Տոկիո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Տոկիո
東京都
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
Tokyo Montage 2012.png
35°41′00″ հս. լ. 139°46′00″ ավ. ե. / 35.683333° հս. լ. 139.766667° աե. ե.
Երկիր Ճապոնիա Ճապոնիա
Նահանգապետ Սինթարո Իսահարա
Խոսվող լեզուներ Ճապոներեն
Բնակչություն 12 544 000 մարդ
Խտություն 5740 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 31 820 000
Ազգային կազմ Ճապոնացիներ
Տեղաբնականուն Տոկիոցի
Հեռախոսային կոդ +81 3 (Տոկիոյի հատուկ շրջանները)/ +81 4
Պաշտոնական կայք www.metro.tokyo.jp
##Տոկիո (Ճապոնիա)
Red pog.png

Տոկիո (ճապ.՝ 東京), Ճապոնիայի մայրաքաղաքը։ Տոկիոն գտնվում է Հոնսյու կղզու հարավ-արևելքում՝ Էդոգավա, Արագավա, Սումիդա, Տամա գետերի գետաբերանում՝ Խաղաղ օվկիանոսի՝ Տոկիոյի ծոցի ափին՝ Կանտո հարթավայրում: Կլիման մերձարևադարձային, մուսոնային է: Հունվարի միջին ջերմաստիճանը 3,1c է, օգոստոսինը՝ 25,6c, տարեկան տեղումների միջին քանակը՝ 1343 մմ: Հաճախակի են թայֆուններն ու երկրաշարժերը, վերջինը (1923 թվականի)՝ 8,3 բալլ ուժգնությամբ, խլել է 142 հազար մարդու կյանք: Մեծ Տոկիոն (Տոկիո-տո) Ճապոնիայի վարչական պրեֆեկտուրաներից է՝ Տոկիոյի մայրաքաղաքային պրեֆեկտուրան, և բացի Հոնսյու կղզու հարավարևելյան մասից՝ կազմված է 23 վարչական շրջաններից, 26 առանձին քաղաքներից, 7 ավանային համայնքներից, 8 գյուղից, Իձու և Օգասավարա կղզիներից:

Մայրաքաղաքը ղեկավարում է համաժողովրդական քվեարկությամբ ընտրված պրեֆեկտային խորհուրդը՝ նահանգապետի գլխավորությամբ: Տոկիոյում են երկրի կառավարությունը և կայսրի պալատական համալիրը՝ ճապոնական կայսրերի գլխավոր նստավայրը:

Պատմություն[խմբագրել]

Տոկիոն հիմնադրվել է 11-րդ դարում, երբ զինվոր Էդո Տարո Սիգեդան այնտեղ կառուցել է ամրոց (էդո՝ բառացի նշանակում է ծովափ): 1457 թվականին այդ վայրում կառուցվել է Էդո սամուրայական դղյակը, որի շուրջ տարածվել են արհեստավորների և առևտրականների բնակավայրեր: 1590 թվականին ամրոցին տիրել է ավատ և պետական գործիչ Հեյասու Տոկուգավան, իսկ 1603–1867 թվակններին Էդոն եղել է Տոկուգավա տան սյոգունների (զինվորական առաջնորդներ, ավատատիրական խոշոր տների ներկայացուցիչներ) նստավայրը (մինչև 1868 թվականին Ճապոնիայի պաշտոնական մայրաքաղաքը Կիոտոն էր՝ կայսրերի նստավայրը): 1720 թվականին Էդոյի բնակչությունը 1 մլն էր (աշխարհի ամենախոշոր քաղաքն էր): 1869 թվականին՝ սյոգունության վերացումից հետո, կայսրի նստավայրը տեղափոխվել է Էդո, որը 1896 թվականին վերանվանվել է Տոկիո (Արևելյան մայրաքաղաք) և դարձել մայրաքաղաք:

Ֆինանսներ և արդյունաբերություն[խմբագրել]

Տոկիոն Ճապոնիայի գլխավոր ֆինանսական և արդյունաբերական կենտրոնն է, աշխարհի 3 ֆինանսական կենտրոններից (Նյու Յորքի ու Լոնդոնի հետ): Տոկիոյում են կենտրոնացված ապրանքային և ֆինանսական սակարանները, խոշորագույն ֆինանսաարդյունաբերական խմբերը (Միցուբիշի, Սումիտոմո, Միցուի և այլն), բանկերը (Ճապոնական, Զարգացման, Արտահանման-ներմուծման և այլն): Զարգացած են առավելապես գիտատար և բարձր տեխնոլոգիական, էլեկտրատեխնիկական, էլեկտրոնային և օպտիկամեխանիկական արտադրությունները, մեքենաշինությունը, սարքաշինությունը, ավտոմեքենաշինությունը, նավաշինությունը, նավթամշակման, նավթաքիմիական, քիմիական, տպագրական, թեթև, տեքստիլ, սննդի և այլ արդյունաբերություններ:

