Բելգրադ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Բելգրադ
Դրոշ Զինանշան
Դրոշ Զինանշան
Belgrade Montage.jpg
44°49′14″ հս. լ. 20°27′44″ ավ. ե. / 44.820556° հս. լ. 20.462222° աե. ե.
Երկիր Սերբիա Սերբիա
Քաղաքապետ Դրագան Դիլաս
Հիմնադրված է մ.թ.ա. 279
Մակերես 359.96 կմ²
Բարձր. ծովի մակ-ից 117 մ
Խոսվող լեզուներ Սերբերեն
Բնակչություն 1,710,000 մարդ (2007)
Խտություն 506 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Սերբեր
Տեղաբնականուն Բելգրադցի
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ +381 (11)
Պաշտոնական կայք Beograd.rs www.beograd.rs/ Beograd.rs
##Բելգրադ (Սերբիա)
Red pog.png
Բելգրադի արբանյակային պատկերը

Բելգրադը (սերբերեն՝ Београд) Սերբիա և Մոնտենեգրոյի նախկին մայրաքաղաքն է։ Այսօր Բելգրադը Սերբիայի մայրաքաղաքն է։ Այն տեղակայված է Սավա և Դանուբ գետերի միաձուլման տեղանքում։

Բելգրադ թարգմանվում է «Սպիտակ քաղաք»։ Բուն քաղաքը 1,1 միլիոն բնակչություն ունի, մինչդեռ արվարձաններով հանդերձ Բելգրադի բնակչությունը հասնում է շուրջ 1.64 միլիոնի, դարձնելով այն Արևելյան Կենտրոնական Եվրոպայի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։

Եվրոպայի խոշորագույն նախապատմական մշակույթներից մեկը՝ Vinča culture մշակույթը զարգացել է Բելգրադի շրջակայքում, մ.թ.ա. VI հազարամյակում։ Հնագույն ժամանակներում ֆրակիացիները, դակերը բնակեցրել էին տարածաշրջանը, այնուհետ մ.թ.ա. 279 թ. կելտերրը գրավեցին քաղաքև և այն անվանեցին Սինգիդինում։

II դարում, Ավգուստի կայսրության՝ Հռոմեական Սերբիայի ժամանակ, հռոմեացիները գրավեցին այդ տարածքը և քաղաքի կարգավիճակ տվեցին։ 520թ. այն բնակեցվեց սլավոններով և բազմիցս բնակչության կազմը փոխվեց ֆրանկների, բյուզանդացիներ և հունգարների միջև մինչ (1282–1316) այն դառավ մայրաքաղաք։ 1521թ. Բելգրադը գրավվեց Օսմանյան կայսրության կողմից և դարձավ Սեմեդերյան սանջակի նստավայր։ [1]

Այնուհետ մերթ ընդ մերթ Բելգրադը հայտնվում է Ավստրական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության ներքո, անընդահատ շարունակվող Ավստրո-թուրքական պատերազմների հետևանքով։ Այդ պատերազմները բերեցին Բելգրադի մեծ մասի ավերմանը։ Միայն 1841թ. Բելգրադը նորից ստացավ Սերբիայի մայրաքաղաքի կարգավիճակ։ Քաղաքի հյուսիսային հատվածը մնաց որպես ավստրո-հունգարական ֆորպոստ մինչ 1918թ. Բելգրադին վերամիավորելը։

Լինելով ստրատեգիական տեղանք, Բելգրադը 115 անգամ պատերազմական գործողությունների է ենթարկվել և 44 անգամ գետնին է հավասարվել։ [2]

Բելգրադը Հարավսլավիայի մայրաքաղաքն էր 1918թ. նրա կազմավորումից մինչև 2006թ. նրա անկումը՝ կառավարման տարբեր ձևերի ժամանակ։ Բելգրադը Սերբիայում ունի հատուկ վարչական կարգավիճակ և այն Սերբիայի հինգ վիճակագրական շրջաններից մեկն է։ Այն բաժանված է հինգ քաղաքապետարանների միջև, յուրաքանչյուրը իր տեղական խորհրդով։ Բելգրադը զբաղեցնում է Սերբիայի տարածքի 3.6%-ը և երկրի բնակչության 22.5%-ը ապրում է Բելգրադում [3]։

Քաղաքն արժանացել է բազմաթիվ տիտղոսների ներառյալ 2020թ. Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք[3]։

Բելգրադ

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Բելգրադը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 116.75 մ բարձրության վրա Դանուբ և Սավա գետերի միաձուլման շրջակայքում։ Բելգրադի պատմական կենտրոնը՝ Կալեմեգդանը տարածվում է երկու գետերի աջ ափերին։ 19-րդ դարից սկսած քաղաքը ընդարձակվել է դեպի հարավ և արևելք; II Համաշխարհային պատերազմից հետո Novi Beograd-ը (Նոր Բելգրադ) կառուցվել է Սավա գետի ձախ ափին, որը միացնում է Բելգրադը Զեմունի հետ։ Քաղաքին միացան նաև Դանուբով խաչվող ավելի փոքր համայնքները։ Պատմության ընթացքում, Բելգրադը եղել է Արևմուտքի և Արևելքի միջև։[4] Սավայի աջ ափին կենտրոնական Բելգրադը բլուրների վրա է, Բելգրադի ամենաբարձր կետը Տորլակ բլուրը 303 մ բարձրություն ունի։ Ավալա (511 մ) և Կոսմայ (628 մ) սարերը քաղաքի հարավայաին մասում են։

Պատմություն[խմբագրել]

Վինչայի տիկին (մ.թ.ա.5500)

Նախապատմություն[խմբագրել]

