Հեպատիտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Hepatitis
Դասակարգում և լրացուցիչ տվյալներ

Ալկոհոլիկ հեպատիտ
ՀՄԴ-10 K75.9
ՀՄԴ-9 573.3
Հիվանդությունների բազա 20061
MedlinePlus 001154
MeSH D006505

Հեպատիտ, բժշկական տերմին, որն իրենից ներկայացնում է լյարդի բորբոքում և բնութագրվում է մարդու լյարդում բորբոքային բջիջների առկայությամբ։ Այս տերմինն առաջացել է հունարեն hepat–լյարդ և itis-բորբոքում բառերից։ Հեպատիտը հաճախ հանգեցնում է դեղնախտի, ախորժակի վատացման և ընդհանուր թուլության կամ վատառողջության։ Հեպատիտը համարվում է կարճատև, եթե այն տևում է 6 ամսից քիչ և հարատև եթե տևում է երկար ժամանակ։

Պատճառներ[խմբագրել]

Հեպատիտ հիվանդությունը, որպես կանոն առաջանում է վիրուսների այնպիսի խմբի կողմից, որ կոչվում են հեպատիտ վիրուսներ։ Բայց այս հիվանդության առաջացման պատճառ կարող են հանդիսանալ նաև ալկոհոլը, որոշ դեղորայքային բուժումներ, արտադրական օրգանիկ լուծիչներ և բույսեր, ինչպես նաև այլ ինֆեկցիաներ ու վարակներ։

Տարատեսակներ[խմբագրել]

Գոյություն ունի հեպատիտի 5 հիմնական տեսակ` A, B, C, D, E:

1. Հեպատիտ A. Այն առաջանում է վարակված ջուր և մթերք օգտագործելուց։ Այն կարող է առաջանալ նաև անալ-օրալ սեռական հարաբերությունների հետևանքով։ Հեպատիտ A-ն պարունակում է վիրուս, որ կոչվում է HAV (Hepatitis A Virus)։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Հեպատիտ A-ով վարակված գրեթե բոլորը ամբողջովին բուժվում են և այն չի թողնեում հարատև հիվանդություն։

2. Հեպատիտ B. Սա սեռական հարաբերություններից փոխանցվող հիվանդություն է։ Այն HBV վիրուս է, որը տարածվում է վարակված արյան, սերմնահեղուկի կամ այլ հեղուկի միջոցով։ HBV-ով կարելի է վարակվել`

  • վարակված մարդու հետ չպաշտպանված (առանց պահպանակի) սեռական հարաբերություն ունենալու հետևանքով
  • մաշկը ծակվել է չմանրէազերծված ներարկիչով
  • նորածինը կարող է վարակվել մոր կաթից, եթե մայրը վարակված է
  • վարակված ինչ-որ բանի կողմից խայթվելու դեպքում

Հեպատիտ B-ով վարակված մարդու լյարդը ուռչում է։ Այն կարող է առաջացնել լյարդի լուրջ վնասվածքներ, անգամ լյարդի քաղցկեղ։

3. Հեպատիտ C-ն սովորաբար տարածվում է այնպիսի մարդու արյան հետ ուղղակի կապի միջոցով, որը հիվանդ է։ Հեպատիտի այս տեսակը առաջանում է HCV վիրուսից։ Լյարդը կարող է ուռչել և վնասվել։ Հեպատիտ C-ի ժամանակ, ի տարբերություն հեպատիտ B-ի, լյարդի քաղցկեղի առաջացման հնարավորությունը մեծանում է միայն ցիրոզով հիվանդ մարդկանց մոտ։

4. Հեպատիտ D-ով կարող է վարակվել միայն այն մարդն, ով արդեն վարակված է հեպատիտ B-ով։ Հեպատիտ D-ն առաջանում է HDV վիրուսից։ Դրա առաջացման պատճառներից են վարակված արյունը, չմանրէազերծված ներարկիչով մաշկը ծակելը և այլն։ Այս դեպքում նույնպես լյարդը ուռչում է։

5. Հեպատիտ E-ով հնարավոր է վարակվել այնպիսի ջուր խմելով, որը պարունակում HEV վիրուս։ Լյարդը կրկին ուռչում է, բայց հետևանքները երկարատև չեն լինում։

