը որը հաջորդել է որոշում 1559-ի) և Տաիֆի համաձայնությունին։[50][51] Հակամարտությունից իվեր, Հեզբոլլահն և Իսրայելը հաստատել են որ կազմակերպությունը ռազմականորեն զորացել է։[15] Լիբանանական կաբինետը, Նախագահ Միշել Սլեյմանի և Վարչապետ Ֆուադ Սինիորայի տակ, տվել է Հեզբոլլահի իրավունքը «ազատագրելու [Լիբանանի] գրավված հողերը»։[52] 2009 թվականին, մի Հեզբոլլահի հրամանատար (խոսելով անանունության պայմանի տակ) ասել է, «Մենք ունենք ավելի հրթիռ այսօր քան ունեինք 2006 թվականին։»[53]

Մահապարտ հարձակումներ և հափշտակումներ[խմբագրել]

1982-ից 1986 թվական, 36 մահապարտ հարձակումներ տեղի են ունեցել Լիբանանում ամերիկյան, ֆրանսիական և իսրայելյան զորքերի դեմ 41 անձերի կողմից ձախական քաղաքական հավատքներով և երկու գլխավոր կրոնքներից՝[54] սպանելով 659 անձ։[20] Հեզբոլլահն մեղադրվել է կազմակերպելով այս հարձակումների մի քանին բայց ժխտում է ոևե մասնակցություն։[55][56][57] Այս հարձակումների ներառյալ են 1983 թվականի ամերիկյան դեսպանատան պայթյունը (Իսլամական Ջիհադ Կազմակերպությունից),[58] 1983 թվականի Բեյրութի զորանոցի պայթյունը (Իսլամական Ջիհադ Կազմակերպությունից),[58][59][60][61] և զանազան հարձակումներ Իսրայել Պաշտպանություն Զորքերի (ԻՊԶ) և Հարավային Լիբանան Բանակի (ՀԼԲ) վրա հարավային Լիբանանում։[20] Այս ժամանակաշրջանում նաև տեղի է ունեցել TWA չվերթ 847-ի գրավումը 1985 թվականին,[59] և Լիբանանի պատանդի ճգնաժամը 1982-ից 1992 թվականներին։[60] Առայժմ, Հեզբոլլահն մեղադրվել է հունվարի 15, 2008 թվականի պայթյունին ամերիկյան դեսպանատան մի ինքնաշարժի Բեյրութում։[62]

Լիբանանից արտասահման, Հեզբոլլահն մեղադրվել է 1992 թվականի իսրայելյան դեսպանատան հարձակումին Բուենոս Այրեսում,[59][60] և 1994 թվականի ԱՄԻԱ-ի պայթյունին մի հրեական մշակութային կենտրոնի Արգենտինայում։[59] Սակայն, ըստ Նասրալլահի, Հեզբոլլահն մերժել է բոլոր մասնակցություն գործողությունների Լիբանանից և Իսրայելից դուրս 2008 թվականից առաջ։[63]

Արտաքին հարաբերություններ[խմբագրել]

Հեզբոլլահի արտաքին հարաբերությունները բարդ են։ Լիբանանյան կաբինետը Նախագահ Միշել Սուլեյմանի և Վարչապես Ֆուադ Սինիորայի տակ ընդունել է Հեզբոլլահի գոյությունը և ռազմական գործողությունները հակարակ մի քանի ՄԱԿ-ի որոշումների որոնք պահանջում են կազմակերպությամ ցրվումը։[64][65] Չորս երկրներ ճանաչում են Հեզբոլլահն որպես ահաբեկչական կազմակերպություն՝ ԱՄՆ-ը, Իսրայելը, Կանադան և Նիդեռլանդները։ Իսկ երկու երկիր ճանաչում են միայն կազմակերպության անվտանգության ճյուղի որպես ահաբեկչական՝ Միավորված Թագավորությունը և Ավստրալիան։[66] Մեծամասնությունը ՄԱԿ-ի և Եվրոպական Միության անդամների չեն նկարագրում Հեզբոլլահն որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։[67]

