Թթենի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Թթենի
Թթենի սև
Սև թթենու չհասած պտուղները
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծաղկավոր բույսեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Վարդածաղկավորներ
Ընտանիք Թթազգիներ
Ցեղ Թթենի
Լատիներեն անվանում
Moarm
L., 1753
Տիպիկ ներկայացուցիչներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Թթենի[1] կամ թթի ծառ, շերամածառ՝ (լատ.՝ Moarm), թթազգիների (Moraceae) ընտանիքի տերևաթափ ծառերի կամ թփերի ցեղ: Ընդգրկում է թափվող ծառերի 17 տեսակ, տարածված է տաք ջերմային գոտիներում, ինչպես նաև մերձարևադարձային գոտիներում Ասիա, Աֆրիկա, Հյուսիսային Ամերիկա:

Կենսբանական նկարագիր[խմբագրել]

Բունը մուգ է՝ խոր ճեղքվածքներով, պսակը՝ խոշոր, լայն, բրգաձև, բարձր.՝ 12-20 մ: Տերևները մուգ կանաչ են, հերթադիր, սրտաձև, ձվաձև, ամբողջական կամ ատամևաեզր, երբեմն՝ թույլ բլթակավոր: Ծաղկաբույլը կատվիկանման է, գլանաձև, կախ ընկած: Ծաղիկները միասեռ են, երկտուն կամ միատուն: Ծաղկում է վաղ գարնանը: Պտուղը չոր ընկույզ է, պտղաբույլը՝ խոշոր, սպիտակ, վարդագույն, կարմիր, հյութալի, քաղցր, կիսաքաղցր և այլն:

Նշանակություն և կիրառում[խմբագրել]

Պտուղներն օգտագործվում են որպես սնունդ, իսկ տեր7ները հումք են հանդիսանում մետաքսի համար: Դեռեւս հնագույն ժամանակներից այն դեղաբույս է համարվել: Չինական, ճապոնական, հնդկական բժշկության մեջ օգտագործվում են թթենու տերեւները, ծառի արմատները, կեղեւն ու պտուղները՝ շաքարային դիաբետի, ջրգողության, սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների ժամանակ:

Պտուղը պարունակում է շաքարներ, թթուներ, վիտամին C և այլն: Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (դոշաբ, մուրաբա, հյութ, չիր), ստանում են նաև օղի, սպիրտ: Բնափայտն ամուր է, կիրառվում է շինարարության, ատաղձագործության, երաժշտական. գործիքների արտադրության մեջ: Բնափայտից և կեղևից ստացվում է բարձրորակ դեղին ներկանյութ, իսկ տերևները լավորակ կեր են շերամորդի համար: Բազմանում է կտրոններով, պատվաստներով և սերմերով: Մեղրատու է: Մշակվում է Արարատյան դաշտում, հարավային, հյուսիս-արևելյան գոտիներում, Արագածոտնի, Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում և այլն:

Տեսակներ[խմբագրել]

Թութը Լիբիայում
Թութը հասունացման տարբեր աստիճաններում
Երկար թութ

Հայտնի է մոտ 700 տեսակ:[2] ՀՀ-ում մշակության մեջ տարածված են

Արվեստում[խմբագրել]

Հայտնի ֆիլմ՝ «Թթենին»։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. шелкови́ца [не шелко́вица] — словари Грамота.ру
  2. Список видов Morus в базе сайта IPNI

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png