Կարպատներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կարպատներ
ուկր.՝ Карпати, գերմ.՝ Karpaten, հունգ.՝ Kárpátok, ռում.՝ Carpaţi, սերբ.՝ Карпати
Goverla overlook.jpg
Տեղադրություն Ուկրաինա Ուկրաինա
Լեհաստան Լեհաստան
Սլովակիա Սլովակիա
Հունգարիա Հունգարիա
Ռումինիա Ռումինիա
Սերբիա Սերբիա
Ավստրիա Ավստրիա
Կոորդինատներ 47°00′ հս. լ. 25°30′ ավ. ե. / 47° հս. լ. 25.5° աե. ե.
Երկարություն 1500 կմ
Լայնություն 420-100 կմ
Մակերես 188 000 կմ2
##Կարպատներ (Եվրոպա)
Red triangle with thick white border.svg
Commons-logo.svg Պատկերներ Վիքիպահեստում

Կարպատներ (ուկր.՝ Карпати, գերմ.՝ Karpaten, հունգ.՝ Kárpátok, ռում.՝ Carpaţi, սերբ.՝ Карпати), լեռնային համակարգ է Կենտրոնական Եվրոպայում։ Կարպատյան լեռները հանդիսանում են Ալպերի արևելյան կառուցվածքային շարունակությունը։

Կարպատները տարածվում են Չեխիայում, Սլովակիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Ուկրաինայում, Ռումինիայում, Սերբիայում և մասամբ Ավստրիայում։

Անվանում[խմբագրել]

Ենթադրում են, որ անվանումն ունի թրակա֊իլլիրական ծագում․ առաջացել է կա՛մ կարպի ցեղանունից, կա՛մ «ժայռ» հասարակ անունից (այս իմաստով ալբաներենում պահպանվել է Karpe բառը)։ Ոմանք էլ գտնում են, որ անվանման հիմքում ընկած է նախահնդեվրոպական կարո ― «քար» բառը[1]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Կարպատները հյուսիս-արևելքում կազմում են աղեղ (մոտավորապես 1500 կմ. երկարությամբ)։ Լեռներն ամենամեծ բարձրությանն են հասնում հյուսիս-արևմուտքում (2655 մ.)։ Կարպատներում մշտնջենական ձյուն և սառցադաշտեր չկան։

Կարպատներում կան բավական շատ օգտակար հանածոներ։ Նախալեռնային եզրային կոտրվածքը, որ Կարպատները շրջափակում է արևելքից և հարավից, հարուստ է նավթով, բնական գազով, կերակրի և կալիումական աղերով։ Լեռներում կան երկաթի և գունավոր մետաղների հանքեր։

Կարպատները Կենտրոնական Եվրոպայի ամենահարուստ անտառապատ շրջաններից մեկն են։ Խիտ անտառներով պատված են լեռների լանջերը։ Կաղնու-հաճարենու լայնատերև անտառները, բարձրությանը համեմատ, աստիճանաբար փոխվում են խառն անտառների, ապա եղևնու-եղևենու փշատերև անտառների։ Ավելի բարձր վայրերում տարածված են կոր բներով ծառերը, որոնք աստիճանաբար անհետանում են, սկսվում է մարգագետինների գոտին, այսպես կոչված, պոլոնինները։ Լեռների ամենաբարձր մասերում, ժայռերի ու քարքարոտ վայրերի միջև պատահում են ցածրահասակ, ալպյան բուսականություն ունեցող առանձին մասեր։

Կենդանական աշխարհը Կարպատներում ավելի լավ է պահպանված, քան Ալպերում։ Այստեղ կա արջ, լուսան, կզաքիս, վայրի կատուր, ինչպես նաև վարազ, այծյամ, վայրի այծ։

Այստեղ բնակչությունը հիմնականում կետրոնացած է նախալեռներում և լեռների ստորին լանջերում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։