Սալմոնելլա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Salmonella տեսակի բակտերիաները ճանաչված են որպես մարդկանց և կենդանիների մոտ ստամոքս-աղիքային տրակտի հիվանդությունների հիմնական հարուցիչ, որը արտահայտվում է գսատրոէնտերիտի տեսքով. սուր դիարեա և կարող է առաջանալ բակտերեմիա։ Salmonella-ները բակտերիաների տեսակ են, որոնք ունեն ցուպիկի տեսք, երկարությունը 1-7 մկմ, լայնությունը 0.3-0.7 մկմ։ Սպոր չեն առաջացնում, ունեն միկրոկապսուլ, մեծ մասը շարժունա

կ է շնորհիվ պերիտրիխյալ մտրակների, խմորում են ածխաջրեր և սպիրտներ։ Ֆերմենտացիայի արգասիքներ կարող են հանդիսանալ ինչպես թթուներ, այնպես էլ գազային միացություններ։ Ֆակուլտատիվ անաէրոբ են։ Ժամանակակից կլասիֆիկացիայով Salmonella բաժանում են 2 տեսակի՝ S. Enterica և S. Bongori։ S. Enterica տեսակը իր մեջ ներռում է 6 ենթատեսակ, որոնք դիֆֆերենցվում են ԴՆԹ-ԴՆԹ հիբրիդիզացիայի կամ կենսաքիմիական հատկությունների միջոցով՝ ավելի քան 2500 սերոտիպների, որոնք կլասիֆիկացվում են O- (մակերևութային հակածին), H- (մտրակային) և Vi -(կապսուլային պոլիսախարիդ) հակածինների միջոցով։ Հակածինների սպեցիֆիկությունը կախված է ԼՊՍ-ի կողային օլիգոսախարիդային մոլեկուլի շղթայի կառուցվածքից։ NTS-երը (ոչ տիֆոիդ սալմոնելլա) առողջ կրողների մոտ սովորաբար սահմանափակվում են սուր գաստրոէնտերիտով։ Հիմնականում առաջացնում են աղիքային ինֆեկցիա, բարձր ջերմություն, ցավեր որովայնում), որը տևում է շաբաթ և ավելի։ Գոյություն ունի NTS-ի ավելի քան 1500 շճատեսակ, առավել տարածվածներն են S. Enteritidis, S. Typhimuriumև S. Heidelberg։ Նրանք փոխանցվում են մարդկանց անմիջականորեն, կամ էլ կենդանիների միջոցով։ NTS-երը տարածված են ամբողջ աշխարհով, ինչպես վայրի, այնպես էլ ընտանի կենդանիների մոտ։ Աճի համար օպտիմալ պայմաններ են 37°C, pH-ը 7.2-7.4։ Սննդամիջավայրի հանդեպ պահանջկոտ չեն, առաջացնում են էնտերոբակտերիաների մեծամասնության համար հատուկ փոքր, թափանցիկ S գաղութներ, ինչպես նաև անհարթ և չոր R գաղութներ։ Էնդո ագարի վրա առաջանում են վարդագույն և թափանցիկ S – գաղութներ։ Պլոսկիրև ագարի վրա՝ անգույն, ավելի խիտ և պղտոր են երևում, բիսմութ-սուլֆատային ագարի վրա՝ մուգ շագակնակագույն, մետաղական փայլով, սև շրջանակով, գաղութների տակի միջավայրը սև գույնի է։ Նարնց աճը ճնշում է կամ սահմանափակում է NaCl-ի կամ շաքարի բարձր կոնցենտրացիաները։ Salmonella-ի գոյություն ունեցող 2500 շճատեսակներից, հիմնականում աղիքային ինֆեկցիաները կապված են մոտավորապես 10 շճատեսակների հետ, որոնցից հիմնական բնորոշիչ են S. Typhimurium, S. Enteritidis և S. Heidelberg։ Այս շճատեսակները տարաբաժանվում են մի շարք հատկություններով, որոնցից ամենակարևորը հանդիսանում են օրգաիզմները, որոնք զգայուն են այդ շճատեսակի հանդեպ։ Սալմոնելների որոշ տեսակներ ունակ են աղիքի էպիդերմիսի մեջ ներթափանցելու (S. Enteritidis)։ Նրանց պաթոգենության հիմնական գործոններից են խոլերանման էնտերոտոքսինը և էնդոտոքսինը, որոնք ունեն լիպոպոլիսախարիդային բնույթ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ բոլոր շճատեսակները մարդու մոտ կարող են առաջացնել հիվանդություններ, նրանք հիմնականում տարաբաժանվում են ըստ իրենց ադապտացիայի կենդանի տիրոջը։ S. Enteritidis և S. Typhimurium երկու ամենակարևոր շճատեսակներն են, որոնք փոխանցվում են կենդանուց մարդուն։ S. Typhimurium շճատեսակի գենոմի մեջ հայտաբերվում են փոփոխություններ, որոնք հիմնականում ներկայացվում են պրոֆագերով։ Ցույց է տրված նաև ֆենոտիպային փոփոխություններ S. Typhimurium մոտ, որոնցից որոշները ունեն հարմարման բարձր աստիճան։ Շճատեսակի մեջ փոփոխականությունը պայմանավորված է նաև S. Typhimurium պլազմիդով, հիմնականում վիրուլետության պլազմիդով, որը ավելի հաճախ հայտնաբերվում է արյունից դուրս բերված շտամերում, քան էքսկրեմենտներից դուրս բերվածներում։ Հավանաբար, այս պլազմիդը ունի մեծ դեր աղիքում ինֆեկցիոն շտամի տարածման գործում։ Հաստատված է, որ Salmonella շճատեսակների բոլոր շտամերը հետերոգեն են ըստ պլազմիդային սպեկտրի և բնութագրվում են զգալի քանակության պլազմիդատեսակային հարուցիչներով։ S. Enterica-ի վիրուլենտությունը նրան թույլ է տալիս գոյատևել և աճել բջիջներում և հյուսվածքներում։ S. Enterica-ի աճը հյուսվածքներում բերում չվարակված բջիջներում նրա տարածմանը և դեպի նոր օջախներ միկրոօրգանիզմների անցմանը, ինչը հանգեցնում է պաթոլոգիայի։ Այսպիսով, բակտերիաները աճելով օրգաններում, ինֆեկցիայի առանձին օջախներում, դուրս գալով տարածվում են, ինչը կարող է հանգեցնել տեղային իմունային պատասխանի սրացմանը, որը աստիճանաբար զարգանում է ինֆեկցիայի ամեն փուլում։