Հեզբոլլահն ունի մոտ հարաբերություններ Իրանի հետ։[68] Նա նաև հարաբերություններ ունի Ալաուի ղեկավարության հետ Սիրիայում, հատուկորեն Նախագահ Հաֆեզ ալ-Ասադի (միչև իր մահը 2000 թվականին) և իր զավակին ու ժառանգորդին Բաշար ալ-Ասադի հետ։[69] Հեզբոլլահն նաև հայտարարել է իր կողմնակցությունը ալ-Աքսա ինտիֆադայի համար։

Շատ փաստ չկա որ Հեզբոլլահն կապ է հաստատել կամ համագործում է ալ-Քաիդայի հետ։[70] Հեզբոլլահի ղեկավարները ժխտում են ոևե հարաբերություն ալ-Քաիդայի հետ ոևե ժամանակի ընթացքում։[71] Նաև, մի քանի ալ-Քաիդայի առաջնորդներ Աբու Մուսաբ ալ-Զարքավիի նման[72] և Վահաբի կրոնապետներ համարում են Հեզբոլլահն ուրացող Իսլամի։[73][74] Հակարակ սրա, ԱՄՆ-ի հետախուզական պաշտոնյաներ ենթադրություն անում են որ շփում է եղել Հեզբոլլահի և որոշ ալ-Քաիդայի անդամների միջև որոնք փախել են Աֆղանստանից Լիբանան։.[75][76]

Մեդիայի գործողություններ[խմբագրել]

Հեզբոլլահն վարում է մի արբանյակային հեռուստատեսության կայան՝ ալ-Մանար («Փարոսը») և մի ռադիոյի կայան ալ-Նուր («Լույսը»)։[77] Ալ-Մանարը հաղորդվել է Բեյրութից, Լիբանանում։[77] Կայանը գործի դրվել է Հեզբոլլահից 1991 թվականին։[78] իրանական ֆոնդերի օգնությամբ։[79] Ալ-Մանարը, ինքնահռչակված «Դիմադրության կայանը», բանալի դեր է խաղում Հեզբոլլահի «հոգեբանական պատերազմում սիոնիստ թշնամիին դեմ»[79][80] և անբաժանելի մաս Հեզբոլլահի պլանի տարածելու նրա հաղորդագրությունը ամբողջ արաբական աշխարհին։.[79]

Հեզբոլլահի հեռուստատեսության կայան ալ-Մանար ծրագիրներ հաղորդում է որոնց նպատակն է ներշնչելու անձնասպանական հարձակումներ Գազայում, Արևմտյան Ափում և Իրաքում։[81][82][83] Ալ-Մանարը արգելված է Ֆրանսիայում կայանին Հոլոքոստի ժխտման պատճառով, ինչ որ Ֆրանսիայի օրենքի դեմ է։[84][85][86] Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները նկատում է ալ-Մանարը որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։[87]

