Ալերգիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալերգիա
Դասակարգում և լրացուցիչ տվյալներ

Ցանը ալերգիային բնորոշ ախտանիշ է
ՀՄԴ-10 T78.4
ՀՄԴ-9 995.3
Հիվանդությունների բազա 33481
MedlinePlus 000812
eMedicine med/1101
MeSH D006967

Ալերգիա, իմուն համակարգի աղավաղված ռեակցիան է օտարածին նյութերի ներթափանցման դեմ, որոնք անվնաս են մարդկանց մեծամասնության համար։ Մեծ մասամբ ալերգիա զարգանում է ի պատասխան ծաղկափոշու և տնային փոշու տզի, որոնք առաջացնում են այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են ասթման և ալերգիկ ռինիտը: Ալերգենների կարևոր աղբյուրներ են տնային կենդանիները, սննդամթերքը, միջատները, սնկերը, դեղորայքը և արդյունաբերական քիմիկատները:

«Ալերգիա» հասկացությունը ներմուծել է ավստրիացի մանկաբույժ Կլեմենս Պիրկեն, 1906 թվականին՝ նշելու համար բուժման նպատակով հակադիֆթերիային շիճուկ ներարկելիս որոշ երեխաների օրգանիզմում առաջացած անսովոր փոփոխված հակազդեցությունը։

Պատմական ակնարկ[խմբագրել]

Ծաղկափոշու ալերգեն

Ալերգիկ հիվանդո ւթյունները հայտնի են հնագույն ժամանակներից։ Հույն բժիշկ Հիպոկրատը (մ.թ.ա. 5-4-րդ դարեր) նկարագրել է սննդամթերքի նկատմամբ օրգանիզմի անհանդուրժողականության դեպքեր՝ ստամոքսի խանգարում, եղնջացան և այլն։ Հռոմեական բժիշկ Գալենը (2-րդ դար) նշել է վարդի հոտից առաջացած հարբուխի մասին։ 19-րդ դարում նկարագրվել է խոտատենդը և ապացուցվել, որ այն առաջանում է բույսերի ծաղկափոշուց, ենթադրվել է նաև, որ բրոնխիալ ասթման կարող է առաջանալ փոշու ներշնչումից։

Ալերգիկ հիվանդությունները (բրոնխիալ ասթմա, պոլինոզներ, եղնջացան, ալերգիկ ռինիտ, դերմատիտներ, դեղորայքային և սննդային ալերգիա) լայնորեն տարածված են ամբողջ աշխարհում և գնալով նրանց թիվն ավելանում է։ Որոշ երկրներում բնակչության մինչև 10%-ը տառապում է ալերգիկ հիվանդություններով, որոնցից առավել տարածված են բրոնխիալ ասթման, պոլինոզները, եղնջացանը։ Հիմնական պատճառը հակաբիոտիկների և այլ դեղապատրաստուկների լայն օգտագործումն է։ Կապված քիմիական արդյունաբերության բուռն զարգացման հետ՝ վերջին ժամանակներս գործածվում են շատ սինթետիկ նյութեր, ներկեր, լվացափոշիներ, արդյունաբերական և կենցաղային զանազան նյութեր, որոնց մեծ մասը կարող է դառնալ ալերգեն։

Վերջիններս կարող են լինել տարբեր միացություններ՝ սկսած պարզ քիմիական նյութերից (բրոմ, յոդ) մինչև ամենաբարդը (սպիտակուցներ, բազմաշաքարներ) և դրանց համակցությունները։ Դրանց մի մասն օրգանիզմ է թափանցում դրսից (էկզոգեն), մյուսներն առաջանում են հենց օրգանիզմում (էնդոգեն կամ աուտոալերգեններ)։

Ալերգիան մաշկային հիվանդությունների հաճախակի պատճառ կարող է դառնալ։ Այդ դեպքերում մաշկը դառնում է չափից ավելի չոր, ճաքճքում է, առաջացնում են ցաներ ու սաստիկ քոր։ Էկզեմա ալերգիկ մաշկային հիվանդությունից խիստ տուժում են փոքր երեխաները. ախտահարվում են նրանց արմունկի ներսային մակերեսները և ծնկափոսերը։ Խոտատենդը նույնպես ալերգիայի դրսևորումներից է. դրա նոպայի ժամանակ նկատվում է հարբուխ, արցունքահոսություն, և նույնիսկ կարող է սկսվել ասթմայի նոպա։ Սովորաբար այդ ախտանիշներն ի հայտ են գալիս գարնանը,ամռանը և աշնան սկզբում։

