Հակածին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հակածիններ կամ անտիգեններ (անգլ.՝ antigen, antibody-generating - հակամարմին ստեղծող), բարձրմոլեկուլային միացություններ (սպիտակուցներ, պոլիսախարիդներ), որոնք, հանդիսանալով որպես կառուցվածքորեն օտարածին, ունակ են կոնկրետ օրգանիզմում առաջացնել իմուն պատասխան։ Այդպիսի օտարածին նյութերի կրողներ են բակտերիաները, վիրուսները, սնկերը, տրանսպլանտատները, ուռուցքային բջիջները, առանձին դեպքերում՝ նաև սեփական օրգանիզմի բջիջները և այլն։

Ներթափանցելով օրգանիզմ՝ հակածինները խթանում են սպեցիֆիկ հակամարմինների սինթեզը և այնուհետև միանում հենց այդ հակամարմինների հետ։

Հակածիններին բնորոշ են հետևյալ հիմնական հատկությունները. սպեցիֆիկություն և իմունոգենություն։ Հակածնի ունակությունը օրգանիզմում առաջացնել իմունային պատասխան անվանում են իմունոգենություն, իսկ նրա միացումը սպեցիֆիկ հակամարմնի կամ T-լիմֆոցիտի յուրահատուկ ընկալիչների հետ պայմանավորում է հակածնի սպեցիֆիկությունը։

Հակածինները ընդունված է բաժանել 2 խմբի, լիարժեք և ոչ լիարժեք։ Լիարժեք հակածիններն ընդունակ են ինքնուրույն գոյացնել հակամարմիններ, իսկ ոչ լիարժեք հակածինները հապտենները, ակտիվ փոխազդեցության մեջ են մտնում առաջացած հակամարմինների հետ, սակայն չեն գոյացնում նման հակամարմիններ։ Հապտենները միացություններ են, որոնք հակածիններին որոշակի առանձնահատկություն են տալիս և կարող են փոխարկվել լիարժեք հակածինների, եթե նրանց վրա սպիտակուց ավելացվի։ Որոշ դեղանյութեր (անտիպիրին, քինին, յոդ և այլն) օրգանիզմում կարող են միանալ սպիտակուցի հետ և ձեռք բերել հակածինային հատկություն։

Ախտաբանության մեջ էական նշանակություն ունեն ախտաբանական հակածինները, որոնց առկայությունն ապացուցված է քաղցկեղի, այրվածքների, ճառագայթային հիվանդության և այլ ժամանակ։ Հակածինները լայնորեն կիրառվում են վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման համար։ Այդ նպատակով կիրառվող հակածինները կոչվում են ախտորոշիչ գործոններ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png