Շամիրամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը թագուհու մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Շամիրամ (այլ կիրառումներ)։
Հովիվը գտնում է մանուկ Շամիրամին, Ernest Wallcousins (1883–1976)
Շամիրամը Արա Գեղեցիկի դիակին հետ։

Շամիրամը Ասորեստանի թագուհի, Շամշիադադ V–ի (մ.թ.ա. 823-811) կինը, ամուսնու մահից հետո մանկահասակ որդու՝ Ադադնիրարի III թագավորի խնամակալուհին էր (810-806)։ Շամիրամի մասին առասպելներ ու ավանդություններ են հանդիպում նաև հին աշխարհի այլ ժողովուրդների մոտ։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Հնում բազմաթիվ առասպելներ ու ավանդություններ են հյուսվել Շամիրամի անվան շուրջ։ Հին հունական առասպելներում նա համարվել է սիրո և պտղաբերության աստվածուհի Դերկետոյի դուստրը։ Մորից լքված մանուկ Շամիրամին իբր խնամել են աղավնիները։ Չափահաս դառնալով՝ ամուսնացել է նախ Նինոս թագավորի պալատական խորհրդական և Ասորիքի կուսակալ Օննեսի, իսկ նրա մահից հետո՝ Նինոսի հետ։ Վերջինիս մահից հետո դարձել է մանկահասակ որդու՝ Նինուասի խնամակալուհին, պատերազմներ վարել Աֆրիկայի և Ասիայի մի շարք երկրներում։ Ավանդությունները Շամիրամին են վերագրում մի շարք հնագույն կառույցներ (քաղաքներ, ջրանցքներ, պարտեզներ, այդ թվում՝ Բաբելոնի «կախված այգիները»)։ Շամիրամը իբր վարել է տարփատենչ և զեխ կյանք, վատնել արքունի գանձերը, որի համար հալածվելով որդուց՝ ի վերջո փոխվել է աղավնու, համբարձվել երկինք և դարձել աստվածուհի։

Շամիրամը հայկական ավանդությունում[խմբագրել]

Ըստ հին հայկական ավանդության, Շամիրամը սիրահարվել է Հայաստանում թագավորող Արա Գեղեցիկին՝ Արամի որդուն։ Մերժում ստանալով՝ վավաշոտ Շամիրամը մեծ ուժերով ներխուժել է Հայաստան, փորձելով բռնությամբ տիրանալ Արա Գեղեցիկին և նրան հռչակել համայն Ասիայի տիրակալը։ Բայց Արա Գեղեցիկը զոհվել է Այրարատյան դաշտում տեղի ունեցած հերոսամարտում։ Նվաճված Հայաստանում Շամիրամը իբր իր անունով հիմնել է ամառանոցային բերդաքաղաք, ջրանցք, ապարանքներ, ծաղկանոցներ, այգիներ։ Սակայն շուտով սպանվել է Նինուաս որդու ձեռքով։

Հունական աղբյուրներում[խմբագրել]

Շամիրամի մասին հնում գոյություն են ունեցել բազմաթիվ առասպելներ և լեգենդներ, [1] որոնց մի մասը հասել է մեզ հույն հեղինակներ Կտեսիեսի և Դիադորոսի աշխատություններում։

Կտեսիեսի տեղեկություններին համաձայն՝ Շամիրամին՝ Դերկետո աստվածուհու և ինչ-որ սիրիացու դուստերը (կամ Դերկետի դուստրը), ում կերակրել և դաստիարակել էին աղավնիները, ում հետո դաստիարակում է Սիման, Դամասկոսից էր։ [2] Նա դառնում է Սիրիայի առաջնորդ Օննի/Օննեյի կինը (թագավորի ստրուկի հարճն էր [3]), նրանից երկու երեխա է ունենում և ամուսնու հետ զավթում է Բակտրիան։[4]

Դրանից հետո Շամիրամը դառնում է ասորական թագավոր՝ Նինոսի, կինը և նրա մահից հետո բազմում գահին։ Ըստ Դինոնիուսի՝ ամուսինը նրան թույլ է տալիս հինգ օր կառավարել Ասիան, իսկ Շամիրամը հրամայում է սպանել ամուսնուն։[5]

Հնագույն հեղինակները վերագրում են նրան Բաբելոնի հիմնադրումը, [6] նրան էին նվիրված ոչ միայն բոլոր ասորա-բաբելոնական հուշարձանները, այլև պարսկականները և նույնիսկ բուրգերը, և իհարկե կախովի այգիները ու լեռնային երկրների միջև կապի ճանապարհները։ Նրան են վերագրվում նաև մինչև Հնդկաստան և Ամոնի օազիս բոլոր արշավանքներն ու նվաճումները։ Արշավանք է ձեռնարկել դեպի Հնդկաստան, [7] սակայն պարտություն է կրել և կորցրել ամբողջ զորքի երկու երրորդ մասը։ [8] Բացի այդ պատերազմել է նաև սիրիացիների հետ։ [9] Օննի որդիները նրա դեմ դավադրություն են կազմակերպում Սաթիբարի օգնությամբ՝ ցանկանալով սպանել Նինիոս Երկրորդին, սակայն դավադրությունը բացահայտվում է։[10]

Այլ ավանդույթներ[խմբագրել]

Միջնադարյան գրողները ներկայացնում են Շամիրամին իբրև սանձարձակ վավաշոտության տիպար։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Աշխարհի ժողովուրդների առասպելները, Մոսկվա, 1991-1992, 2-րդ հատոր, էջ 426
  2. Юстин. Эпитома Помпея Трога XXXVI 2, 1
  3. Պլուտարքոս, Էրոտա 9-րդի մասին
  4. Անանուն․ Аноним. Ռազմական գործերում ճարպիկ և համարձակ կանայք
  5. Էլիանես․ Սուր պատմություններ VII
  6. Ստրաբոն «Աշխարհագրություն XVI 1, 2», էջ 737; Պրոպերցիոս «Էլոգիաներ» III 11, 21-26; Ռուֆ Կուրցիոս «Ալեքսանդր Մեծի պատմությունը»; Գիգին «Առասպելներ»
  7. Ստրաբոն «Աշխարհագրություն» XV 1, 5 (էջ 686)
  8. Դիոդորոս Սիցիլիացի «Պատմական գրադարան» II 19, 10
  9. Полиэн. Стратегемы VIII 26
  10. Նիկոլայ Դամասկոս «Պատմություն»