Ասորիներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ասորիներ
AssyrianFlag.jpg
Ասորիների դրոշը
Ընդհանուր քանակ

1.500.000

Բնակեցում
Իրաք Իրաք 300.000
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 200.000
Սիրիա Սիրիա 150.000
Շվեդիա Շվեդիա 120.000
Գերմանիա Գերմանիա 120.000
Հորդանան Հորդանան 100.000
Ռուսաստան Ռուսաստան 70.000
Թուրքիա Թուրքիա 50.000
Իրան Իրան 40.000
Ավստրալիա Ավստրալիա 40.000
Լիբանան Լիբանան 25.000
Հայաստան Հայաստան 3.000
Լեզու(ներ)
Ասորերեն
Հավատք(ներ)
Քրիստոնեություն, Հայ Առաքելական եկեղեցի
Բարեկամական էթնիկ խմբեր
Հրեաներ, Արաբներ, Հայեր

Ասորիներ (արամ.՝ ܐܬܘܪ̈ܝܐ ատուրայի, սուրայ), ազգ որի մայրենի լեզուն համարվում է ասորերենն է։ Արամեացիների սերունդներն են։ Այժմ նրանց թիվը աշխարհում կազմում է ավելի քան 1.500.000 ։ Ասորիները դավանում են միայն Քրիստոնեություն։ Հնում բնակվում էին Հյուսիսային Իրաքում, Սիրիայում, Հյուսիս-Արեմտյան Իրանում։ Այժմ բնակվում են, գլխավորապես, Իրաքում, Սիրիայում, Իրանում և ԱՍՆ-ում։ Նախկինում ՍՍՀՍ-ում ապրել են 24 հզ. Ասորիներ, այդ թվում Հայաստնում՝ 5544 (1970) 2011 թվականի հաշվարկներով ապրում են 2, 769 մարդ։ Խոսում են սեմական լեզվախմբի նոր ասորերեն լեզվով։ Հավատացյալ Ասորիները քրիստոնյաներ են (հիմնականում՝ նեստորականներ)։ 1830-ական թթ. 100 տուն Ասորիները Ուրմիա լճի արևմտյան ափից տեղափոխվեցին Արեվելյան Հայաստան։ Նրանք բնակություն հաստատեցին Ներքին Կույլասար գյուղում (Հայաստանի Արտաշատի շրջ.)։ Հետագայում Կույլասարի Ասորիների մի մասը վերաբնակվեց Դվին-Ասորի (Վերին Դվին) և Արզնի գյուղերում։ Ասորիներ ապրում են. նաև Հոկտեմբերյանի շրջ. Նոր Արտագերս (նախկին՝ Մեծ Շահրիար) գյուղում։ Ասորիների վերջին արտագաղթը տեղի ունեցավ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Նրանք հաստատվեցին Թիֆլիսում, Մոսկվայում, Պետրոգրադում և այլ քաղաքներում։ Երևանում և Թբիլիսիում կան ասորի մտավորականներ՝ գիտնականներ, ինժեներներ, բժիշկներ, ուսուցիչներ ևն։ Ասորիներ են սովետական գեներալներ Ա. Ն. Թամրազովը, Գ. Ի. Սարկիսովը, Սովետական Սիության հերոսներ Ս. Ա. Սարխոշևը, Լ. Շ. Դավիդովը։

Ասորիներ ու ասորեստանցիներ[խմբագրել]

Ժամանակակից ասորիներն արամեացիների անմիջական սերունդներն են: Ասորեստանցիներին նրանք առնչվում են մոտավորպաես այնպես, ինչպես հայերն ուրարտացիներին, քանի որ ասորեստանցիները ձուլվել էին արամեացիների կազմում: 19-րդ դարի վերջից ասորիների մի հատվածի մոտ, հիմնականում՝ Արևելքի եկեղեցու հետևորդների («նեստորականներ») արտասահմանյան միսիոներների անուղղակի ազդեցությամբ ծնունդ առավ և արմատավորվեց հին ասորեստանցիների շառավիղներ լինելու գաղափարը: Ասորական մյուս հարանվանությունները, մասնավորապես՝ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին («հակոբիկներ») չի ընդունում «ասորեստանյան գաղափարը» և պաշտպանում է արամեական ծագումը: Նույն դիրքորոշումն ունի սեմագետների մեծ մասը:

Լեզու[խմբագրել]

Կայսերական արամեերենն սկսել է ձևավորվել Նոր ասորեստանյան ժամանակաշրջանում, վերջնականապես կայացել է Աքեմենյան և գործածության մեջ ե եղել մինչև մեր թվարկության սկզբերը: Նրա բարբառային հիմքը ստույգ հայտնի չէ: Դասական ասորերենը ձևավորվել է Եդեսիայի արամեական բարբառի հիման վրա մ.թ. II-III դարերում:

Արամեերենը, և ոչ եբրայերենը, Քրիստոսի լեզուն էր: Բանն այն է, որ Քրիստոսի օրոք հրեանտրի խոսակցական լեզուն արդեն մի քանի հարյուրամյակ արամեերենն էր, և հասարակ ժողովրդին Քրիստոսը կարող էր քարոզել միայն այդ լեզվով:

Կրոն[խմբագրել]

Ասորիները ներկայացնում են չորս եկեղեցիներ՝ նեստորականներ, հակոբիկներ, սրյանիներ ու քլդյանիներ:

Սիրիայում «սրյանի» են կոչում Ասորի ուղղափառ և Աորի կաթոլիկ եկեղեցիների հետևորդ ասորիներին: Քիլդանիները (քրդյանիներ՝ սխալ, կապ չունեն քրդերի հետ) քաղդեականների մասին է: Սրանք Քաղդեական կաթոլիկ եկեղեցուն պատկանող ասորիներն են, ովքեր նախկինում պատկանել են Արևելքի եկեղեցուն: Քաղդեական կամ խալդեական ասորական եկեղեցին որևէ կապ չունի ուրարտացիների Խալդի աստծո հետ: Շփոթմունք կարող է առաջացնել նաև խալդայներ (Խաղտիք գավառի բնակիչներ) ազգության հետ: Իրականում բառի հիմքում աքքադական «քալդու» բառն է, այդպես էին ասորեստանցիներն անվանում Հարավային Միջագետքում հաստատված արամեացիներին։ Իսկ եկեղեցու համար «Քաղդեական» անվանումը Վատիկանն ընտրել է կամայականերեն, առաջնորդին էլ տվել «Բաբելոնի պատրիարք» տիտղոսը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png