Ալերգիայի առաջացում[խմբագրել]

Գծապատկեր, որը նկարագրում է ալերգիայի զարգացումը

Օրգանիզմն ալերգենի հետ շփվելիս ոչ միշտ է առաջանում ալերգիա։ Որոշակի դեր ունեն ժառանգականությունը, նյարդային և ներզատիչ համակարգերի վիճակը։ Եթե ծնողներից երկուսի մոտ էլ դիտվում են սյոլինոզներ, անաֆիլաքսիա, ժառանգական բրոնխային հեղձուկ, որոշ ալերգիական հարբուխներ, ապա երեխաների ալերգիական հիվանդությունները առաջանում են 70%-ից ավելի դեպքերում, իսկ եթե հիվանդ է ծնողներից միայն մեկը, ապա հիվանդության հավանականությունը մինչև 50% է։ Փոխանցվում են ոչ թե ծնողների հիվանդությունները, այլ դրանց նկատմամբ նախատրամադրվածությունը՝ արտածին ալերգեններին ալերգիկ ուժեղ հակազդեցություններով պատասխանելու ունակությունը։ Ուստի, կապված ալերգենի տեսակից և օրգանիզմ թափանցելու ուղիներից, երեխաների ալերգիկ հիվանդություններն առաջանում են տարբեր ձևերով։ Ալերգիայի առաջացմանը նպաստում են նյարդային և ներզատիչ համակարգերի խանգարումները, ինչպես նաև գլխուղեղի վնասվածքները, բացասական հուզումները, մակերիկամների գործունեության թուլացումը։

Էկզոգեն ալերգեններ[խմբագրել]

Տնային փոշու տիզ։ Տզերի խիտինային ծածկույթը տնային փոշու հիմնական ալերգեններից մեկն է։

Էկզոգեն ալերգենները կարող են լինել ոչ վարակիչ (կենցաղային փոշի, կենդանիների մազ, դեղապատրաստուկներ, քիմիական նյութեր, ծաղկափոշի, կենդանական և բուսական սննդամթերք) և վարակիչ (բակտերիաներ, վիրուսներ, սնկեր ու դրանց կենսագործունեության արգասիքներ) ծագման։ Էկզոգեն ալերգենները, տարբեր ճանապարհներով ընկնելով օրգանիզմ, կարող են ախտահարել առանձին օրգաններ ու համակարգեր։ Էկզոգեն ալերգենները լինում են կենսաալերգեններ, դեղային, կենցաղային, ծաղկափոշու, սննդային, արդյունաբերական ալերգենները և ֆիզիկական գործոնները։

Կենսաալերգեններ[խմբագրել]

Կենսաալերգենները մանրէներն են, վիրուսները, սնկիկները, որդերը, շիճուկային և վակցինային պատրաստուկները։

Վարակիչ շատ հիվանդությունների (բրուցելոզ, բոր, տուբերկուլոզ, որովայնային տիֆ, պարատիֆեր և այլն) առաջացումն ուղեկցվում է ալերգիայով։ Այդպիսի ալերգիան անվանում են վարակիչ, իսկ մանրէային, սնկիկային կամ վիրուսային ծագման որոշ հիվանդություններ, որոնց առաջացմանը շատ է նպաստում ալերգիան՝ վարակիչ-ալերգ։

Հաճախ դրանց առաջացման պատճառ են դառնում նաև այն մանրէները և սնկերը, որոնք սովորաբար լինում են մաշկի վրա կամ շնչուղիներում, բերանի խոռոչում, աղիքներում։ Ալերգիայի աղբյուր են նաև օրգանիզմում առկա վարակի օջախները՝ փտած ատամները, քթի հավելյալ ծոցերի բորբոքումը, լեղապարկի բորբոքումը և այլ բորբոքային գործընթացներ։ Ալերգիկ հակազդեցության՝ անաֆիլաքսիայի պատճառ կարոդ են դառնալ օրգանիզմ ներարկված շիճուկները և վակցինաները։ Ճիճվային հիվանդությունների ժամանակ ալերգիան առաջանում է որդերի նյութափոխանակության և քայքայման արգասիքների ներծծման հետևանքով։

Դեղորայքային ալերգեններ[խմբագրել]

