Քրդեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քրդեր
Flag of Kurdistan.svg
Քրդերի դրոշը
Ընդհանուր քանակ

38.000.000

Բնակեցում
Թուրքիա Թուրքիա 20.500.000
Իրան Իրան 6.800.000
Իրաք Իրաք 6.200.000
Սիրիա Սիրիա 3.000.000
Գերմանիա Գերմանիա 800.000
Ղազախստան Ղազախստան 100.000
Ռուսաստան Ռուսաստան 60.000
Հայաստան Հայաստան 43.000
Լիբանան Լիբանան 43.000
Իսրայել Իսրայել 30.000
Աֆղանստան Աֆղանստան 25.000
Ադրբեջան Ադրբեջան 15.000
Թուրքմենստան Թուրքմենստան 6.000
Վրաստան Վրաստան 2.500
Լեզու(ներ)
Քրդերեն
Հավատք(ներ)
Սուննի իսլամ, Քրիստոնեություն

Քրդեր (քրդ.՝ Kurdêd), ազգ, որի մայրենի լեզուն համարվում է քրդերենը։ Այժմ նրանց թիվը աշխարհում կազմում է ավելի քան 38.000.000։ Բնակվում է գլխավորապես Թուրքիայում (20.5 մլն.), Իրանում (6.8 մլն.), Իրաքում (6.2 մլն.), Սիրիայում (3.0 մլն.) և մի քանի այլ երկրներում։

Կրոն[խմբագրել]

Դավանանքով` սուննի, մասամբ շիա մահմեդականներ են, մասամբ էլ պատկանում են եզդիների, ալիիլահի աղանդներին։

Ծագումն ու պատմությունը[խմբագրել]

Քրդերի ծագումն ու պատմությունը այդքան էլ լավ չի ուսումնասիրված։ Ըստ ուսումնասիրությունների (Դ.Ն. Մարքենզի և ուրիշներ), քրդերի նախահայրենիքը եղել է Իրանի Պարսք (Ֆարս) նահանգի հյուսիսային շրջանը։ Արաբական խալիֆայության կազմավորումից հետո քրդական ցեղերը թափանցել են Հյուսիսային Միջագետք և ընդունել մահմեդականություն, իսկ սելջուկյան թուրքերի տիրապետության ժամանակաշրջանում (XI - XII դդ.) հաստատվել Հայաստանի հարավային նահանգների (Հայոց Միջագետք, Աղձնիք, Կորճայք) որոշ գավառներում։ Քրդերն առաջին անգամ հիշատակվում են XII դարի գրավոր աղբյուրներում` որպես վկայակոչուն ու խաշնարած ցեղեր (արաբ միջնադարյան հեղինակները «քուրդ» ցեղանունը հաճախ օգտագործում են «թափառակենցաղ խաշնարած» իմաստով)։ Քրդերը Հայաստանի այլ նահանգներում աստիճանաբար սփռվել են թուրքական սուլթանության տիրապետության հաստատումից (XVI դ.) հետո։ Պատմագիտության մեջ ներկայացվող «Քուրդիստան» կամ «Քըրդըստան» անվանումը օգտագործվում է սոսկ ազգագրական իմաստով (Իրանի Քուրդիստան, Իրաքի Քուրդիստան, Թուրքիայի Քուրդիստան), որովհետև գոյություն չի ունեցել նման քաղաքական միավորում։


Քրդերով բնակեցված տարածքները ընդհանուր քարտեզի վրա։

Քրդերի բաժանումը[խմբագրել]

Քրդերը բաժանվում են երկու հիմնական մասի` հյուսիսային քրդեր կամ կուրմանջներ (Հայաստան, Վրաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Սիրիա, Իրանի և Իրաքի որոշ շրջաններ) և հարավային քրդեր կամ սորաններ (Իրաք և Իրան), որոնք միմյանցից տարբերվում են ազգագրական, մարդաբանական և լեզվական մի շարք հատկանիշներով։

Տես նաև[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png