Հեզբոլլահի մեդիայի գործողությունների մի տեսակետի նպատակն է ներշնչելու ազգայնականության և իսլամի հիմքերը երեխաների։[88] Հեզբոլլահի կենտրոնական համացանցի բյուրոն եռաչափ խաղ ստեղծել է 2003 թվականին՝ «Հատուկ զորքեր» ուր խաղացողները պայքարում են իսրայելցի ներխուժողների դեմ՝ շահողները ազգային հերոս դառնալով Երկիրի վրա և մարտիրոս դրախտում։[89]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Այլ գրադարձություններ՝ Հզբալլահ, Հիզբոլլահ, Հեզբալլահ, Հիզբալլահ և Հիզբ Ալլահ։
  2. 2,0 2,1 2,2 Jamail, Dahr (2006-07-20)։ «Hezbollah's transformation»։ Asia Times։ http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HG20Ak02.html։ Վերցված է 2007-10-23։ 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 «Hezbollah (a.k.a. Hizbollah, Hizbu'llah)»։ Council on Foreign Relations։ 2008-09-13։ http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F։ Վերցված է 2008-09-15։ 
  4. Goldirova, Renata (սեպտեմբերի 17, 2008). «MEPs call on EU states to list Hezbollah as terrorist group». EUobserver. 
  5. 5,0 5,1 «Who are Hezbollah»։ BBC News։ 2008-05-21։ http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4314423.stm։ Վերցված է 2008-08-15։ 
  6. 6,0 6,1 Adam Shatz (ապրիլի 29, 2004)։ «In Search of Hezbollah»։ The New York Review of Books։ http://www.nybooks.com/articles/17060։ Վերցված է 2006-08-14։ 
  7. 7,0 7,1 author unknown։ «The Hizballah Program» (PDF)։ provided by standwithus. com (StandWithUs)։ http://www.standwithus.com/pdfs/flyers/hezbollah_program.pdf։ Վերցված է 2007-10-29։ 
  8. Stalinsky, Steven. "An Islamic Republic Is Hezbollah's Aim." The New York Sun. օգոստոսի 2, 2006։ Նոյեմբերի 1, 2007.
  9. Deeb, Lara (2006-07-31)։ «Hizballah: A Primer»։ Middle East Report։ http://www.merip.org/mero/mero073106.html։ Վերցված է 2006-07-31։ 
  10. «Briefing: Lebanese Public Opinion»։ Սեպտեմբեր-հոկտեմբեր 2006։ http://www.mideastmonitor.org/issues/0609/0609_6.htm։ Վերցված է 2007-10-08։ 
  11. "Huge Beirut protest backs Syria." BBC News. մարտի 8, 2005։ Փետրվարի 7, 2007.
  12. 12,0 12,1 Ghattas, Kim (2006-12-01)։ «Political ferment in Lebanon»։ BBC News։ http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/6200804.stm։ Վերցված է 2008-08-15։ 
  13. 13,0 13,1 National unity government
  14. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (2006-03-29)։ «LEBANON: The many hands and faces of Hezbollah»։ http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=52494&SelectRegion=Middle_East։ Վերցված է 2006-08-17։ 
  15. 15,0 15,1 Frykberg, MelL (2008-08-29). «Mideast Powers, Proxies and Paymasters Bluster and Rearm». Middle East Times. http://www.metimes.com/International/2008/08/29/mideast_powers_proxies_and_paymasters_bluster_and_rearm/5485/։ Վերցված է 2008-08-29. "And if there is one thing that ideologically and diametrically opposed Hezbollah and Israel agree on, it is Hezbollah's growing military strength." 
  16. GlobalSecurity.org, 2005
  17. Diaz & Newman, 2005, p. 55
  18. 18,0 18,1 Կոբբան Հելենա, "Hizbullah’s New Face." Boston Review. Վերստածվ է փետրվարի 2, 2007։ Առաջին անգան հրատարակված ապրիլ/մայիս 2005-ի Boston Review-ի մեջ։
  19. Avi Shlaim (2001) The Iron Wall: Israel and the Arab World W.W. Norton, ISBN 0-393-32112-6 Chapter 10; The lebanese Quagmire 1981-1984 pp 384-423
  20. 20,0 20,1 20,2 Pape, Robert (2005)։ Dying to win: the strategic logic of suicide terrorism։ Random House։ ISBN 1-4000-6317-5։  Specifically: "Suicide Terrorist Campaigns, 1980-2003", Appendix 1. (Page 253 of Australian paperback edition, published by Scribe Publications)
  21. 21,0 21,1 H. CON. RES. 190, 1st session, 101st congress (1989-08-04)։ «Expressing the sense of the Congress over the reported murder of Lieutenant Colonel William Higgins and Hezbollah-sponsored terrorism.»։ The Library of Congress։ http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c101:H.CON.RES.190:։ Վերցված է 2006-08-08։ 
  22. Telegraph, 2004/2/21
  23. 23,0 23,1 «Timeline: Lebanon»։ BBC News։ 2008-07-19։ http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/country_profiles/819200.stm։ Վերցված է 2008-09-15։ 
  24. United States Department of State, April 2005.
  25. «On this day». BBC News. 1994-07-26. http://news.bbc.co.uk/onthisday/low/dates/stories/July/26/newsid_2499000/2499619.stm։ Վերցված է 2006-07-26. 
  26. Jeffrey Goldberg (հոկտեմբերի 14, 2002). «IN THE PARTY OF GOD Are terrorists in Lebanon preparing for a larger war?». The New Yorker. http://www.jeffreygoldberg.net/articles/tny/a_reporter_at_large_in_the_par.php։ Վերցված է 2006-08-21. 
  27. «The strategy and tactics of Hizballah's current 'Lebanonization process»։ Mediterranean Politics, Volume 3, Issue 1 Summer 1998 , pages 103 - 134։ http://www.informaworld.com/smpp/content~content=a784386222~db=all։ 
  28. Alagha (2006), pp.41-44
  29. «History of Israel's role in Lebanon»։ BBC News։ 1998-04-01։ http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/72493.stm։ Վերցված է 2007-10-24։ 
  30. Augustus Richard Norton Hizballah: From Radicalism to Pragmatism? Ստացվել է օգոստոսի 11 2006
  31. «Hezbollah: Most Powerful Political Movement in Lebanon»։ Council on Foreign Relations։ 2008-05-29։ http://www.cfr.org/publication/16378/powerful_movement.html?breadcrumb=%2F։ Վերցված է 2006-09-15։ 
  32. Seelye, Kate (2005-04-01)։ «Lebanon's religious mix»։ PBS Frontline World։ http://www.pbs.org/frontlineworld/dispatches/lebanon.syria/seelye2.html։ Վերցված է 2006-07-28։ 
  33. Lebanon: Angus Reid Global Monitor
  34. The Counter-revolution of the Cedars
  35. "Nasrallah Warns of 'Street Demonstrations' if National Unity Government is not Formed"
  36. "Aoun calls for national unity government"
  37. San Francisco Chronicle (դեկտեմբերի 15, 2006). "In Lebanon, Saniora stiffens his resistance". Ստացվել է դեկտեմբերի 18, 2006.
  38. Reuters (դեկտեմբերի 18, 2006). "Lebanon opposition demands early elections". Ստացվել է դեկտեմբերի 18, 2006.
  39. The full text of Nasrallah's speech on the invitation to participate in an open sit-in in Beirut
  40. «Hezbollah takes over west Beirut»։ BBC news։ http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7391600.stm։ Վերցված է 2008-05-10։ 
  41. «Lebanon tensions rise in clash with Hezbollah»։ Haaretz։ http://www.haaretz.com/hasen/spages/981937.html։ Վերցված է 2008-05-10։ 
  42. «Lebanese army moves into W. Beirut after Hezbollah takeover»։ Haaretz։ http://www.haaretz.com/hasen/spages/981696.html։ Վերցված է 2008-05-10։ 
  43. «Hezbollah Pledges Pullout From Beirut as Army Makes Concession»։ Bloomberg։ http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aqf3zxx_..5I&refer=home։ Վերցված է 2008-10-05։ 
  44. «Hezbollah to Withdraw Gunmen in Lebanon»։ New York Times։ http://www.nytimes.com/2008/05/11/world/middleeast/11lebanon.html?hp։ Վերցված է 2008-10-05։ 
  45. «Lebanese leaders 'expect to elect a president' in 24 hours»։ France 24։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-05-20-ին։ http://web.archive.org/web/20110520122706/http://www.france24.com/en/20080521-lebanon-hezbollah-doha-election-presidential&navi=MONDE։ Վերցված է 2008-05-31։ 
  46. US Department of State (1999-10-08)։ «Background Information on Foreign Terrorist Organizations»։ Արխիվացված օրիգինալից 2002-03-27-ին։ http://web.archive.org/web/20020327121139/http://www.state.gov/s/ct/rls/rpt/fto/2801.htm։ Վերցված է 2007-02-05։ 
  47. Canada Gazette (2003-02-12)։ «Canada Gazette Vol. 137, no 1»։ http://canadagazette.gc.ca/partII/2003/20030213-x/html/sor53-e.html։ Վերցված է 2006-07-25։ 
  48. United Nations Security Council (2004-09-02)։ «Resolution 1559 (2004)»։ http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/1559%20(2004)&Lang=E&Area=UNDOC։ Վերցված է 2007-05-01։ "3. Calls for the disbanding and disarmament of all Lebanese and non-Lebanese militias" 
  49. Intelligence and Terrorism Information Center at the Center for Special Studies (Israeli) (2005-09-07)։ «Hezbollah has no intention to disarm»։ http://www.terrorism-info.org.il/malam_multimedia/html/final/eng/eng_n/hez_e0905.htm։ Վերցված է 2007-05-01։ 
  50. [1]
  51. "Hezbollah: Hezbollah and the Recent Conflict." ADL. Սեպտեմբերի 29 2006։ Հունիսի 26 2007.
  52. Ha'aretz 14 August 2008, UN: We've cleared half the cluster bombs Israel dropped on Lebanon Շլոմո Շամիլից
  53. "Hizbullah says it's getting ready for a new war with Israel." Jerusalem Post։ Նոյեմբերի 8 2009.
  54. "... eight were Islamic fundamentalists. Twenty-seven were Communists and Socialists. Three were Christians. The American Conservative, July 18, 2005. Verified 22nd June 2008.
  55. Sites, Kevin (Scripps Howard News Services). "REDD_17528_4389698,00.html Hezbollah denies terrorist ties, increases role in government" 2006-01-15
  56. "Frontline: Target America: Terrorist attacks on Americans, 1979-1988", PBS News, 2001. Վերցված է Փետրվարի 4 2007
  57. Hezbollah again denies involvement in deadly Buenos Aires bombing BEIRUT, Մարտի 19 (AFP)
  58. 58,0 58,1 "Timeline of Hezbollah Violence." CAMERA: Committee for Accuracy in Middle East Reporting in America. Հուլիսի 17 2006. Նոյեմբերի 18 2006. Later reprinted in On Campus magazine's Fall 2006 issue and attributed the article to author Gilead Ini.
  59. 59,0 59,1 59,2 59,3 Hezbollah CFR. org Staff, the US Council on Foreign Relations, 2006-07-17
  60. 60,0 60,1 60,2 Terrorism - In the Spotlight: Hezbollah (Party of God) Michael Donovan, Center for Defense Information cdi.org, 2002-02-25
  61. "an official with the Iranian Intelligence Service in Tehran phoned the Iranian ambassador in Damascus and issued an order to have them killed...We know about the phone call because it was intercepted by the National Security Agency.....The Hezbollah operative in charge was Imad Fayez Mughniyeh" National Review Online, Clifford D. May, Iran’s War.
  62. Lebanon: Hezbollah and the Jan. 15 Bombing Stratfor, Հունվարի 15, 2008
  63. H.E. Sayyed Nasrallah Speech in Full: History will mark martyr Moghnieh blood as the start of the fall of "Israel"
