Հրազեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հրազեն - կինետիկ զենք, որում արկի թափավազքի և դուրս նետման համար փողի ալիքից օգտագործվում է նետողական փայթուցիկ նյութի (վառոդի) կամ հատուկ այրվող խառնուրդի այրման ընթացքում կազմվող գազերի ճնշման ուժը։

Պատմություն[խմբագրել]

Առաջին հրազենային զենքը (բամբուկե «հրեղեն նիզակ»` ձեռքի հրացանի նախատիպը) ստեղծվել է 10-րդ դարում՝ Չինաստանում[1]:

Համարվում է, որ Եվրոպայում հրազենը ծագել է 14-րդ դարում, երբ տեխնոլոգիաների զարգացումը թույլ տվեց օգտագործել վառոդի էներգիան: Դրանով նշանավորեց ռազմական նոր դարաշրջանի սկիզբը` հրետանու, այդ թվում նաև առանձին հրետանու առանձին ճյուղի` ձեռքի հրետանու հայտնվելը:

Առաջին հրազենային զենքի նմուշները մի կողմից ամուր զմրսված, համեմատաբար կարճ երկաթյա կամ բրոնզե խողովակներ էին, որոնք երբեմն ավարտվում էին խզակոթունով (ամբողջովին մետաղական կամ փայտե անցումով), փողերը առանց ձողերի ամրանում էին հրացանու խզակոթին, որոնք կոպիտ մշակված փայտե կոճղեր էին:

Զենքի լիցքավորումը իրականացվել է ամենապարզ ձևով, փողանցքում լցվել է վառոդի լիցքը, ապա դրվել է երկաթե կամ կապարե գնդակը: Զենքը հրաձիգը սեղմում էր թևատակով կամ պահում էր ուսին, թեև երբեմն որպես հենարան ծառայել է նաև գետինը: Մխացող պատրույգը մոտեցնում էին հրացանափողի վրա գտնվող փոքրիկ անցքին:

14-րդ դարի առաջին քառորդում ձեռքի զենքի կառուցվածքում կատարվեցին առաջին փոփոխությունները` փողերը ավելի երկար դարձան, խզակոթը` կեռ, փողի բերանը տեղադրված չէր նշանակետի ողղությամբ, այլ կողքից էր, իսկ հենց փողի վրա առաջացան նշանառության հարմարանքներ:

Այդպիսի զենքը Արևնտյան Եվրոպայում կոչվում էր կուլեվրինաներ: Այդ նմուշների կրակելու արդյունավետությունը դեռևս բավականին ցածր էր, իսկ լիցքավորման պրոցեսը տևում էր մի քանի րոպե: Թերություն էր նաև լիցքի բռնկումը` մխացող պատրույգը շեղում էր հրաձիգին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Lorge, Peter A.։ «The Asian Military Revolution»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-18-ին։ http://www.webcitation.org/65XfhOFzz։ Վերցված է 2010-02-26։ 

Արտաքին աղբյուրներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg