Կելտեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Եվրոպայում կելտական ցեղերի տարածման մոտավորապես շրջանները: Կապույտով առանձնացված են կելտերի տարածքները մ.թ.ա. 1500-1000, մանուշակագույնով՝ մ.թ.ա. 400: Կողմնորոշման համար բերված են ժամանակակից երկրների սահմանները:

Կելտեր (լատ.՝ Celtae, բրետոներեն՝ Kelted, վալերեն՝ y Celtiaid, իռլ.՝ na Ceiltigh, գաել.՝ Ceilteach, մեն.՝ ny Celtiee, կորն.՝ Kelt ), լեզվով և նյութական մշակույթով իրար մոտիկ հնդեվրոպական ծագում ունեցող ցեղեր, որոնք հնում զբաղեցնում էին Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի տարածքները։

Անվան ծագումը[խմբագրել]

«Կելտական» բառի առաջացումը անգլերենում տեղի է ունեցել 17-րդ դարում: Օքսֆորդում բնակվող ուելսացի լեզվաբան Էդվարդ Լլույդը ուշադրություն դարձրեց նմանություններին, որոնք բնորոշ էին այն լեզուներին, որոնցով խոսում էին Շոտլանդիայում, Իռլանդիայում, Ուելսում, Կոռնուոլում և Բրետանում: Նա կոչեց այդ լեզուները «կելտական», և անունը ընդունվեց հասարակության կողմից: «Կելտական» բառը նաև օգտագործվում է պարուրաձև զարդեղենը բնութագրելու համար. վերջինս լայն տարածում է գտել Իռլանդիայի շուկաներում: Սակայն ոչ մի ապացույց չկա, որ այդ կառուցվածքը ստեղծվել է մեկ էթնիկական մարդկանց խմբի կողմից:

Պատմությունը[խմբագրել]

Քաղաքացիական և ավատատիրական պատերազմները թուլացնում էին կելտերին: Այդ առիթից օգտվեցին գերմանացիները, որոնք հարձակվեցին արևելքից, և հռոմեացիները: Վերջիններս հարձակվեցին հարավից: Գերմանացիները մ.թ.ա. 1 դարում ստիպեցին կելտերին հեռանալ Ռեյնի ափերից այն կողմ: Հուլիոս Կեսարը իր հերթին մ.թ.ա. 58-51 թթ. գրավեց ամբողջ Գալլիան: Օկտավիանոս Օգոստոսի օրոք գրավվեցին Դունայի վերին հոսանքի բոլոր շրջանները, հյուսիսային Իսպանիան, Գալաթիան. Կլավդիոսի օրոք` մ.թ. 1 դարի սկզբին գրավվեց Բրիտանիայի զգալի մասը: Այն կելտերը, որոնք ցանկացան մնալ [[Հռոմեական կայսրության սահմաններում, զգալիորեն ենթարկվեցին հռոմեացմանը:

Կելտերի համոզմունքները[խմբագրել]

Հույն պատմիչ Դիոդորոս Սիկիլիացին գրում էր, որ կելտերը իրենց սպանված թշնամիների գլուխները անջատում էին մարմիններից և կախ գցում իրենց ձիերի վզներից: Տուն վերադառնալուց անմիջապես հետո մեխում էին արյունաքամ եղած գլուխը դռանը: Նաև պահպանում էին իրենց կողմից հաղթահարված թշնամիների մարմնի վերոհիշյալ մասերը մայրու ձեթի մեջ: Այսպիսի գործողությունները բացատրվում էին կելտերի այն համոզմունքով, որ գլուխը հոգու տունն է հանդիսանում: Եվ տանելով իրենց հետ թշնամու գլուխը` նրանք համոզված էին, որ նա այլևս չի կենդանանա: Կա կարծիք, որ մարմնից անջատված գլուխը որևէ հին պաշտամունքի մաս էր հանդիսանում:

Տես նաև[խմբագրել]