Կոլիզեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կոլիզեյ
Կոլիզեյը առավոտյան
Կոլիզեյ
Կոլիզեյը երեկոյան

Կոլիզեյ (լատ.՝ Colosseum), Հին Հռոմի ամենամեծ ամֆիթատրոնը, կայսերական Հռոմի վիթխարի և հռչակավոր կոթողներից է, որն իր ժամանակին կրկեսի շենք էր։ Նրա կառուցումը սկսել Վեսպասիանոս կայսրը մ.թ. 57 թվականին, ավարտել Տիտոսը 80 թվականին։

Սկզբնապես Կոլիզեյը կոչվել է Ֆլավիոսների ամֆիթատրոն (լատ.՝ Amphitheatrum Flavium)։ Իր անունը ստացել է «կոլոսիում» կամ «կոլոս» բառից, որը հունարեն է, նշանակում է՝ հսկա, մեծ։ Սակայն Կոլիզեյը այդպես է կոչվել 8-րդ դարից, կամ իր հսկա չափերի, կամ այն պատճառով, որ նրա մոտակայքում հնում կանգնած է եղել Ներոնի վիթխարի արձանը։ Այսպիսով, արձան-կոթողն է իր անունը տվել այդ հսկա կրկեսին։

Կոլիզեյը կիսաբոլորաձև էր և ուներ հարյուր ութսունութ մետր երկարություն, հարյուր հիսունվեց մետր լայնություն և քառասունութ ու կես մետր բարձրություն, ուր ութսուն կարգ աստիճանների վրա տեղավորվում էին հիսունից մինչև ութսուն հազար հանդիսատես։

Կոլիզեյը գտնվում է Հռոմում` Էսկվիլինյան խոռոչում` Պալանտինյան և Ցելիևյան բլուրների միջև, որտեղ գտնվում էր Ներոնի Ոսկե Տանը պատկանող լճակը։

Կոլիզեյը հին Հռոմում[խմբագրել]

Քրիստոնյա նահատակների վերջին աղոթքը: Նկար` Ժան Ռեոն Ժերոմի

Կոլիզեյի շինարարությունը սկսվել է կայսր Վեսպիանոսի օրոք՝ Իսրայելում հաղթանակներ տանելուց հետո։ Այդ մասին տեղեկացնում է Սվետոնին. «Նա նոր շինություններ սկսեց պատրաստել... ամֆիթատրոն քաղաքի մեջտեղում, որն ինչպես նա տեղեկացավ դեռ պլանավորել էր կառուցել Օգոստոսը»։ Շինարարությունն ավարտվել է 80 թ.-ին՝ Վեսպիանոսի որդու՝ Տիտոսի օրոք։ Կոլիզեյի բացումը նշանավորվեց խաղերով, որի կապակցությամբ Սվետոնին գրել է. «Ամֆիթատրոնի և նրա մոտակայքում գտնվող բաղնիքների բացման կապակցությամբ նա (Տիտոսը) կազմակերպեց գլադիատորական մարտեր` շատ հարուստ և ճոխ, կազմակերպեց նաև ծովամարտեր, որից հետո կրկին նույն վայրում դուրս բերեց հինգ հազար գլադիատորներ և տարբեր կենդանիներ»։

Կոլիզեյի կերպարի օգտագործումը[խմբագրել]

Կոլիզեյը շատ հաճախ է հանդես գալիս որպես Հռոմի խորհրդանիշ, ինչպես Էյֆելյան աշտարակը՝ Փարիզի, Բիգ Բենը՝ Լոնդոնի, Կրեմլինը՝ Մոսկվայի, Պիզայի աշտարակը՝ Պիզայի, Կառլի կամուրջը՝ Պրահայի: Եվրոպայի քարտեզը պատկերելիս Կոլիզեյը հաճախ է դրվում Հռոմի տեղում: Սկզբում Կոլիզեյը ներառված էր Վալերիուս Մարցիալիսի կողմից կազմված աշխարհի 7 հրաշալիքների շարքում (1-ին դար):

Այլ օրինակների մեջ օգտագործված պատկերներ՝

  • Բրյուս Լիի և Չակ Նորրիսի միջև մարտը «Վիշապի մերադարձը» ֆիլմում նկարահանված է Կոլիզեյում:
  • Կոլիզեյը պատկերված է Nero ծրագրի էկրանակադրում:
  • Արիա ռոք խմբի Կոլիզեյ երգը
  • Կոլիզեյը՝ Age of Empires, Civilization III, Civilization IV, Assassin's Creed: Brotherhood, Ryse:Son Of Rome, Painkiller: Battle out of Hell խաղերում
  • Կոլիզեյը՝ «Գլադիատոր» ֆիլմում
  • Կոլիզեյը՝ «Տելեպորտ» ֆիլմում
  • Կոլիզեյը ալիքի հուժկու հարվածից վերացվում է «Երկրի միջուկը: Նետում դժոխքից» ֆիլմում:
  • Կոլիզեյը 2000 տարի հետո քանդվում է «Կյանքն առանց մարդկանց» ֆիլմում
  • Կոլիզեյը՝ Էդգար Ալլանի Կոլիզեյ համանուն բանաստեղծության մեջ:

Հետաքրքիր է, որ Գլադիատորների ֆիլմերը երբեք չեն նկարահանվել Կոլիզեյում, քանի որ այն բավականաչափ լավ չի պահպանվել նկարահանումների համար: Այդ իսկ պատճառով Կոլիզեյի փոխարեն օգտագործվում է Վալերիս Մարցալիսի ամֆիթատրոնը Թունիսում՝ աշխարհում 2-րդը մեծությամբ և պահպանված ավելի լավ: