Ալպեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալպեր
ֆր.՝ Alpes, գերմ.՝ Alpen, իտալ.՝ Alpi, սլովեն.՝ Alpe
Satellitenaufnahme der Alpen.jpg
Ալպերը տիեզերքից
Տեղադրություն Ֆրանսիա Ֆրանսիա,
Իտալիա Իտալիա,
Շվեյցարիա Շվեյցարիա,
Գերմանիա Գերմանիա,
Ավստրիա Ավստրիա,
Լիխտենշտայն Լիխտենշտայն,
Սլովենիա Սլովենիա,
Մոնակո Մոնակո
Ձևավորում Օլիգոցեն
ԲԾՄ 4,810.45 մ
Երկարություն 1 200 կմ
Լայնություն Մինչև 260 կմ
Մակերես 190 000 կմ2
Մեծագույն գագաթ Մոնբլան
##Ալպեր (Եվրոպա)
Blue pog.svg
##Ալպեր (Իտալիա)
Blue pog.svg
Commons-logo.svg Պատկերներ Վիքիպահեստում
Ալպերի ամենաբարձր գագաթ Մոնբլանը:

Ալպեր կամ Ալպյան լեռներ (գերմ.՝ Alpen; իտալ.՝ Alpi; ֆր.՝ Alpes; հունարեն՝ Αλπεις, սլովեն.՝ Alpe), կելտական alp բառից, որը նշանակում է «բարձր լեռ», Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնաշղթան է։

Ալպերը ուռուցիկ աղեղի նման ձգվում են դեպի հյուսիս-արևմուտք 1200 կմ.։ Լեռներն ունեն սուր, ատամնաձև գագաթներ, որոնք ծածկված են հավերժական ձյունով։

Ատլանտյան օվկիանոսից փչող քամիներն առատ տեղումներ են բերում, ձմռանը լեռներում առատ ձյուն է գալիս։ Լեռներից, վիթխարի սառցային գետերի նման, դանդաղորեն դեպի ներքև են սահում սառցադաշտերը։ Նրանցից սկիզբ են առնում մի շարք վտակներ, որոնք աստիճանաբար դառնում են ջրառատ, արագահոս և սահանքավոր գետեր (Վերին Հռենոս, Ռոն և այլն)։ Լեռնային գետերն օգտագործվում են ջրաէլեկտրակայաններ կառուցելու համար։

Ալպերի արևմտյան մասում գտնվում է Մոնբլանը («Սպիտակ լեռ», 4810 մ.)` Եվրոպայի ամենաբարձր լեռնագագաթը:

Չնայած այդպիսի բարձրությանը, Ալպերը դժվարանց չեն: Նրանք կտրտված են խոր հովիտներով` ինչպես լայնությամբ, այնպես էլ երկայնությամբ։ Լեռների միջով փորված են թունելներ, որտեղ կառուցված են երկաթուղիներ։

Ալպերի շրջանի բնակչությունը բավականին խիտ է։ Վաղ ժամանակներից ի վեր ալպյան լեռնանցքներով են անցնում առևտրական ճանապարհները Միջերկրական ծովից դեպի Կենտրոնական Եվրոպա։ Այդ ճանապարհներին, գետահովիտներում և լճերի մոտերքում, առաջացել են հնադարյան քաղաքներ։

Լեռնային փարթամ մարգագետիններում արածում են կաթնատու անասուններ։

Ալպերը հարուստ չեն օգտակար հանածոներով (ծայր հարավ-արևմուտքում կան բոքսիտներ, արևելքում՝ մի քանի մետաղների հանքեր)։

Ալպերը մտնում են 8 երկրի կազմության մեջ; փակագծերում ներկայացված են Ալպերի տոկոսը տվյալ պետության ընդհանուր տարածքից. Լիխտենշտայն (100%), Մոնակո (100%), Ավստրիա (65%), Շվեյցարիա (60%), Սլովենիա (40%), Իտալիա (17%), Ֆրանսիա (7%), Գերմանիա (3%)։