Գոյություն ունի հեպատիտի ևս երկու տեսակ` X և G: Եթե հայտնաբերված հեպատիտը A,B,C,D կամ E չէ, ուրեմն այն հեպատիտ X-է, այսինքն` անծանոթ հեպատիտ։ Հեպատիտ G-ն առաջանում է HGV վիրուսից։

Մարդկանց փոքր խմբի մոտ հեպատիտը զարգանում է լյարդային անբավարարության, որի ժամանակ լյարդը ի վիճակի չի լինում մաքրել արյան մեջ հայտնված վնասակար սուբստանցիաները և արտադրել արյան պրոտեիններ։ Սա կյանքի համար վտանգավոր է և լյարդի փոխպատվաստման անհրաժեշտություն է առաջանում։

Նախանշաններ[խմբագրել]

Հեպատիտ հիվանդության նախանշանները կամ շատ թույլ են կամ բացակայում են ընդհանրապես։ Պետք է հիշել, որ վարակված մարդու կկղանքը միշտ վնասակար և վարակիչ է մյուսների համար։ Իսկ երբ հեպատիտի նախանշաններ են առաջանում, ապա դրանք ի հայտ են գալիս մարդու հեպատիտով վարակվելուց` 15-ից 180 օր հետո։ Հեպատիտի սկզբնական նախանշաններն են`

  1. լուծ
  2. հոգնածություն
  3. ախորժակի կորուստ
  4. թեթև տենդ, ջերմություն
  5. մկանների ցավ և հոդացավ
  6. սրտխառնոց
  7. որովայնային ցավեր
  8. փսխում
  9. քաշի նվազում

Հեպատիտը սկզբնական շրջանում այնքան էլ վտանգավոր չէ, եթե իհարկե մեծ արագությամբ այն չի զարգանում։ Հիվադության խորացման դեպքում առաջացող նախանշաններն են`

  1. արյան շրջանառության վատացում
  2. մուգ գույնի մեզի առաջացում
  3. գլխապտույտ
  4. փայծաղի լայնացում
  5. գլխացավ
  6. վառ գունավոր կկղանք, որը կարող է պարունակել թարախ
  7. աչքերի և մաշկի դեղնացում

Բուժում[խմբագրել]

Հեպատիտ A-ի համար հատուկ բուժում նախատեսված չէ։ Անհրաժեշտ է բուժման ընթացքում ալկոհոլ և թմրանյութ չօգտագործել։ Հեպատիտ A-ով վարակվածների մեծ մասը բուժվում է ինքնաբերաբար։

Հեպատիտ B-ով վարակվածը ունի հանգստի կարիք։ Պետք է դիետա պահել և օգտագործել մեծ քանակությամ պրոտեին և կարբոհիդրիդ լյարդի վնասված բջիջները վերականգնելու համար։ Սրանք չօգնելու դեպքում բժիշկը պետք է նշանակի ինտերֆերոն, որը հակավիրուս է։

Հեպատիտ C-ի համար պետք է օգտագործել ինտերֆերոն և ռիբավիրին։

Հեպատիտ D-ի և E-ի համար առայժմ արդյունավետ բուժում չկա։

Կանխում[խմբագրել]

Ինչպես կանխել Հեպատիտը։

  1. զուգարանից հետո լվացվել օճառով
  2. օգտագործել միայն թարմ մթերք
  3. խմել միայն շշավորված ջուր, իսկ եթե դրա մաքրության վերաբերյալ կան կասկածներ, ապա եռացնել այն
  4. ուտել այնպիսի միրգ, որը պետք է ձեռքով կլպել, եթե սանիտարհիգիենիկ պայմանները վստահելի չեն
  5. ուտել հում բանջարեղեն, եթե վստահ եք, որ այն ամբողջովին վարակազերծված ու մաքրված է
  6. զբաղվել անվտանգ սեքսով
  7. պարզել, արդյոք զուգընկերդ վարակված է թե ոչ
  8. օգտագործել միայն չօգտագործված ներարկիչ
  9. համատեղ չօգտագործել ատամի խոզանակ, ածելի, մանիկյուր, շրթներկ։