Ասպիրինի հաբեր

Ալերգիկ հակազդեցություն կարող է առաջացնել ցանկացած պատրաստուկ։ Կոդեինից ալերգիկ բարդությունները կազմում են 1,5%, ասպիրինից՝ 1,9%, սուլֆանիլամիդներից՝6,7%, պենիցիլինից՝մինչև 16%։ Ալերգիկ բարդություններ հաճախակի լինում են նովոկաին, վիտամին B, և շատ ուրիշ դեղանյութեր ներարկելիս։ Ալերգիկ հակազդեցությունների հաճախությունը պայմանավորված է պատրաստուկների օգտագործման հաճախությունից և քանակից։ Սուլֆանիլամիդային պատրաստուկներից նախկինում, երբ դրանք շատ էին կիրառվում, ալերգիկ հակազդեցություններն ավելի հաճախակի էին։ Հակաբիոտիկների, հիմնականում պենիցիլինի, լայն տարածման հետ կապված՝ ավելի հաճախակի են ալերգիկ բարդությունները՝ նույնիսկ փոքր չափաքանակից։ Ուստի անհրաժեշտ է հիշել, որ առանց բժշկի նշանակման՝ ցանկացած դեղանյութ վտանգավոր է օգտագործել։

Կենցաղային ալերգեններ[խմբագրել]

Կենցաղային ալերգեններից են գորգերի, հագուստի, անկողնու սպիտակեղենի փոշին, խոնավ սենյակների պատերի սնկերը, միջատների (փայտոջիլի, խավարասերի և այլն) մասնիկները։ Նույն խմբին են պատկանում նաև, այսպես կոչված, վերնամաշկային ալերգենները՝ մազերը, բուրդը, կենդանիների թեփը։ Երբեմն դաֆնիան (ձկների կերը) նույնպես կարող է ալերգեն լինել։ Վերջին տարիներին ավելացել են կենցաղային քիմիական պատրաստուկներից՝ հատկապես լվացափոշիներից առաջացած ալերգիկան ռեակցիաները։ Կենցաղային ալերգեններն ավելի հաճախ առաջացնում են շնչուղիների ալերգիկ հիվանդություններ (բրոնխային հեղձուկ, ալերգիկ ռինիտ

Ծաղկափոշու ալերգեններ[խմբագրել]

Ծաղկափոշին մանրադիտակային զննությամբ։ Համարվում է շրջակա միջավայրի ամենատարածված ալերգեններից մեկը

Ալերգիական հիվանդություններ են (հարբուխ, շաղկապենաբորբ և այլն) առաջացնում նաև օրգանիզմ թափանցած որոշ բույսերի (հաճախ քամու միջոցով փոշոտվող) ծաղկափոշիները։

Սննդային ալերգեններ[խմբագրել]

Սննդային ալերգեններ կարող են լինել համարյա բոլոր սննդամթերքները։ Սակայն ավելի հաճախ ալերգիա են առաջացնում կաթը, ձուն, միսը, ձուկը, լոլիկը, ցիտրուսները, շոկոլադը, ելակը, մորին։ Ստամոքսաղիքային համակարգի միջոցով ալերգեններն օրգանիզմ թափանցելիս առաջացնում են սննդային ալերգիա։

Սննդային ալերգիան առաջանում է շատ արագ։ Օրինակ՝ կաթից անմիջապես կարող է առաջանալ փսխում, լուծ, ավելի ուշ՝ եղնջացան, տենդ։ Սննդային ալերգիան սովորաբար առաջանում է ստամոքսաղիքային համակարգի ֆունկցիայի խանգարումից։ Երեխաների ալերգիայի առաջացմանը նպաստում է նաև գերսնուցումը։ Որոշակի սննդամթերքների նկատմամբ օրգանիզմի անհանդուրժողականությունը միշտ չէ, որ կապված է ալերգիկ հակազդեցությունների հետ։ Այն կարող է պայմանավորված լինել մարսողական հյութում որոշ ֆերմենտների անբավարարությամբ, որն առաջացնում է սննդային ալերգիայի նման մարսողության խանգարում։

Արդյունաբերական ալերգեններ[խմբագրել]

Քիմիական արդյունաբերության բուռն զարգացումը հանգեցրել է արդյունաբերության մեջ և կենցաղում տարբեր նյութերի քանակի ավելացմանը, որոնց հետ շփվում են մարդիկ։ Դրանցով էլ պայմանավորված են տարբեր բնույթի ալերգիկ հակազդեցությունները, հիմնականում մաշկի ախտահարումները, ալերգիկ մասնագիտական մաշկաբորբերը։

