Բեռլին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Բեռլին
Berlin
Berlin view from Park Inn 04.jpg
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
52°31′00″ հս. լ. 13°23′00″ ավ. ե. / 52.516667° հս. լ. 13.383333° աե. ե.
Երկիր Գերմանիա Գերմանիա
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Հող Բեռլին
Քաղաքապետ Կլաուս Վովերայթ
Մակերես 891,85 կմ²
Բարձր. ծովի մակ-ից 34-130 մ
Բնակչություն 3 479 740 մարդ (2011)
Խտություն 3848 մարդ/կմ²
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +49 30
Փոստային ինդեքսներ 10001—14199
Ավտոմոբիլային կոդ B
Պաշտոնական կայք berlin.de
##Բեռլին (Գերմանիա)
Red pog.png
##Բեռլին (Բեռլին)
Red pog.png

Բեռլինը (գերմաներեն՝ Berlin) Գերմանիայի մայրաքաղաքն է։ Այն Գերմանիայի ամենախոշոր քաղաքն է թե՛ տարածքով, թե՛ բնակչության քանակով։ Լոնդոնից հետո, Բեռլինը ԵՄ (Եվրոպական Միություն) երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Բեռլինը Գերմանիայի 16 դաշնային երկրներից մեկն է։ Բնակչությունը 2010 թվականի դրությամբ կազմում էր 3 440 441 մարդ։ Բեռլինը տեղակայված է Շփրե գետի վրա։

Պատմությունը[խմբագրել]

Ալեքսանդերպլացի ժամացույցը, ցույց է տալիս բոլոր ժամային գոտիների ժամը

Շուրջ 1200 տարի ներկա Բեռլինի տարածքում տեղակայված են եղել երկու առևտրային հաստատություններ՝ Կյոլնը (գերմ.՝ Köln) և Բեռլինը։ Որպես իրավական քաղաք, հստակ տարեթիվ չկա։ Կյոլնի՝ որպես քաղաքի մասին հիշատակվում է դեռևս 1237 թ., իսկ Բեռլինի մասին՝ 1244 թ․։ 1307 թվականին քաղաքները միավորվել են մեկ ադմինիստրատիվ միության մեջ։ 1400 թվականին միավորված Բեռլինի բնակչությունը կազմում էր 8000 մարդ։ Բեռլինը եղել է Պրուսիայի մայրաքաղաքը և միայն Գերմանիայի կայսրության ստեղծումից հետո է դարձել նաև նրա մայրաքաղաքը։

Հայերը Բեռլինում[խմբագրել]

Բեռլինում հայերը հաստատվել են XIX դարի վերջին – XX դարի սկզբին։ Նրանք գլխավորապես Բեռլինի համալսարանի և այլ ուսումնական հաստատությունների ուսանողներ էին, որոնցից շատերը հետագայում դարձել են հայ մշակույթի և գիտության ականավոր գործիչներ։ 1878 թ-ին այստեղ տեղի է ունեցել Բեռլինի վեհաժողովը։ Բեռլինի Ռ. Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում և համալսարանում սովորել է հայ մեծանուն երաժշտագետ, խմբավար և կոմպոզիտոր Կոմիտասը։ Նույն ժամանակաշրջանում Բեռլինում գործել են հայ քաղաքական կուսակցությունների (ՀՀԴ, Հայ սոցիալ դեմոկրատներ) խմբակներ, հիմնվել են մի շարք հասարակական ու մշակութային կազմակերպություններ և ընկերություններ, 1914 թ-ին՝ Գերմանա-հայկական ընկերությունը։ 1920 թ-ից Բեռլինի համալսարանի հնդեվրոպական լեզուների ֆակուլտետում գործում է հայկական բաժին։ Քաղաքում կա Հայկական փողոց։ 1921 թ-ի մարտի 15-ին Բեռլինում ժողովրդական վրիժառու Սողոմոն Թեհլերյանը գնդակահարել է Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներից՝ Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար Թալեաթին. հունիսին Բեռլինում տեղի ունեցած դատավարության ժամանակ հայ հայրենասերը արդարացվել է։ 1922 թ-ի ապրիլի 17-ին ժողովրդական վրիժառուներ Արշավիր Շիրակյանը և Արամ Երկանյանը Բեռլինում սպանել են երիտթուրքերի պարագլուխներից Բեհաէդդին Շաքիրին և Տրապիզոնի հայերի դահիճ Սայիդ Հալիմին։ Ներկայումս Բեռլինում բնակվում է 2.200 հայ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Բեռլինում գործել է Հայ ազգային խորհուրդը՝ Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներում գտնվող խորհրդային բանակի հայ ռազմագերիներին օգնելու նպատակով։ Բեռլինի ներկայիս հայ համայնքն ստեղծել է իր ընտրովի վարչությունը, բացել ակումբ՝ Հայ տունը։ 1985 թ. հիմնվել է Հայկական տեղեկատվության և փաստագրության կենտրոնը, 1979 թ-ից գործում է Հանուն վտանգված ազգերի ընկերակցության հայկական համագործակցության խմբակը։ 2010 թվականին Գարիկի և ԱրամMp3-ի կողմից Բեռլինում 32 հայերի հետ քոչարի են պարել։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]


