Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալբերտո Կանտինոյի` 1502-ին ձեռք բերած քարտեզը: Կազմվել է Կոլումբոսի, Պեդրո Կաբրալի, Վասկո դա Գամայի և Կորտե-Ռեալ եղբայրների ճանապարհորդությունների հիմքով

Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների կամ Աշխարհագրական հետազոտությունների, (նաև` Հայտնագործությունների) նաև` Մեծ նավարկությունների ժամանակաշրջան կոչվում է 15-17-րդ դարերում եվրոպացիների աշխարհով շրջագայությունների ժամանակը, երբ նրանք կապ հաստատեցին Աֆրիկայի, Ամերիկայի, Ասիայի, Օվկիանիայի հետ, քարտեզավորեցին հետազոտված աշխարհը: Հաճախ պորտուգալացիների և իսպանացիների ճանապարհորդությունները` Հնդկաստանին հասնելու, ոսկի, արծաթ, համեմունքներ գտնելու համար, նույնացնում են այդ շրջանի հետ:

Ինչպես Վերածննդի, այդպես էլ Հայտնագործությունների դարաշրջանը կապող օղակ է Միջին և Նոր դարերի միջև: Արևմտյան և Արևելյան կիսագնդերի միջև տեղի ունեցավ մշակույթների, կենդանական ու բուսական փոխանակություն: Եվրոպական էքսպանսիան հանգեցրեց գաղութային տերությունների առաջացման, տարբեր քաղաքակրթությունների հանդիպման ու ճանաչման:

Ընդհանուր պատկերը[խմբագրել]

Պորտուգալացիները Աֆրիկայի արևմտյան ափերով ծրագրված սկսում են նավարկել 1418 թ.-ից Արքայազն Հենրիխի հովանավորությամբ: Հիմնական հայտնագործությունները հայտնվում են 1488-ից հետո, երբ այդ տարի Բարդուղիմեոս Դիաշը հասնում է Հնդկական օվկիանոս: Դեպի Ասիա տանող ծովային ճանապարհներ գտնելու մրցակցության մեջ Իսպանիայի միապետերը հովանավորում են Քրիստափոր Կոլումբոսին, ով իր առաջին ուղևորությունը կատարում է 1492-ին: Նրա գաղափարը միշտ դեպի արևմուտք նավարկելն էր. այդպես նա հասնում է Հյուսիսային Ամերիկայի ափերին, իսկ նոր տարածքները ճանաչվում են որպես Նոր աշխարհ: 1494-ին, հետագա քաղաքական առճակատումից խուսափելու համար Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև կնքվում է Տորդեսիլլայի պայմանագիրը, որով աշխարհը բաժանում էին հետազոտությունների երկու շրջանի, իսկ հայտնաբերվող տարածքները յուրաքանչյուրն իրեն կցելու իրավունք էր ունենում:

1498 թվականին Հնդկաստան է հասնում Վասկո դա Գաման: Ավելի հեռուն գնալով` պորտուգալացիները 1513-ին հասնում են Չինաստանի ափերին: 1522-ին շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարում Ֆերնան Մագելանը` ամբողջացնելով արևմուտքի ու արևելքի նավարկությունները: Այդ ժամանակներում իսպանացի կոնկիստադորները հետազոտում են Ամերիկա աշխարհամասն ու Հարավ-խաղաղօվկիանոսյան կղզիները:

1495-ից սկսած ֆրանսիացիները, անգլիացիները, ավելի ուշ նաև հոլանդացիները միանում են Հայտնագործությունների շրջանի մրցավազքին: Այդպիսով 1606-ին հայտնաբերվում է Ավստրալիան, 1642-ին` Նոր Զելանդիան, 1778-ին` Հավային: Սիբիրի հետախուզմամբ տարված էին ռուսները 1580-ականներից մինչև 1640-ականները: