Ձյուդո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Olympic pictogram Judo.png

Ձյուդո (ճապոներեն` ձյու` ճկուն, նուրբ, դո` ուղի, արվեստ, ձյուդո` ճկուն մարտ վարելու արվեստ), մարզաձև, որի պաշտոնական մրցումներին մասնակցում են և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք։ Ճապոնական ձյու և ջիցու ըմբշամարտերի ձևափոխված տարատեսակն է։ 1964 թվականից ձյուդոն ընդգրկվել է Օլիմպիական խաղերի ծրագրում։

Ձյուդո մարտարվեստը ստեղծվել է Ջիու-ջիցու (ձյու-ջիցու) մարտարվեստի հիման վրա Ձիգարո Կանոյի կողմից 1882 թվականին[1]։

Սկզբնական շրջանում Ձյուդոն բացի գցումներից նաև ներառել է հարվածներ, սակայն հետագայում մրցումների կանոնները փոխվել են, ու հարվածներ պարունակող ձյուդոն հիմա անվանում են «Մարտական Ձյուդո»։[2]։

Կանոնները[խմբագրել]

Judo Morote Seoi Nage by Bryan small.gif

Մարզիկները մրցում են բոկոտն, ձյուդոյի հատուկ մարզավարտիքով և կիմոնո կոչվող վերնամարզազգեստով։ Բացի ըմբշամարտի հնարքներից, թույլատրվում է օգտագործել նաև որոշ ցավեցնող հակահոդային և խեղդող հնարքներ։ Գոտեմարտի տևողությունը 5 րոպե է։ Գոտեմարտի հավասար ավարտի դեպքում տրվում է ևս 5 րոպե` մինչև մրցակիցներից մեկի կողմից միավորի ձեռքբերումը։ Եթե լրացուցիչ գոտեմարտը նույնպես ավարտվում է ոչ ոքի, ապա հաղթողը որոշվում է մրցավարական եռյակի կողմից։ Ձյուդոյի մրցումներում կա հաղթանակը շնորհելու 7 տարբերակ։ Մաքուր հաղթանակ, որը կոչվում է «իպպոն», և բարդ հաղթանակ, որը կոչվում է «սոգո գաչի». հաղթողը ստանում է 10 միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ «Վազա արի»-ի առավելությամբ հաղթանակի դեպքում հաղթողին շնորհվում է 7 միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ «Յոկո»-ի առավելության դեպքում միավորների փոխհարաբերությունը կազմում է 5-0, «կոկա»-ի առավելության դեպքում` 3-0։ Փոքր առավելության կամ մրցավարների կարծքիքով տրվող հաղթանակի դեպքում հաղթողը ստանում է միայն մեկ միավոր, իսկ պարտվողը միավոր չի ստանում։ Թիմային մրցումներում կարող է գրանցվել ոչ ոքի արդյունք, որը ճապոներեն կոչվում է «հիկի-վակի» և մարզիկներին միավոր չի բերում։ Մրցումները կրում են անհատական-թիմային բնույթ։ Ձյուդոյի գոտեմարտը վարում են երեք մրցավարներ` գորգի վրայի ավագ մրցավարը և երկու եզրային մրցավարներ։ Մրցամարտերը տեղի են ունենում 16x16 մ չափերի տատամիի վրա, որն ունի երկու սահմանագոտի` մրցության և անվտանգության։ Այս գոտիները սահմանագծվում են 1 մ լայնության կարմիր շերտով։ մրցագորգը շրջափակող այս գունավոր շերտը կոչվում է պասիվության գոտի և մտնում է մրցագորգի չափերի մեջ, որի ընդհանուր չափը հավասար է 10x10 քառակուսի մետրի։ Մրցագորգից դուրս գտնվող անվտանգության գոտին պետք է ունենա 3 մ լայնություն։

Քաշային կարգերը[խմբագրել]

1997-ից ձյուդոյի պաշտոնական միջազգային մրցումները տղամարդկանց համար անցկացվում են 7 քաշային կարգերում` 60, 66, 73, 81, 90, 100 կգ և 100 կգ-ից բարձր, իսկ կանանց համար նույնպես 7 քաշային կարգերում` 48, 52, 57, 63, 70, 78 կգ և 78 կգ-ից ծանր։ Աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում ձյուդոիստ-ձյուդոիստուհիները մրցում են նաև բացարձակ քաշային կարգում։

Ձյուդոն Հայաստանում[խմբագրել]

Հայաստանում ձյուդո ըմբշամարտը սկսել է զարգանալ 1972-ից։ Այս մարզաձևի տարածման նախաձեռնողը և առաջին մարզիչը Թելման Քոչարյանն է։[3]

Ձյուդոն արվեստում[խմբագրել]

  • Ֆիլմ - Ակիրա Կուրասավա - «Սանշիրո Սուգատա»[4] (ռուսական թարգմանության մեջ վերնագիրը թարգմանվել է որպես ՝ «Гений дзюдо»[5])

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Горбылёв А.М.. "Очерк истории дзюдо"
  2. Иванов-Катанский С.А. "Искусство ближнего боя"
  3. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 219-220։
  4. http://www.imdb.com/title/tt0036400/
  5. http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D0%B4%D0%BE