Տրանսպորտ[խմբագրել]

Տոկիոն Ճապոնիայի հիմնական տրանսպորտային հանգույցն է, քաղաքում գործում են Հանեդա և Նարետա միջազգային օդանավակայանները, մետրոպոլիտենը: Տոկիոն բազմաթիվ ճեպընթաց ավտոմայրուղիներով ու երկաթուղիներով կապված է երկրի այլ քաղաքներին: Երկրի արտաքին առևտրի շրջանառության կեսից ավելին կատարվում է քաղաքամերձ Յոկոհամա, Կավասակի, Յոկոսովա, Տիբա նավահանգիստներով:

Կրթություն[խմբագրել]

Ճապոնիայի մշակութային կարևորագույն կենտրոններից մայրաքաղաքում են գիտությունների և արվեստների ակադեմիաները, Տոկիոյի համալսարանը (հիմնադրվել է 1887 թվականին), բազմաթիվ բուհեր, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, լաբորատորիաներ և կենտրոններ, գրադարաններ, թատրոններ, ավելի քան 30 թանգարան (Տեների պատկերասրահը, Բրիջսթոն գեղարվեստի, Ժամանակակից արվեստի ազգային, Տոկիոյի ազգային, արվեստների, գեղագրության թանգարանները, «Մետրոպոլիտեն ֆեստիվալ հոլը» և այլն), համերգասրահներ և թատրոններ: Տոկիոյում սակավ են կանաչապատ տարածքները, իսկ կենտրոնը կառուցապատված է քարե, աղյուսե շենքերով ու երկաթբետոնե երկնաքերներով: Քաղաքը բաղկացած է 2 խոշոր մասերից՝ Յամանոտի (բլրային) և Սուտամատի (ցածրադիր):

Բնակչություն և ճարտարապետություն[խմբագրել]

Բնակելի թաղամասերը կառուցվել են 2 անգամ 1923 թվականի սեպտեմբերի 1-ին քաղաքի գրեթե կեսը ավերվել է երկրաշարժից, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939–1945 թվականներ) ժամանակ բազմիցս ենթարկվել է (1944–1945 թվականներ) ամերիկյան ավիացիայի ռմբակոծություններին: Տոկիոյի պատմական կենտրոնը Նիհոմբասի շրջանն է, որտեղ պահպանվել են կայսերական պալատի համալիրը (մոտ 1600 թվականին, վերականգնվել է 19-րդ դարի վերջին – 20-րդ դարի սկզբին), Ռիկոշեն լանդշաֆտային զբոսայգին (17-րդ դարի վերջ – 18-րդ դարի սկիզբ), սինթոիստական Տոսյեգու (ժամանակակից տեսքն ստացել է 17-րդ դարում) և Մեյգի (19-րդ դարի վերջ), բուդդայական Կաննոն (հիմնադրվել է 17-րդ դարում, վերականգնվել՝ 20-րդ դարում) տաճարները և ճարտարապետական այլ հուշարձաններ: 20 դարի լավագույն կառույցներից են Խորհրդարանի շենքը (1915–1936 թվականներին), «Մետրոպոլիտեն ֆեստիվալ հոլլը» (19601961 թվականներին), Օլիմպիական մարզահամալիրը (1963–1964 թվականներին), Սուրբ Մարիամի տաճարը (1964 թվականին) և այլն: Տոկիոյում են անցկացվել 18-րդ օլիմպիական խաղերը (1964 թվական): Տոկիոյում ապրում է 50–60 հայ, գործում է հայագիտական կենտրոն, տարեկան 7–8 անգամ լույս է տեսնում «Արարատ» թերթիկը՝ հայերի և Հայաստանով հետաքրքրվող ճապոնացիների համար:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել]

Ասիական երկրների մայրաքաղաքներ

Աբու Դաբի · Ամման · Անկարա · Աշխաբադ · Աստանա · Բաղդադ · Բանգկոկ · Բանդար Սերի Բեգավան · Բաքու · Բեյրութ · Բիշկեք · Դամասկոս · Դաքքա · Դիլի · Դոհա · Դուշանբե · Երևան · Էլ Քուվեյթ · Էր Ռիադ · Թբիլիսի · Թեհրան · Թհիմփհու · Իսլամաբադ · Կատմանդու · Կուալա Լումպուր · Հանոյ · Մալե · Մանամա · Մանիլա · Մասկատ · Մոսկվա · Նայպիդո · Նիկոսիա · Նյու Դելի · Շրի Ջայավարդենեպուրա Կոտտե · Պեկին · Պնոմպեն · Ջակարտա · Սանաա · Սեուլ · Սինգապուր · Վյենտյան · Տաշքենդ · Տոկիո · Ուլան Բատոր · Փխենյան · Քաբուլ

Այս հոդվածի նախնական տարբերակը կամ նրա մասը վերցված է Հայկական համառոտ հանրագիտարան ից, որի նյութերը թողարկված են՝ Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png