Արդյունաբերական ալերգեններ կարող են լինել բևեկնախեժը, հանքային յուղերը, նիկելը, քրոմը, մկնդեղը, պղինձը, աղաղանյութերը, ազոնավթոլային և այլ ներկանյութերը, լաքերը, միջատասնկա- սպանները, բակելիտ (խեժ), ֆորմալին, միզանյութ, էպօքսիդային խեժեր պարունակող նյութերը, պնդացնող նյութերը, լվացանյութերը, ամինաբենզոլները, քինոլինի, քլորբենզոլի ածանցյալները և շատ ուրիշ նյութեր։

Վարսավիրանոցներում և կոսմետիկական սրահներում ալերգեններ կարող են լինել մազերի, հոնքերի, թարթիչների ներկանյութերը, օծանելիքները, մազերի հեղուկները, լուսանկարչական լաբորատորիաներում՝ մեթոլը, հիդրոքինոնը, բրոմի միացությունները։

Ալերգենների հատուկ խումբ[խմբագրել]

Ալերգենների հատուկ խումբ են ֆիզիկական գործոնները (տաքը, սառը), մեխանիկական գրգիռները։ Պարզվել է, որ հաճախ այդ գործոնների ազդեցության հետևանքով օրգանիզմում առաջացած որոշակի նյութեր դառնում են ալերգեններ։ Ի պատասխան օրգանիզմ ներթափանցած ալերգենների՝ առաջանում են ալերգիկ սպեցիֆիկ և ոչ սպեցիֆիկ հակազդեցություններ։

Սպեցիֆիկ հակազդեցություն[խմբագրել]

Ալերգիական բորբոքված հյուսվածքներ

Սպեցիֆիկ հակազդեցությանը նախորդում է գաղտնի շրջանը, երբ ալերգենն առաջին անգամ օրգանիզմ թափանցելիս առաջացնում է գերզգայնություն, որը տեղի է ունենում հակամարմնի արտադրության կամ տվյալ ալերգենի հետ փոխազդող լիմֆոցիտների ի հայտ գալու հետևանքով։ Եթե այդ պահին ալերգենը հեռացվի օրգանիզմից, ապա հիվանդագին երևույթներ չեն նկատվի։ Ալերգենի կրկնվելու դեպքում օրգանիզմը դրա նկատմամբ դառնում է գերզգայուն, և առաջանում է ալերգիկ հակազդեցություն։ Արդյունքում տեղի են ունենում մի շարք կենսաքիմիական գործընթացներ, արտադրվում են քիմիական նյութեր (հիստամին, սերոտոնին և այլն), որոնք ախտահարում են բջիջները, հյուսվածքները և օրգանները։ Նման դեպքերում օրգանիզմի գերզգայնացումն առանձնահատուկ է, որն առաջանում է նախկինում զգայնացման վիճակ առաջացրած ալերգենի նկատմամբ։

Ոչ առանձնահատուկ հակազդեցություն[խմբագրել]

Ոչ առանձնահատուկ ալերգիկ հակազդեցություններն առաջանում են ալերգենի հետ անմիջական շփումից, առանց նախորդող գերզգայնացման։ Օրգանիզմ թափանցելով՝ ալերգենն առաջացնում է բջիջները, հյուսվածքները և օրգաններն ախտահարող նյութեր։ Ոչ առանձնահատուկ հակազդեցություններից է իդիոսինկրազիան՝ օրգանիզմի անհանդուրժողականությունը որոշ սննդամթերքների և դեղանյութերի նկատմամբ։

Դեգրանուլյացիայի գործընթաց։ Ալերգենի երկրորդ բռնկում։ 1 - հակածին; 2 - IgE հակամարմին; 3 - FcεRI ռեցեպտոր; 4 - միջնորդանյութեր (հիստամին, պրոտեազներ, քեմոկիններ, հեպարին); 5 - հատիկներ; 6 - մաստոցիդներ; 7 - նոր ձևավորված միջնորդանյութեր (պրոստագլանդիններ, լեյկոտրիեններ, թրոմբօքսաններ, ԹԱԳ)

Մարդկանց հիմնականում բնորոշ են առանձնահատուկ ալերգիական հակազդեցությունները։ Ըստ ժամանակի՝ ալերգիական հակազդեցությունները լինում են արագ և դանդաղ։

