Նապոլեոն Բոնապարտ
 |
Այս հոդվածը տեղեկատվական աղբյուրների կարիք ունի։ Դուք կարող եք օգնել նախագծին՝ գտնելով բերված տեղեկությունների հաստատումը վստահելի աղբյուրներում և ավելացնելով այդ աղբյուրներին հղումները հոդվածին։ Անհիմն հղումները ենթակա են հեռացման։ |
| Նապոլեոն Բոնապարտ | |
| Կայսր | |
|---|---|
 |
|
| Նապոլեոնն Ալպերը անցնելիս | |
| Իշխանություն | 18, Մայիս, 1804 – 06, Ապրիլ 1814 20, Մարտ, 1815 – 22, Հունիս, 1815 |
| Թագադրում | 2, Դեկտեմբեր 1804 |
| Լրիվ անուն | Նապոլեոն Բոնապարտ |
| Իտալերեն | Napoleone Buonaparte |
| Ֆրանսերեն | Napoléon Bonaparte |
| Ծնվել է՝ | 1769թ. օգոստոսի 15 |
| Ծննդավայր | Այաչո, Կորսիկա |
| Մահացել է՝ | 1821թ.մայիսի 5 |
| Վախճանի վայր | Լոնգվուդ, Սուրբ Հեղինեի կղզի, Բրիտանական Կայսրություն |
| Թաղվել է՝ | Լես Ինվալիդես, Փարիզ |
| Ազգություն | ֆրանսիացի |
| Հաջորդող | Լուի XVIII |
| Ուղեկից | Ժոզեֆին դը Բոհարնե |
| Տոհմ | Բոնապարտներ |
| Հայր | Կարլո Բոնապարտ |
| Մայր | Լետիցիա Ռամոլինո |
Նապոլեոն I Բոնապարտ (իտ.՝ Napoleone Buonaparte, ֆր.՝ Napoléon Bonaparte, 1769թ. օգոստոսի 15, Այաչո, Կորսիկա — 1821 թմայիսի 5, Լոնգվուդ, Սուրբ Հեղինեի կղզի), ֆրանսիացիների կայսր 1804—1815թթ, ֆրանսիական զորավար և պետական գործիչ։
Բովանդակություն |
Մանկություն [խմբագրել]
Նապոլեոնը ծնվել է Կորսիկա կղզու Այաչո բնակավայրում։ Կորսիկան երկար ժամանակ գտնվում էր Գենուեզյան հանրապետության տիրապետության տակ։ 1755 թ Կորսիկան տապալեց Ջենովայի իշխանությանը և այդ ժամանակվանից փորձեց ստեղծել ինքնուրույն պետություն տեղի հողատիրոջ` Պասկուալե Պաուլիի ղեկավարությամբ, որի քարտուղարն էր Նապոլեոնի հայրը։ 1768 թ.–ին Գենուեզյան հանրապետությունը իր իրավունքները Կորսիկայի նկատմամբ վաճառեց Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XV - ին։ 1769 թ.-ի մայիսին Պոնտենուովոյի ճակատամարտում ֆրանսիական զորքը ջախջախեց Կորսիկայի ապստամբներին և Պաուլին արտագաղթեց Անգլիա։ Նապոլեոնը ծնվեց այդ իրադարձություններից 3 ամիս անց։ Պաուլոն մինչև 1790 ական թվականները մնում էր Նապոլեոնի կուռքը։ Նապոլեոնը Կառլո Բոնապարտի և Լիտիցիա Ռամոլինոյի 13 երեխաներից երկրորդն էր, որոնցից 5-ը մահացել էին մանուկ հասակում։ Ընտանիքը ազնվացեղ էր և ապրում էր կղզում 16-րդ դարի սկզբերից։ Բոնապարտի հայրը, անկախ նրանից, որ Կորսիկայի սահմանադրության կազմողներից մեկն ինքն էր, ընդունեց Ֆրանսիայի գերիշխանությունը, որպեսզի հնարավորություն տա իր երեխաներին կրթություն ստանալ Ֆրանսիայում։ Դա օգնեց նրան հասնելու Ֆրանսիայի բարեհաճությանը։ 1791 թ.-ին Կառլը ստացավ ասսեսորի պաշտոն և դարձավ Կորսիկայի պառլամենտից ազնվականների ներկայացուցիչը Փարիզում։
Պատանեկություն [խմբագրել]
Ֆրանսիացիների հետ համագործակցության շնորհիվ Կառլո Բոնապարտին հաջողվեց ապահովել իր ավագ որդիներ՝ Ժոզեֆի և Նապոլեոնի համար թագավորական թոշակ ուսումը շարունակելու համար։ Ժոզեֆը պատրաստվում էր դառնալ քահանա, իսկ Նապոլեոնին սպասում էր զինվորական կարիերա։ 1788 թ դեկտեմբերին տղաները հեռացան կղզուց և ընդունվեցին Օտյոնի քոլեջը, գլխավորապես ֆրանսերեն սովորելու համար, սակայն Նապոլեոնը իր ամբողջ կյանքում խոսում էր ակցենտով։ Հաջորդ տարի Նապոլեոնը ընդունվեց Բրիենի կադետային դպրոց։ Նապոլեոնը դպրոցում ընկերներ չուներ, քանի որ նա այդքան էլ հարուստ ընտանիքից չէր, տոգորված էր կորսիկական հայրենասիրությամբ և թշնամանքով էր վերաբերվում ֆրանսիացիներին։
Նապոլեոնը մեծ հաջողությունների հասավ մաթեմատիկայից և հումանիտար առարկաները դժվարությամբ էր սովորում։ Նա շատ էր սիրում կարդալ տարբեր գրքեր աշխարհագրության, պատմության, ռազմավարության, ճանապարհորդության, մարտավարության և փիլիսոփայության մասին։
«Թագուհու վզնոցը» մրցույթում տարած հաղթանակի շնորհիվ Նապոլեոնն ընդունվեց կադետների Փարիզի թագավորական դպրոց։ Նա այստեղ էլ ընկերներ չուներ։ Այդ ժամանակ Նապոլեոնը արտակարգ էր սովորում, շատ էր կարդում և կազմում էր լայնածավալ կոնսպեկտներ։
1785 թ փետրվարի 14-ին մահանում է նրա հայրը և Նապոլեոնը իր վրա է վերցնում ընտանիքի հոգսը։ Նույն տարում նա ժամանակից շուտ ավարտում է կադետների Փարիզի թագավորական դպրոցը և ուսումը շարունակում է Վալանսում արդեն լեյտենանտի կոչմամբ։ 1788 թ հունիսին նրան տեղափոխում են Օքսոն, որ օգնի մորը և զբաղվի 11-ամյա եղբոր` Լուիի դաստիրակությամբ։
Ռազմական կարիերայի սկիզբը [խմբագրել]
1785 թ.-ին Նապոլեոնը ավարտում է Փարիզի զինվորական դպրոցը և գնում է բանակ պոռուչիկի աստիճանում։ 1788 թ.-ին նա ցանկանում էր ծառայության անցնել ռուսական բանակում, բայց մերժվում է գեներալ-պորուչիկ Զաբորովսկովի կողմից, որը ղեկավարում էր Թուրքիայի դեմ մղվող պատերազմին մասնակցող կամավորների բանակը։ Նապոլեոնի խնդրագիրը ռուսական բանակ ներկայացնելուց մեկ ամիս առաջ արձակվել էր հրաման, որի համաձայն օտարերկրացիներին ծառայության ընդունելիս նրանց կոչումը իջնում է մեկ աստիճանով։ Նապոլեոնը չհամաձայնվելով զայրացած դուրս է գալիս Զաբոռովսկու մոտից, ասելով, որ իր ծառայությունները կառաջարկի Պրուսիայի թագավորին և վերջինս իրեն կտա կապիտանի աստիճան։ Եթե Նապոլեոնը ծառայության անցներ ռուսական բանակում գուցե Եվրոպայի և աշխարհի պատմությունն այլ կերպ դասավորվեր։
Վերելքը [խմբագրել]
1789 թ արձակուրդ վերցնելով Նապոլեոնը մեկնել է Կորսիկա։ Այնտեղ նա իմացել է Ֆրանսիական հեղափոխության մասին, որը նա վերապահորեն ընդունել է։ 1793 թ Կորսիկա վերադարձած Պաոլին հայտարարեց Կղզու Ֆրանսիայից անջատման և անկախության մասին, ինչը Նապոլեոնը գնահատեց որպես Ֆրանսիական հեղափոխության իդեալների դավաճանություն և հրաժարվեց Պաոլիին աջակցելուց` վերադառնալով Ֆրանսիա։ 1793 թ սեպտեմբեր - դեկտեմբեր աչքի է ընկել անգլիացիներից Տուլոն քաղաքի պաշտպանությունը կազմակերպելու գործում, որի համար 1794 թ հունվարի 14-ին ստացել է բրիգադային գեներալի կոչում (24 տարեկան հասակում)։