  64. Security Council (Press Release) (2006-01-23)։ «SECURITY COUNCIL NOTES SIGNIFICANT PROGRESS IN LEBANON»։ http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8616.doc.htm։ Վերցված է 2006-07-26։ 
  65. Ha'aretz Օգոստոսի 14 2008, UN: We've cleared half the cluster bombs Israel dropped on Lebanon Շլոմո Շամիրից
  66. EU lawmakers label Hizbollah 'terrorist’ group
  67. Jpost
  68. A Lebanese fragment: two days with Hizbollah
  69. Syria and Hezbollah: A Loveless Alliance
  70. Tehran, Washington, And Terror: No Agreement To Differ by A. W. Samii, Middle East Review of International Affairs, Volume 6, No. 3, Սեպտեմբերի 2002 - citing Al-Majallah, Մարտի 24-Մարտի 30, 2002 և Al-Watan Մարտի 19, 2002
  71. USATODAY.com - Minister: Hezbollah doesn't need al-Qaeda's help fighting Israel in Lebanon'
  72. BBC News (2006-06-02). «'Zarqawi tape' urges Sunni unrest». http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5040974.stm։ Վերցված է 2006-07-26. 
  73. Jerusalem Post, Օգոստոսի 5, 2006 Saudi religious leader blasts Hizbullah Ստացվել է օգոստոսի 6, 2006
  74. [2]
  75. CBS News (2002-07-26)։ «Terrorism Alliance?»։ http://www.cbsnews.com/stories/2002/07/26/attack/main516585.shtml։ Վերցված է 2006-07-26։ 
  76. Mike Boettcher, Henry Schuster (2003-08-13). «New terror alliance suspected in Iraq». CNN World News. http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/08/13/iraq.terror/։ Վերցված է 2006-07-26. 
  77. 77,0 77,1 Elise Labott and Henry Schuster (2006)։ «Lebanese media outlets' assets blocked»։ cnn.com։ http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/03/23/hezbollah.tv/index.html։ 
  78. «Terrorist Television Hezbollah has a worldwide reach». National Review Online. December 22, 2004. http://www.nationalreview.com/comment/jorisch200412220812.asp։ Վերցված է 2007-03-31. 
  79. 79,0 79,1 79,2 Avi Jorisch (Ձմեռ 2004)։ «Al-Manar: Hizbullah TV, 24/7»։ Middle East Quarterly։ http://www.meforum.org/article/583։ Վերցված է 2006-09-03։ 
  80. «Al-Manar Television»։ http://web.archive.org/web/20030410115717/http://web.manartv.org/html/about.html։ Վերցված է 2007-03-27։ 
  81. «IN THE PARTY OF GOD Are terrorists in Lebanon preparing for a larger war? by Jeffrey Goldberg». The New Yorker. Հոկտեմբերի 14, 2002. http://www.jeffreygoldberg.net/articles/tny/a_reporter_at_large_in_the_par.php։ Վերցված է 2007-03-03. 
  82. «Terrorist Television Hezbollah has a worldwide reach». National Review Online. Դեկտեմբերի 22, 2004. http://www.nationalreview.com/comment/jorisch200412220812.asp։ Վերցված է 2006-08-22. 
  83. «Al-Manar and the War in Iraq». Middle East Intelligence Bulletin. Ապրիլ 2003. http://www.meib.org/articles/0304_l1.htm։ Վերցված է 2006-08-24. 
  84. Ամբողոջությամբ տեղեկությունները որոշումին (ֆրանսերեն)
  85. Press Release (ֆրանսերեն)
  86. France pulls plug on Arab network
  87. Bureau of International Information Programs, U.S. Department of State (Դեկտեմբերի 14, 2004). "United States Adds Al-Manar TV Network to Terrorism List". Ստացվել է Փետրվարի 28, 2007.
  88. Roee Nahmias (31 August 2006)։ L-3297896,00.html «Hizbullah presents»։ ynetnews.com։ http://www.ynetnews.com/articles/7340, L-3297896,00.html։ Վերցված է 2007-02-25։ 
  89. Եռաչափ Խաղ

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]