Արագ են մաշկային և համակարգերի (շնչառական, մարսողական և այլն) ալերգիական հակազդեցությունները (մաշկային բշտիկներ, բրոնխակծկանք, ստամոքսաղիքային համակարգի գործունեության խանգարում և այլն), որոնք առաջանում են առանձնահատուկ ալերգենի ազդեցությունից 15-20 ր հետո։

Արագ ալերգիկ հակազդեցություններից են անաֆիլաքսային շոկը, պոլինոզները, եղնջացանը, բրոնխային հեղձուկը, շիճուկային հիվանդությունը, Կվինկեի այտուցը։ Ոչ գերզգայուն մարդկանց մոտ շիճուկային հիվանդությունն առաջանում է շիճուկ կամ գամմա-գլոբուլին ներարկելուց 2-12 օր հետո, իսկ կրկնակի անգամ շիճուկ ներարկելիս՝ ավելի շուտ։ Ախտանշաններից են մաշկի ցանը, քորը, ավշային հանգույցների թեթևակի մեծացումը, ջերմաստիճանի բարձրացումը և այլն։ Կվինկեի այտուցը մաշկի, ենթամաշկային բջջանքի և լորձաթաղանթների անցողիկ սահմանափակ այտուց է, որը կարող է առաջանալ ցանկացած ալերգենն օրգանիզմ ներթափանցելիս։ Հաճախ առաջանում է դեմքի վրա, բայց կարող է լինել նաև բերանի, կոկորդի, ստամոքսաղիքային համակարգի լորձաթաղանթների այտուց։

Հանդիպում են նաև ոչ ալերգիկ՝ Կվինկեի ժառանգական այտուցի դեպքեր։

Դանդաղ հակազդեցություններն առաջանում են մի քանի ժամվա, երբեմն՝ օրվա ընթացքում։ Դրանցից են բակտերիաների նկատմամբ գերզգայնացումը (օրինակ՝ տուբերկուլոզի, բրուցելոզի, խլնախտի, տուլարեմիայի ժամանակ), քիմիական արդյունաբերության աշխատողների, դեղագործների, բուժաշխատողների շփումային մաշկաբորբերը և այլն։

Էնդոգեն ալերգեններ[խմբագրել]

Աուտոալերգիա[խմբագրել]

Մաստոցիդների դերն ալերգիայում

Սեփական սպիտակուցներին և հյուսվածքների բջիջներին (որոնք ալերգեններ են դառնում) օրգանիզմի հակազդման բարձրացած և փոփոխված ունակությունն անվանում են ինքնաալերգիա։

Ինքնաալերգիայի առաջացման մեխանիզմներից մեկի մասին ուսմունքի հեղինակը ռուս գիտնական Իլյա Մեչնիկովն է։

Տարբերում են բնական և ձեռքբերովի ներծին ալերգեններ։ Բնական ներծին ալերգեններից են բնականոն հյուսվածքների որոշ սպիտակուցներ, իսկ ձեռքբերովի արտածին ալերգեններից են օրգանիզմի այն սպիտակուցները, որոնք այրվածքների, ճառագայթային հիվանդությունների և այլ դեպքերում, ինչպես նաև բակտերիային թույների, դեղանյութերի հետ միանալիս օժտվում են օտարածին հատկանիշներով։ Օրգանիզմն ընդունակ է տարբերել «սեփական» սպիտակուցներն օտարածիններից։ Սովորական պայմաններում օրգանիզմի հյուսվածքներում գերզգայնացած լիմֆոցիտներ և հակամարմիններ (ինքնահակամարմիններ) չեն առաջանում։

Աուտոալերգիայի դեպքում պաշտպանական մեխանիզմների գործունեությունն ուղղված է տիրոջ սեփական հյուսվածքների դեմ, որը և աուտոալերգիայի էությունն է։ Եթե այդ մեխանիզմների վնասակար ազդեցությունը մկանների վրա դառնում է բավականին արտահայտված, ապա առաջանում է աուտոալերգիկ հիվանդություն։ Նման հիվանդություններից են որոշ հեմոլիտիկ անեմիան,մկանային դիստրոֆիան, ռևմատոիդ արթրիտը, գլոմերուլոնեֆրիտը և մի շարք այլ բորբոքային հիվանդություններ։ Ենթադրվում է, որ աուտոալերգիան նպաստում է ռևմատիզմի, հաստ աղու խոցային բորբոքման, որոշ դեպքերում՝ բրոնխային հեղձուկի առաջացմանը։