Առաջին հողագործական ժողովուրդները բնակություն են հաստատել տարածաշրջանում Նեոլիթյան, Սթարչևյան մշակույթի ծաղկման ժամանակաշրջանում՝ մ.թ.ա. 6200 – 5200թթ..։ Վինչի մշակույթը հայտնի է իր խոշոր բնակավայրերով, որոշները ամենախոշորն էին նախապատմական Եվրոպայում։ Պղնձի այնպիսի քանդակներ, ինչպիսին է Վինչի տիկինը պղնձի դարի առաջին նմուշներն են Եվրոպայում։ [5]

Հին քաղաք[խմբագրել]

Նախապատմական Բալկանների Ֆրակիացիներ և Դակեր ցեղերը տիրում էին այս տարածքում մինչ հռոմեացիների կողմից այն գրավելը։ [6]

Բելգրադը բնակեցված էր ֆրակիա-դակիան Սինգի ցեղերով, կելտերի ներխուժումից հետո մ.թ.ա. 279 թ. Scordisci գրավեցին քաղաքը և անվանեցին "Singidūn" (dūn, ամրոց)

Մ.թ.ա. 34-33 Հռոմեական բանակը Սիլանուսի գլխավորությամբ հասավ Բելգրադ։ Մ.թ. I դարում այն հռոմեականացավ և դարձավ Սինգիդունում II դարի կեսերին Հռոմեական իշխանությունների կողմից այն կոչվեց մունիցիպիում որպես լիակատար գաղութ, և դարի վերջում այն դարձավ բարձրակարգ քաղաք։

Վարչական կառուցվածք[խմբագրել]

Հին պալատ, քաղաքի ավագանու նստավայրը

Բելգրատը առանձին վարչական միավոր է Սերբիայի կազմում, իր սեփական ինքնավար քաղաքային իշխանությամբ։ Բելգրադի ներկայիս քաղաքապետը Դրագան Դիլասն է՝ Սերբիայի դեմոկրատական կուսակցությունից։ Բելգրադի ավագանին ունի 110 անդամ, որոնք ընտրվում են չորս տարի ժամանակով։ Քաղաքի բյուջեն 2012 թ կազմում է շուրջ 102 բիլիոն դինար։ [7]

Թաղապետարաններ[խմբագրել]

Քաղաքը բաժանված է 17 թաղապետարանների միջև։

Բելգրադի թաղապետարանների քարտեզը
Municipality Area (km2) Population (2002) Population (2011) Classification
Բարայեվո 213 24,641 27,036 արվարձանային
Գուկարիցա 156 168,508 179,031 քաղաքային
Գրոկա 289 75,466 83,398 արվարձանային
Լազարեվակ 384 58,511 58,224 արվարձանային
Մլադենօվակ 339 52,490 53,050 արվարձանային
Նովի Բելգրադ 41 217,773 212,104 քաղաքային
Օբրենովակ 411 70,975 71,419 արվարձանային
Պալիլուլա 451 155,902 170,593 քաղաքային
Ռակովիցա 31 99,000 108,413 քաղաքային
Սավսկի Վենաց 14 42,505 38,660 քաղաքային
Սոպոտ 271 20,390 20,199 արվարձանային
Ստարի Գրադ 5 55,543 48,061 քաղաքային
Սուրցին 285 38,695 42,012 քաղաքային
Վոզդովակ 148 151,768 157,152 քաղաքային
Վրաքար 3 58,386 55,463 քաղաքային
Զեմուն 154 136,645 166,292 քաղաքային
Զվեզդարա 32 132,621 148,014 քաղաքային
TOTAL 3227 1,576,124 1,639,121
Source։ Statistical Office of Serbia[8]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]


Եվրոպական երկրների մայրաքաղաքներ

Հունաստան ԱթենքՆիդերլանդներ ԱմստերդամԱնդորրա Անդորա լա ՎելյաԹուրքիա Անկարա1Ղազախստան Աստանա1Ադրբեջան Բաքու1Սերբիա ԲելգրադՇվեյցարիա ԲեռնԳերմանիա ԲեռլինՀունգարիա ԲուդապեշտՌումինիա ԲուխարեստՍլովակիա ԲրատիսլավաԲելգիա ԲրյուսելԻռլանդիա ԴուբլինՀայաստան Երևան1Խորվաթիա ԶագրեբՎրաստան Թբիլիսի1Պորտուգալիա ԼիսաբոնՍլովենիա ԼյուբլյանաՄեծ Բրիտանիա ԼոնդոնԼյուքսեմբուրգ ԼուքսեմբուրգՈւկրաինա ԿիևԴանիա ԿոպենհագենՖինլանդիա ՀելսինկիԻտալիա ՀռոմԻսպանիա ՄադրիդԲելառուս ՄինսկՄոնակո ՄոնակոՌուսաստան Մոսկվա1Կիպրոսի Հանրապետություն ՆիկոսիաՉեռնոգորիա ՊոդգորիցաՉեխիա ՊրահաԻսլանդիա ՌեյկյավիկԼատվիա ՌիգաՍան Մարինո Սան ՄարինոԲոսնիա և Հերցեգովինա ՍարաևոՄակեդոնիայի Հանրապետություն ՍկոպյեԲուլղարիա ՍոֆիաԱրցախ Ստեփանակերտ1Շվեդիա ՍտոքհոլմԼիխտենշտայն ՎադուցՄալթա ՎալետաՎատիկան Վատիկան ՔաղաքԼեհաստան ՎարշավաԱվստրիա ՎիեննաԼիտվա ՎիլնյուսԷստոնիա ՏալլինԱլբանիա ՏիրանաՖրանսիա ՓարիզՄոլդովա ՔիշնևՆորվեգիա Օսլո

1 Պետության տարածքի մեծամասնությունը գտնվում է Ասիայում։