Անիմե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վիկիպե-տան՝ Վիքիպեդիայի մասկոտը նկարված անիմե-ոճով

Անիմե (['anʲɪmə, ənʲɪ'mɛ], ճապ.՝ アニメ [anʲime]),  ճապոնական անիմացիոն ֆիլմերին տրված ընդհանուր անունն է և Ճապոնիայից դուրս գործածվում է ճապոնական անիմացիոն ֆիլմերը ներկայացնելու համար։ Ծագում է անգլերեն animation բառից։ Ի տարբերություն այլ երկրների մուլտֆիլմերի, որոնք հիմնականում ստեղծվում են երեխաների համար, ճապոնական անիմեն արտադրվում է դեռահասների և չափահասների համար և դրա շնորհիվ մեծ տարածում է ստացել ամբողջ աշխարհում[1]։ Անիմեն հաճախ (բայց ոչ միշտ) տարբերվում է մյուսներից կերպարների և ֆոների ինքատիպ ձևավորմամբ և պատկերմամբ։ Սյուժեները կարող են նկարագրել տարբեր պերսոնաժներ, աչքի ընկնել վայրերի և ժամանակաշրջանների, ժանրերի և ոճերի բազմազանությամբ։ Շատ դեպքերում անիմեների համար սկզբնաղբյուր են հանդիսանում մանգաները (ճապոնական կոմիքսներ), րանոբեները (light-novel) կամ համակարգչային խաղերը (սովորաբար օգտագործվում են visual novel ժանրի խաղերը)։ Լինում են նաև ամբողջությամբ օրիգինալ սյուժեներով անիմեներ։ Այս դեպքում արդեն հենց անիմեն կարող է հանդիսանալ որպես սկզբնաղբյուր մանգաների և խաղերի համար։

Պատմությունը[խմբագրել]

Անիմեյի պատմությունը սկիզբ է առնում XX դարի կեսերից, երբ ճապոնացի կինոռեժիսորները սկսեցին Արևմուտքում արդեն լայն տարածում ստացած անիմացիոն ֆիլմեր ստեղծելու իրենց առաջին փորձերը։ Ժամանակակից անիմեի հիմնադիրը դարձավ Օսամու Թեզուկան, ում հաճախ ասում են «անիմեի և մանգայի արքա»։ Նա ստեղծեց ժամանակակից անիմեի հիմքերը։ Օրինակ՝ Թեզուկան օգտագործելով մեծ աչքեր նկարելու Դիսնեյի ոճը և այն զարգացնելով կարողացավ ստանա հերոսների ավելի վառ արտահայտված զգացմունքներ։ Հենց նրա գրչին են պատկանում առաջին անիմեները։

Անիմեn ի8 գրեթե դարավոր պատմության ընթացքում անցել է զարգացման ահռելի ճանապարհ՝ Թեզուկայի ֆիլմերից սկսած մինչև ներկայիս համաշխարհային ճանաչումը։ Տարիների ընթացքում սկզբում միայն երեխաների համար նախատեսված անիմեի սյուժեները, վերափոխվում էին ավելի բարդ՝ կյանքի պրոբլեմները քննարկող սյուժեների։

Այնուհետև ի հայտ եկան անիմե-սերիալներ դեռահասների համար։ Այդ սերիալները մեծ տարածում ունեցան և գտան իրենց երկրպագուներին ոչ միայն դեռահասների, այլև մեծերի շրջանում։ Սակայն անիմեն ետ էր իր նախահորից՝ մանգայից, որը սկսել էր իր գործունեությունը մի փոքր ավելի շուտ և որն արդեն նվաճել էր Ճապոնիայի հասարակության բոլոր խավերի սիրտը։

Հիմա անիմեն իր մեջ ներառում է ինչպես սերիալներ երեխաների համար (կոդոմո ժանր) այնպես և դեռահասների և նույնիսկ մեծահասակների համար։ Անիմեների գագաթնակետ կարելի է համարել Հայաո Միյաձակիի գործերը, որոնք իրենց մեջ պարունակում են թեթևության և պայծառության հետ միավորված խորը իմաստ։ Իր «Spirited away»-ը (թարգմ. Ուրվականներից քշվածները) դարձավ առաջին և միակ անիմացիոն ֆիլմը, որ արժանացավ Բեռլինյան կինոփառատոնի «Լավագույն ֆիլմ» այլ ոչ «Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» մրցանակին։