ԵՄ անդամ երկրների մայրաքաղաքներ Flag of Europe.svg

Աթենք  · Ամստերդամ · Բեռլին  · Բրատիսլավա  · Բրյուսել  · Բուդապեշտ  · Բուխարեստ  · Դուբլին  · Վալետա  · Վարշավա  · Վիենա  · Վիլնյուս  · Կոպենհագեն  · Լիսաբոն  · Լյուբլյանա · Լոնդոն · Լյուքսեմբուրգ  · Մադրիդ  · Նիկոսիա  · Փարիզ  · Պրահա  · Ռիգա · Հռոմ  · Սոֆիա  · Ստոկհոլմ  · Տալլին  · Հելսինկի

Գերմանիայի վարչական բաժանում (հողերը) Flag of Germany.svg

Բադեն-Վյուրթեմբերգ · Բավարիա · Բեռլին · Բրանդենբուրգ · Բրեմենի մարզ · Համբուրգ · Հեսսեն · Մեկլենբուրգ-Ֆորպոմմերն · Մեկլենբուրգ-Ֆորպոմմերն · Նիդերզաքսեն · Նորդրայն-Վեսթֆալեն · Ռայնլանդ-Փֆալց · Զարլանդ · Սաքսոնիա · Սաքսոնիա-Անհալթ · Շլեզվիգ-Հոլշտայն · Թուրինգիա

Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ

Հունաստան ԱթենքՆիդերլանդներ ԱմստերդամԱնդորրա Անդորա լա ՎելյաԹուրքիա Անկարա1Ղազախստան Աստանա1Ադրբեջան Բաքու1Սերբիա ԲելգրադՇվեյցարիա ԲեռնԳերմանիա ԲեռլինՀունգարիա ԲուդապեշտՌումինիա ԲուխարեստՍլովակիա ԲրատիսլավաԲելգիա ԲրյուսելԻռլանդիա ԴուբլինՀայաստան Երևան1Խորվաթիա ԶագրեբՎրաստան Թբիլիսի1Պորտուգալիա ԼիսաբոնՍլովենիա ԼյուբլյանաՄեծ Բրիտանիա ԼոնդոնԼյուքսեմբուրգ ԼուքսեմբուրգՈւկրաինա ԿիևԴանիա ԿոպենհագենՖինլանդիա ՀելսինկիԻտալիա ՀռոմԻսպանիա ՄադրիդԲելառուս ՄինսկՄոնակո ՄոնակոՌուսաստան Մոսկվա1Կիպրոսի Հանրապետություն ՆիկոսիաՉեռնոգորիա ՊոդգորիցաՉեխիա ՊրահաԻսլանդիա ՌեյկյավիկԼատվիա ՌիգաՍան Մարինո Սան ՄարինոԲոսնիա և Հերցեգովինա ՍարաևոՄակեդոնիայի Հանրապետություն ՍկոպյեԲուլղարիա ՍոֆիաԼՂՀ Ստեփանակերտ1Շվեդիա ՍտոքհոլմԼիխտենշտայն ՎադուցՄալթա ՎալետաՎատիկան Վատիկան ՔաղաքԼեհաստան ՎարշավաԱվստրիա ՎիեննաԼիտվա ՎիլնյուսԷստոնիա ՏալլինԱլբանիա ՏիրանաՖրանսիա ՓարիզՄոլդովա ՔիշնևՆորվեգիա Օսլո

1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։