Ձիասպորտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Muybridge race horse animated.gif

Ձիասպորտ, մարզաձև, որի մրցումները կրում են անհատական-թիմային բնույթ։ Ձիասպորտի առաջնություններում մարզիկները մրցում են ձիավարության բարձրագույն դպրոցի, արգելքների հաղթահարման և եռամարտի առաջնություններում։ Մրցումներին մասնակցում են նաև կանայք։ Ձիավարության բարձրագույն դպրոցի մրցումները տեղի են ունենում ձիամարզարաններում և ձիաքայլքի տարբեր տեսակներ են ընդգրկում իրենց մեջ` վարգարշավը, քառատրոփարշավը, կողընթաց շարժումները, քառատրոփարշավի ժամանակ ոտքերի փոփոխելը, արագ կիսպտույտ մեկ ոտքի վրա, արագ լրիվ պտույտ մեկ ոտքի վրա և այլն։

Օլիմպիական խաղերի մրցումների ժամանակ անհրաժեշտ է 10-12 րոպեի ընթացքում կատարել մոտ 30 տարբեր շարժումներ։ Արգելքների հաղթահարման մրցության ժամանակ հեծյալը համապատասխան հաջորդականությամբ պետք է 160 սմ բարձրության 13-ից 16 արգելքներ հաղթահարի։

Ձիասպորտը (հեծելային սպորտ) կամ նժույգավարությունը հնագույն մարզաձևերից է: Հունական օլիմպիական խաղերի ծրագրում ձիարշավներն ընդգրկվել են դեռևս մ.թ.ա. 648 թվականին: Ժամանակակից ձիասպորտն ընդգրկում է ձիերի վարժեցումը, փորձարկումը, արգելքների հաղթահարումը (կոնկուր), եռամարտը, ձիարշավները, սթիփլչեյզը, կրոսները, պոլոն և այլն: Ձիասպորտի մրցումները լինում են անհատական և թիմային. մասնակցում են և՜ տղամարդիկ, և՜ կանայք: Ձիասպորտի զարգացման հարցերով զբաղվում է Ձիասպորտի միջազգային ֆեդերացիան, որը հիմնադրվել է 1921 թվականին Փարիզում և ընդգրկում է ավելի քան 80 երկրների մարզիկների: Ձիասպորտի միջազգային առաջնություններում մարզիկները մրցում են ձիավարության բարձրագույն դպրոցի, արգելքների հաղթահարման և եռամարտի ձևերում: Ձիավարության բարձրագույն դպրոցի մրցումներն ընդգրկում են ձիաքայլքի տարբեր տեսակներ՝ վարգարշավը, քառատրոփարշավը, կողընթաց շարժումները, մեկ ոտքի վրա արագ կիսապտույտն ու լրիվ պտույտը և այլ շարժումներ: Արգելքների հաղթահարման մրցության ժամանակ հեծյալը համապատասխան հաջորդականությամբ հաղթահարում է 160 սմ բարձրությամբ 13–16 արգելք: Եռամարտն ընդգրկում է մարզարանային ձիավարության, դաշտային փորձարկումների և արգելքների հաղթահարման մրցումները: Տարածված են նաև ձիասպորտի այլ ձևեր. օրինակ՝ ձիարշավների ժամանակ ձիավարներն աշխատում են արագ և անսխալ անցնել մրցատարածությունը: Արգելքներով ձիարշավն ընդգրկում է ոչ բարձր (մոտ 1 մ) արգելքների հաղթահարումը, իսկ սթիփլչեյզում օգտագործվում են վիթխարի անշարժ արգելքներ, որոնց վրայով թռիչքներն այնքան էլ անվտանգ չեն: Ձիասպորտի համար մարզական ձիերի նախապատրաստական աշխատանքները պահանջում են երկար տարիների տքնաջան աշխատանք: Վարգաձիերի, հեծելաձիերի փորձարկումներն ու ձիասպորտի մրցումներն անցկացվում են ձիարշավարանում: Ժամանակակից ձիարշավարանում կան վազքային և հեծելային օղակաձև վազքուղիներ, որտեղ կառուցված են ձիասպորտի մրցումների հրապարակներ, արգելաշերտեր, հանդիսատեսի տրիբունաներ, ձիերին նախապատրաստելու շրջափակված վայր, օժանդակ և տնտեսական կառույցներ (ձիանոց, ձիաբուծարան և այլն): Մեր ժամանակներում ձիարշավի առաջին մրցումները Հայաստանում կազմակերպվել են 1920 թվականին: 1949 թվականին Երևանում կառուցվել է ձիարշավարան, որը վերակառուցումից հետո դարձել է ձիասպորտի ժամանակակից, բոլոր հարմարություններով օժտված մարզական կառույց:

Եռամարտն ընդգրկում է մարզարանային ձիավարության, դաշտային փորձարկումների և արգելադաշտում` արգելքների հաղթահարման մրցումներ։

Պատմություն[խմբագրել]

Սկսած մ.թ.ա. 648-ից` ձիարշավի մրցումները մտնում էին հին հունական օլիմպիական խաղերի ծրագրի մեջ։ Նժույգավարության դպրոցները ստեղծվել են եվրոպական երկրներում (Ավստրիա, Իտալիա, Իսպանիա, Ֆրանսիա) դեռևս 15-րդ դարում։

Ձիասպորտը Հայաստանում[խմբագրել]

Հայաստանում ձիարշավները, ձիախաղերը, ասպախաղը, կառարշավները հայտնի են դեռևս հեթանոսական ժամանակներից։ Ձիախաղերը և ձիարշավները կազմում էին հին հայկական ազգային համարյա բոլոր տոնախմբությունների անքակտելի մասը։ Ձիավարության մրցումներ էին կազմակերպվում ոչ միայն ազգային տոնախմբությունների, այլև ավանդական, սովորութային միջոցառումների ժամանակ (հարսանիքներ, հաղթանակի տոներ, ձեռնադրումներ, օծման արարողություններ և այլն)։

Մեր ժամանակներում ձիարշավի առաջին մրցումները Հայաստանում կազմակերպվել են 1920-ին։ 1949-ին Երևանում կառուցվել է հանրապետությունում միակ ձիարշավարանը, որը որոշակի դեր խաղաց ձիասպորտի զարգացման գործում։[1]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. Միքայել Իսպիրյան, Վահրամ Առաքելյան, Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2007, էջ 218։