Կաթված

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կաթված
Դասակարգում և լրացուցիչ տվյալներ
ՀՄԴ-10 I60-I64
ՀՄԴ-9 434.91
OMIM 601367
Հիվանդությունների բազա 2247
MedlinePlus 000726
eMedicine neuro/9
MeSH D020521
MCA-Stroke-Brain-Human-2.JPG

Կաթված, ապոպլեքսիա (հուն.` շշմեցնել հարվածով), ինսուլտ (ուշ լատ.` insultus - նոպա), կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության հանկարծակի դադարում, որը պայմանավորված է գլխուղեղի արյան շրջանառության սուր խանգարումներով, արյունազեղումներով, անոթների թրոմբոզով և էմբոլիայով։

Պատճառներ[խմբագրել]

Պատճառներն են՝ հիպերտոնիկ հիվանդությունը, աթերոսկլերոզը կամ դրանց զուգակցումները։ Հաճախ կաթված առաջանում է սրտի ախտահարումների, ռևմատիզմի, երբեմն՝ արյան հիվանդությունների դեպքում։ Տարբերում են արյունազեղային (հեմոռագիկ) կաթված և սակավարյունային (իշեմիկ) կաթված։ Արյունազեղային կաթվածը պայմանավորված է ուղեղի արյունազեղումներով, հաճախ առաջանում է հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ։ Հիմնական պատճառները հուզումներն են և ֆիզիկական գերլարվածությունը։

Ախտանշաններ[խմբագրել]

Առհոսող արյունը մասամբ քայքայում է կամ ճնշում շրջակա նյարդային հյուսվածքը և առաջացնում ուղեղի այտուց։ Վերջինս ուղեկցվում է ծանր ընդհանուր երևույթներով, գիտակցության կորուստ, շնչառության և սրտի գործունեության խանգարումներ, փսխումներ ևն։ Հիվանդի դեմքը դառնում է գորշ կարմիր։

Նկատվում են տարբեր բնույթի ջղաձգություններ։ Զարգանում են գլխուղեղի օջախային ախտահարման ախտանշաններ՝ ծայրանդամների լուծանք, զգայնության, խոսքի խանգարումներ։ Սակավարյունային կաթվածը բնորոշվում է գլխուղեղի հյուսվածքի կակղումով (գլխուղեղի ինֆարկտ)։ Զարգանում է գլխուղեղի արյան անոթների խցանման (աթերոսկլերոզային թմբիկով, թրոմբով կամ էմբոլով), երբեմն՝ սեղմման (սպազմ) դեպքում։ Ախտահարված անոթի շրջանում գլխուղեղի հյուսվածքը դադարում է թթվածնով և սննդանյութերով հարուստ արյուն ստանալ, մահանում է և կակղում։

Որոշ դեպքերում սակավարյունային կաթված կարող է առաջանալ նաև գլխուղեղի գլխավոր խոշոր անոթների (օրինակ՝ քնային և ողնաշարային զարկերակներ) աթերոսկլերոզի, ինչպես նաև նյարդային համակարգի և նյութափոխանակության խանգարումների դեպքում։ Նպաստող գործոններ են սրտի գործունեության թուլացումը, զարկերակային արյան ճնշման անկումը, արյան մակարդելիության բարձրացումը։

Սակավարյունային կաթվածին հաճախ նախորդում են ուղեղի արյունամատակարարման անցողիկ խանգարումները, որոնք արտահայտվում են մարմնի տարբեր մասերի թմրածությամբ, ծայրանդամների թուլությամբ, խոսքի խանգարումներով, գլխապտույտներով և այլն։ Հիվանդի դեմքը գունատվում է։ Վերոհիշյալ երևույթները, ի տարբերություն արյունազեղային կաթվածի, զարգանում են ստիճանաբար։

Ախտորոշում[խմբագրել]

Ողնուղեղային հեղուկի, արյան քննության և ուղեղի արյան անոթների ռենտգենագրության (անգիոգրաֆիա) տվյալներով։

Բուժումը[խմբագրել]

Հանգիստ, խիստ անկողնային ռեժիմ, սիրտ-անոթային համակարգի և շնչառության խանգարումները կանխող, ուղեղի արյունամատակարարումը լավացնող և այտուցն իջեցնող միջոցառումներ։

Կանխարգելումը[խմբագրել]

Աշխատանքի, հանգստի և սննդի ռեժիմի պահպանում, նյարդա-հոգեկան գերլարվածության կանխում, անոթային հիվանդությունների բուժում։

Գրականություն[խմբագրել]

  • Клиническая неврология с основами медико-социальной экспертизы. СПб.։ ООО «Медлайн-Медиа», 2006.
  • J. P. Mohr, Dennis Choi, James Grotta, Philip Wolf (2004). Stroke։ Pathophysiology, Diagnosis, and Management. New York։ Churchill Livingstone. ISBN 0-443-06600-0. OCLC 50477349 52990861.
  • Charles P. Warlow, Jan van Gijn, Martin S. Dennis, Joanna M. Wardlaw, John M. Bamford, Graeme J. Hankey, Peter A. G. Sandercock, Gabriel Rinkel, Peter Langhorne, Cathie Sudlow, Peter Rothwell (2008). Stroke։ Practical Management (3rd ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 1-4051-2766-X.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png