Առանձնահատկությունները[խմբագրել]

Ճապոնական անիմեները այլ մուլտֆիլմներից տարբերվում են նկարելու ոճով, սյուժեներում ընդգրկված թեմաներով, ժանրերի բազմազանությամբ և այլնով։ Անիմեն շատ է տարածված Ճապոնիայի հասարակության մեջ։ Երբ մնացած երկրներում մուլտֆիլմներ նայում են միայն փոքր երեխաները Ճապոնիայում դրանք նայում են գրեթե բոլորը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ անիմեները ստեղծվում են հատուկ որոշակի խավի համար։ Ըստ տարբեր սոցիալական և տարիքային խմբերի համար նախատեսված լինելուն, անիմեները լինում են՝

Նաև բազմազան են անիմեների գեղարվեստական ժանրերը։ Այսպիսով, գրեթե բոլոր մարդիկ հեշտությամբ կարող են գտնել իրենց համար հետաքրքիր և համապատասխան անիմե, որի շնորհիվ անիմեն մեծ ճանաչում ստացավ տարբեր երկրներում։ Անիմեները կարելի է հեշտությամբ տարբերել մնացած մուլտֆիլմներից նույնիսկ առաջին հայացքից։ Նրանց հերոսները սովորաբար նկարված են լինում մեծ աչքերով, իսկ շրթունքները և քիթը կարող են լինեն փոքրիկ գծիկների տեսքով։

Նկար[խմբագրել]

Անիմեներից հեռու մարդիկ առաջին հերթին կնկատեն հերոսների ոչ բնական մեծ աչքերը։ Իրականում այդ ոճը եկել է արևմտյան անիմացիայի սովորույթներից և տարբերվում է ոչ այնքան աչքերի մեծությամբ ինչքան նրանց աչքերին հատկացված ուշադրությամբ։ Սակայն ոչ բոլոր անիմեներում կան այդպիսի մեծ աչքեր։ Կան նաև ռեալիստական ոճով նկարված անիմեներ, որտեղ աչքերը փոքր են, իսկ երեսի և մարմնի մնացած բոլոր մասերն` ավելի իրական են։ Դրանցից են օրինակ «Gantz», «Jin-Roh» (թարգմ. Մարդագայլերը), «Lain», «Monster» և «Hellsing» անիմեները։

Սովորաբար հերոսի աչքերից կարելի է հասկանալ նրա էությունը, բնավորությունը։ Ավելի հասուն, խելացի հերոսների աչքերը, որպես կանոն, լինում են փոքր, իսկ մանկամիտ, ուրախներինը ավելի մեծ, նույնիսկ կարող են զբաղեցնել երեսի մեծ մասը։ Աչքերով են արտահայտվում նաև հերոսի տվյալ պահի զգացմունքը, հոգեկան վիճակը։ Այսպես՝ "Rosario+Vampire" անիմեում երբ գլխավոր հերոսուհի Մոկա Ակաշիյան բարի, ուրախից վերափոխվում էր դաժան վամպիրի իր արտաքինը մնում էր նույնը և փոխվում էին միայն աչքերը՝ դառնալով փոքր։ Այսպիսով դիտողը հասկանում էր, թե երբ է նա բարի և երբ՝ արնախում վամպիր։ Նման օրինակ կարելի է բերել նաև "Elfen Lied" անիմեից։ Երբ հերոսը խորը զայրացած է լինում ինչ-որ բանի պատճառով, նրա աչքերը ամբողջությամբ սև են նկարում կամ փակում մազափնջի տակ։ Երբ պետք է ցույց տալ որ հերոսից հանել են իր հոգին կամ նա հիպնոսի ազդեցության տակ է, կամ էլ կորցրել է գիտակցությունը, նրա աչքերը նկարում են առանց փայլի։ Հերոսի խենթանալու դեպքում նա նկարվում է լայն բաց արած աչքերով, սովորաբար մինչև ականջները ձգվող ժպիտով և փոքր բիբերով։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. «Breaking The „Rules“: The Transmission Of Japanese Culture In The Age Of Globalization». Susan Napier Mitsubishi Professor of Japanese Studies, University of Texas, USA. 2005