Տերմիդորի հեղաշրջումից հետո (1794 թ հուլիսի 23) Նապոլեոնը յակոբինյան առաջնորդներ` Մաքսիմիլիան և Օգյուստեն Ռոբեսպիերների հետ իր կապերի պատճառով որոշ ժամանակով պաշտոնաթող է արվում, սակայն նրան հաջողվում է ապացուցել տերմիդորականների նկատմամբ իր հավատարմությունը` ճնշելով 1795 թ հոկտեմբերի 5-ին (վանդեմիերի 13-ին) ռոյալիստների խռովությունը։ Դրա շնորհիվ 1796 թ փետրվարի 23-ին նշանակվում է Իտալական բանակի հրամանատար։ Ռազմաճակատ մեկնելուց առաջ ամուսնանում է Ժոզեֆինա Բոգարնեի հետ։ 1796-97 թթ մի շարք ճակատամարտներում գլխովին ջախպջախում է Սարդինական թագավորությանև Ավստրիայի կայսրության զորքերը` ձեռք բերելով Ֆրանսիական հանրապետության լավագույն զորավարներից մեկի հռչակը։
Եգիպտական արշավանքը [խմբագրել]
1798 թ, գեներալ Նապոլեոնին հանձնարարվեց գրավել Եգիպտոսը։ Ֆրանսիան ցանկանում էր խարխլել Բրիտանիայի դիրքերը Հնդկաստանում, ինչպես նաև Ֆրանսիայի կառավարությունը, վախենալով Նապոլեոնից, ցանկանում էր հեռու պահել նրան Ֆրանսիայից։ Ֆրանսիական բանակը Նապոլեոնի գլխավորությամբ հաղթեց Բուրգերի ճակատամարտում։ Ընդամենը 300 ֆրանսիացի զինվոր զոհվեց Մամլուքների հազարավոր զոհերի դիմաց։ Սակայն Նապոլեոնի բանակը թուլացած էր ժանտախտի և քիչ զինամթերքի պատճառներով։ Շուտով Նապոլեոնը, Ֆրանսիայում կառավարության փոփոխման պատճառով, լքեց բանակը և վերադարձավ Ֆրանսիա։ Չնայած, ռազմական տեսանկյունից Եգիպտական արշավանքը ձախողվեց, սակայն Շամպոլյոնի կողմից գտնվեց Ռոզետա քարը, և վերծանեց եգիպտական հիերոգլիֆները։
Կայսր [խմբագրել]
Առաջին կոնսուլիսի ժամանակ իշխանություն ճանաչվեց ցմահ և ժառանգական Երկու տարի անց 1804 թվականին անցկացվեց նոր հանրաքվե և Նապոլեոնը հռչակվեց «բոլոր ֆրանսիացիների կայսր»։
Ռուսաստանի հետ ձախողված դաշինք [խմբագրել]
Հարկ է նշել, որ Նապոլեոն Բոնապարտի հիմնական նպատակներից էր դաշինք հաստատել Ռուսաստանի հետ։ Ողջ խնդիրն այն էր, որ ցամաքում նրա համար այլևս հակառակորդ չկար. Ավստրիական կայսրությունը և Պրուսիան բավականին թուլացել էին ու լրջագույն ազդեցություն չէին կարող ունենալ Ցամաքային Եվրոպայի կյանքում։ Պատահական չէ, որ Նապոլեոնը Ավստրիայի հետ հարաբերություններում այնպես էր բանակցություններ վարում, որպիսին ուղղակի անհնար էր վարել ուժ ունեցող կայսրության հետ։ Անգամ մի անգամ Նապոլեոնը Ավստրիական Կայսրությունը համեմատեց պառաված աղախնի հետ, որը սովոր է, որ տան տերերը միշտ իրեն պիտի բռնաբարեն։
Իսկ ահա Անգլիան մշտապես եղել ու մնում էր Նապոլեոն Բոնապարտի գլխավոր հակառակորդը։ Անգլիան հրաշալիորեն պայքարում էր ծովում, իսկ ցամաքում չէր կարող դիմակայել Ֆրանսիային։ Ուստի Նապոլեոնի հետ գլխավոր խնդիր էր` անպայման հասնել դաշինքի կնքմանը Ռուսաստանի հետ` ցամաքային Եվրոպայում թողնելով երկու հզորագույն տերություն Կայսերական Ֆրանսիա ու Ցարական Ռուսաստան։
Նապոլեոնը փորձեց մեկ անգամ հարաբերությունների մեջ մտնել Պավելի հետ, որին սակայն սպանեցին հենց ռուսական իշխանները` թույլ չտալու համար Կայսերական Ֆրանսիայի հետ մերձեցումը։
Անկումը [խմբագրել]
Ծանոթագրություններ [խմբագրել]
 |
Սա անձի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