Ախտորոշում[խմբագրել]

Ալերգիական հիվանդություններն ախտորոշելիս անհրաժեշտ է զրուցել հիվանդի հետ, ճշտել ոչ միայն հիվանդության բնույթը, այլև առաջացման պայմանները։ Դա հնարավորություն է տալիս բժշկին պարզելու հիվանդության պատճառ հանդիսացող ալերգենների խումբը։ Կոնկրետ ալերգենը հայտնաբերվում է հատուկ ախտորոշիչ փորձերի և լաբորատոր հետազոտությունների միջոցով։

Պաշտպանություն ալերգիայից[խմբագրել]

Ալերգիական ռինիտ

Ներկայումս կան բազմաթիվ հատուկ դեղանյութեր, որոնք նվազեցնում են օրգանիզմի գերզգայունությունը ծաղկափոշու հանդեպ։

Ալերգիկ խանգարումների կանխարգելման համար պրոբիոտիկների օգտագործումը հիմնված է մի քանի հասկացությունների վրա։ Առաջինը այն է, որ հաստատվել է, որ բարելավված հիգիենայի և իմունիտետի ազդեցության նվազման հետևանք հանդիսացող մանրէաբանական ազդակները վաղ մանկությունում նպաստում են ամբողջ աշխարհում ալերգիկ խանգարումների քանակի ավելացմանը։ Երկրորդը այն է, որ նորածինների աղիքային միկրոֆլորայում կան տարբերություններ, որոնք կարող են նախորդել ալերգիայի հանդեպ ժառանգական ընկալունակության վաղաժամ զարգացմանը կամ էլ համընկնել դրա հետ։ Ժառանգական հակում ունեցող սուբյեկտներն ունեն ավելի շատ կլոստրիդիաներ և հակված են ունենալու ավելի քիչ բիֆիդոբակտերիաներ, քան թե ժառանգական հակում չունեցող սուբյեկտները։

Բուժում[խմբագրել]

Ալերգիայի ախտորոշման սարք

Ալերգիական հիվանդություններով տառապողներին բուժելիս բժիշկը նախ դադարեցնում է շփումը հայտնաբերված ալերգենի հետ, այնուհետև իջեցնում դրա նկատմամբ օրգանիզմի զգայնությունը (կոչվում է առանձնահատուկ թերզգայնացում)։ Մեթոդի էությունն այն է, որ ի պատասխան ալերգենի (ոչ միանգամյա և աստիճանաբար աճող չափաքանակներով) ներթափանցման՝ օրգանիզմում առաջանում են հատուկ պաշարող հակամարմիններ, որոնք կապում են ալերգենին և կանխում հյուսվածքների բջիջների վրա սևեռված ալերգիական հակամարմինների հետ դրանց շփումը, հետևաբար բջիջների ալերգիական վնասվածքներ և ալերգիական հակազդեցություններ չեն առաջանում։

Առանձնահատուկ թերզգայացում, որպես կանոն, կատարում են հիվանդության ախտանշանների բացակայության դեպքում։ Հիվանդության սրացման դեպքում բուժումն ուղղված է ալերգիական գործընթացի դադարեցմանը, ինչպես նաև հիվանդության առանձին ախտանշանների վերացմանը։ Օրինակ՝ արյան ճնշման անկման դեպքում նշանակում են այն կարգավորող անոթասեղմիչ պատրաստուկներ, իսկ բրոնխակծկանքի դեպքում՝ բրոնխալայնիչ դեղանյութեր։

Ալերգիայի կանխարգելում[խմբագրել]

Ալերգիակական հիվանդությունները կանխարգելող միջոցառումներից են գերզգայնացնող արտահայտված ազդեցությամբ օժտված նյութերի հետ կրկնակի շփման և օրգանիզմի պաշտպանական հակազդեցությունների խանգարումների կանխումը։ Առաջին խմբի միջոցառումներից են. դեղերի ընդունման սահմանափակումը, միայն անհրաժեշտության դեպքում և բժշկի հսկողությամբ դրանց նշանակումը։ Կարևոր նշանակություն ունի արդյունաբերական ձեռնարկություններում առաջավոր տեխնոլոգիայի ներդրումը՝ ալերգենների հետ աշխատողների շփումը, բնակարաններում փոշու կուտակումները կանխելու համար։ Երկրորդ խմբի միջոցառումներից է օրգանիզմը գերզգայնացնող վարակի հնարավոր օջախների վերացումը։ Այդպիսիք կարող են լինել ատամների հիվանդությունները, քթի հավելյալ ծոցերի բորբոքումը, բրոնխաբորբը, լեղապարկի և այլ բորբոքումներ։ Ստամոքսաղիքային համակարգի կանոնավոր գործունեությունը նվազեցնում է սննդային ալերգիայի առաջացման հնարավորությունները։ Կարևոր կանխարգելիչ միջոց է երեխաներին կրծքով կերակրելը։ Պարզվել է, որ արհեստական կերով սնվող երեխաները հետագայում ավելի հաճախակի են հիվանդանում ալերգիական հիվանդություններով։ Շատ կարևոր նշանակություն ունի նաև աշխատանքի ու հանգստի ճիշտ պայմանների ապահովումը։

Պրոբիոտիկների ազդեցությունը ալերգիայի վրա[խմբագրել]

Մաշկի ալերգիայի ախտորոշում

Ալերգիկ խանգարումների կանխարգելման վրա պրոբիոտիկների ազդեցությունը գնահատվում է 2 մետա-վերլուծություններում։ Առաջին մետա-վերլուծությունը (փետրվար, 2007) ներառում է 12 ուսումնասիրություններ։ Սրանցից միայն 6 ՊՎՓ-ները գնահատեցին ալերգիկ հիվանդությունների և/կամ սննդի գերզգայունության արդյունքները։ Այդ արդյունքները գրանցվեցին այս 6 ՊՎՓ-ում ներառվող 2080 նորածիններից միայն 1549-ի մոտ։ Չնայած բոլոր ուսումնասիրությունները ընդհանրացված են և միջինացված, դրանք ունեն գաղտնագրման բաշխում և բուժման վրա չազդող տվյալներ, շատ փորձերում դիտվել են բուժվողների մահացության շատ դեպքեր (17-61%)։ Պրոբիոտիկ լրացումներով 5 ՊՎՓ-ների մետա-վերլուծությունները, 1477 նորածինների մասնակցությամբ, ցուցաբերեցին զգալիորեն նվազեցնող ազդեցություն նորածինների էկզեմայի վրա։ Կան զգալի հակասություններ ուսումնասիրությունների միջև։ Մի ուսումնասիրություն, որը գնահատում էր Lactobacillus GG-ի ազդեցությունը, օգտագործում է այն փաստը, որ էկզեմայի տարածվածության տարբերությունը բուժվող և ստուգիչ խմբերի միջև պահպանվում է մինչև 4 տարեկանը (մետա-վերլուծություններում չընդգրկված հետագա ՊՎՓ-ները ցույց են տվել ազդեցության պահպանում նաև մինչև 7 տարեկանը)։ Այնուամենայնիվ, հայտնագործությունները այդքան նշանակալի չեն, երբ վերլուծությունները սահմանափակվում են ուսումնասիրությունների գրանցած ժառանգական հակումով էկզեմայի տարածվածությամբ (հաստատում է մաշկային ներարկման փորձարկումը կամ էլ կոնկրետ IgE (իմունոգլոբուլին E))։ Այստեղ չկան տվյալներ ցանկացած այլ ալերգիկ հիվանդությունների կամ սննդային գերզգայունության արդյունքի այլ առավելությունների մասին պրոբիոտիկ վերահսկման հետ միասին։ Հեղինակները եզրակացրեցին, որ այստեղ կան անբավարար ապացույցներ, որպեսզի առաջարկվի նորածինների սննդում ավելացնել պրոբիոտիկներ ալերգիկ հիվանդությունների կամ սննդային գերզգայունության կանխարգելման համար, որը հաստատվել է տվյալների վերանայումով։

Երկրորդ մետա-վերլուծությունը բաղկացած է այն փորձերից, որոնք ուսումնասիրում են պրոբիոտիկների ազդեցությունը մանկական դերմատիտի կանխարգելման և բուժման վրա։ ՓուբՄեդ-ի տվյալների բազայի և ուրիշ գրականության վերլուծությունը ցույց է տվել, որ 6 կանխարգելող ՊՎՓ-ներ համեմատում են Lactobacillus-ի տարբեր տեսակների և պլացեբոյի միջև բուժումը 5 ՊՎՓ-ները ընդգրկվել են նախկինում նշված մետա-վերլուծություններում)։ Բոլոր կանխարգելող ուսումնասիրությունները համարվում են բարձր որակի։ Հղի կանանց և նրանց նորածինների մոտ պրոբիոտիկների մինչծննդաբերական և/կամ հետծննդաբերական վերահսկումը բերել է նորածինների մոտ ժառանգակական հակում ունեցող դերմատիտի հանդիպման դեպքերի զգալի կրճատման։ Միայն հետծննդաբերական պրոբիոտիկների վերահսկման մասնակցությամբ մեկ ՊՎՓ-ի առանձնացման արդյունքում առաջանում է ավելի արտահայտված ազդեցություն, որը ցույց է տալիս մինչծննդաբերական վերահսկման կարևորությունը։

Մաշկի ալերգիայի ախտորոշում

Երրորդ վերանայումը հայտնաբերեց 3 ՊՎՓ-ներ, որոնք գնահատում էին պրոբիոտիկների ազդեցությունը, որը օգտագործում են ժառանգակական հակում ունեցող դերմատիտի կանխարգելման համար։ Հեղինակները եզրակացրեցին, որ պրոբիոտիկները, հատկապես, Lactobacillus GG, թվում են արդյունավետ այսպիսի վիճակի կանխարգելման մեջ։

Պետք է նշել, որ Lactobacillus GG-ի արդյունավետությունը ժառանգակական հակում ունեցող դերմատիտի կանխարգելման մեջ գնահատվում է մեկ լրացուցիչ ՊՎՓ-ով, որը ընդգրկված չէ վերը նշված մետա-վերլուծություններում։ Այս ուսումնասիրությունում, որը հիմնվել է նույն մեթոդների վրա, ինչ որ Kalliomaki et al. (2001) ուսումնասիրությունը, ժառանգական հակում ունեցող դերմատիտի կանխարգելման համար օգտագործվող Lactobacillus GG-ի ոչ մի ազդեցություն չի դիտարկվել։

Արդյունքում, պրոբիոտիկներից ոչ մեկը չի կարող առաջարկվել ալերգիկ հիվանդությունների առաջնային կանխարգելման համար։

Տես նաև[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  1. Bartlett JG. Antibiotic-associated diarrhea. N Engl J Med 2002;346։334–9.
  2. Betsi GI, Papadavid E, Falagas ME. Probiotics for the treatment or prevention of atopic dermatitis։ A review of the evidence from randomized controlled trials. Am J Clin Dermatol 2008;9։93–103.
  3. Hojsak I, Abdović S, Szajewska H, Milosević M, Krznarić Z, Kolacek S. Lactobacillus GG in the prevention of nosocomial gastrointestinal and respiratory tract infections. Pediatrics 2010;125։e1171–7.
  4. Huang JS, Bousvaros A, Lee JW, et al. Efficacy of probiotic use in acute diarrhea in children։ A meta-analysis. Dig Dis Sci 2002;47։2625–34.
  5. Johnston BC, Supina AL, Ospina M, Vohra S. Probiotics for the prevention of pediatric antibiotic-associated diarrhea. Cochrane Database Syst Rev 2007 Apr 18;(2)։CD004827.
  6. Kalliomaki M, Salminen S, Arvilommi H, Kero P, Koskinen P, Isolauri E. Probiotics in primary prevention of atopic disease։ A randomized placebo-controlled trial. Lancet 2001;357։1076–9.
  7. Kopp MV, Hennemuth I, Heinzmann A, Urbanek R. Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of probiotics for primary prevention։ No clinical effects of Lactobacillus GG supplementation. Pediatrics 2008;121։e850–6.
  8. Lee J, Seto D, Bielory L. Meta-analysis of clinical trials of probiotics for prevention and treatment of pediatric atopic dermatitis. J Allergy Clin Immunol 2008;121։116–21.
  9. Mastretta E, Longo P, Laccisaglia A, Balbo L, Russo R. Lactobacillus GG and breast feeding in the prevention of rotavirus nosocomial infection. J Pediatr Gastr Nutr 2002;35։527–31.
  10. Szajewska H, Mrukowicz J. Probiotics in the treatment and prevention of acute infectious diarrhea in infants and children։ A systematic review of published randomized, double-blind, placebo controlled trials. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2001;33։S17–25.
  11. Szajewska H, Ruszczynski M, Radzikowski A. Probiotics in the prevention of antibiotic-associated diarrhea in children։ A meta-analysis of randomized controlled trials. J Pediatr 2006;149։367–72.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png