Ֆեոդոր Դոստոևսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Դոստոևսկի (այլ կիրառումներ)
Ֆյոդոր Դոստոևսկի
Фёдор Михайлович Достоевский
Dostoevsky 1872.jpg
ռուս գրող
Անունը Ֆյոդոր Դոստոևսկի
Բնօրինակ
անունը
Фёдор Михайлович Достоевский
Ծնվել է հոկտեմբեր 30 (նոյեմբեր 11), 1821
Ծննդավայր Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է հունվար 28 (փետրվար 9), 1881
Մահվան վայր Սանկտ Պետերբուրգ,

Ռուսական կայսրություն

Ֆյոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկի (ռուս.՝ Фёдор Михайлович Достоевский, 1821թ. հոկտեմբերի 30 (նոյեմբերի 11), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - 1881թ. հունվարի 28 (փետրվարի 9), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս մեծ գրող, գրականագետ, փիլիսոփա։

Կյանքը[խմբագրել]

Ֆյոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկին ծնվել է 1821 թվականի նոյեմբերի 11-ին Մոսկվայում։ 1837 թվականին ընդունվել է զինվորական ուսումնական հաստատություն։ 1843 թվականին նրան ընդունում են Ինժեներական կորպուս, որտեղ ծառայում է մեկ տարի, այնուհետև հրաժարվում զինվորական կարիերայից և իրեն նվիրում գրականությանը։

Ապրելով Սանկտ Պետերբուրգում՝ Դոստոևսկին ճանաչում է աղքատ և նվաստացուցիչ կյանքի բոլոր դառնությունները։

Առաջին իսկ՝ «Խեղճ մարդիկ» (1846 թ.) վիպակով արժանացել է հասարակության ուշադրությանը։ 1849 թվականին Դոստոևսկին հեղափոխական Պետրաշևսկու գործով ձերբակալվում է և տարվում Պետրոպավլովյան ամրոց՝ դատապարտվելով մահապատժի, որը վերջին պահին Նիկոլայ I կայսեր հրամանով փոխարինվում է տաժանակիր աշխատանքներով և սիբիրյան աքսորով, որտեղ էլ հրատարակում է «Քեռու երազը» (1859), «Ստեպանչիկովո գյուղը և նրա բնակիչները» (1859) վիպակներն ու «Ստորացվածներնը և անարգվածները» (1861) վեպը։

1859 թվականին գրողն իրավունք է ստանում վերադառնալ Տվեր, այնուհետև Պետերբուրգ։ Աքսորից հետո Դոստոևսկին գրում է «Նոթեր մեռյալ տնից»։ 1862-63-ին ճանապարհորդել է Եվրոպայում։ Ռուսաստանի պատմական զարգացման ուղին պատկերացրել է բոլոր դասերի համախմբման մեջ՝ միապետի և եկեղեցու ներքո։ Այս տեսակետից արծարծել է «Ձմեռային նոթեր ամառային տպավորությունների մասին» (1863), «Գրառումներ ընդհատակից» (1864) գործերում։ 1860-70-ական թվականներին գրական հանճարի ամենաբեղուն շրջանն էր, նա գրում է այսպես կոչված «մեծ վեպերը»՝ «Ոճիր և պատիժ» (1866), «Ապուշը» (1868), «Դևեր» (1871 - 1872) և «Կարամազով եղբայրներ» (1879 - 1880)՝ ստեղծելով հակասական, խռովարար և աներևակայելիորեն բարի կերպարներ, որոնցից են Ռասկոլնիկովը («Ոճիր և պատիժ»), իշխան Միշկինը, Ռագոժինը («Ապուշը»), Իվան և Ալյոշա Կարամազովները («Կարամազով եղբայրներ»)։

1881 թվականի սկզբներին Դոստոևսկու մոտ սրանում է թոքերի բորբոքումը։

Մահից առաջ նա կնոջը խնդրում է իր համար Աստվածաշունչ կարդալ։ «Հիսուսը պատասխանեց նրան։ Մի' պահիր ինձ, քանզի այսպես է վերապահված մեզ իրագործել մեծ ճշմարտությունը…»։ «Լսում ես, մի' պահիր ինձ։ Ես կմեռնեմ։ Հիշի'ր, Անյա, ես միշտ ջերմագին սիրել եմ քեզ և երբեք չեմ դավաճանել քեզ՝ նույնիսկ մտովի», - վերջին բառերն է կնոջն ասում Դոստոևսկին։

Դոստոևսկու գեղագիտական հայացքներն ու գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել ռուս և համաշխարհային գրականության, այդ թվում՝ նաև հայ հոգեբանական արձակի վրա։

Նրա գաղափարագեղագիտական հայացքները զարգացրել են Ստեֆան Ցվայգ, Ֆրանց Կաֆկան, Մարսել Պրուստը, Ալբեր Քամյուն և ուրիշներ։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Վեպեր[խմբագրել]

Վիպակներ և պատմվածքներ[խմբագրել]

  • 1846 - Երկվորյակը (Двойник)
  • 1846 - Ինչքան վտանգովոր է տրվել փառասիրական երազներին (Как опасно предаваться честолюбивым снам)
  • 1846 - Պարոն Պրոխարչինը (Господин Прохарчин)
  • 1847 - Տանտիրուհին (Хозяйка)
  • 1848 - Պոլզունկովը (Ползунков)
  • 1848 - Թույլ սիրտը (Слабое сердце)
  • 1848 - Նետոչկա Նեզվանովա (Неточка Незванова)
  • 1848 - Սպիտակ գիշերներ (Белые ночи)
  • 1849 - Փոքրիկ հերոսը (Маленький герой)
  • 1859 - Քեռու երազը (Дядюшкин сон)
  • 1859 - Ստեպանչիկովո գյուղը և նրա բնակիչները (Село Степанчиково и его обитатели)
  • 1860 - Ուրիշի կինը ու ամուսինը մահճակալի տակ (Чужая жена и муж под кроватью)
  • 1860 - Նոթեր Մեռյալ տնից (Записки из Мёртвого дома)
  • 1862 - Ձմեռային ակնարկներ ամառային տպավորությունների մասին (Зимние заметки о летних впечатлениях)
  • 1864 - Նոթեր ընդհատակից (Записки из подполья)
  • 1864 - Տհաճ անեկդոտ (Скверный анекдот)
  • 1865 - Կոկորդիլոս (Крокодил)
  • 1869 - Հավերժ ամուսին (Вечный муж)
  • 1876 - Հեզաբարո կինը (Кроткая)
  • 1877 - Ծիծաղելի մարդու երազը (Сон смешного человека)
  • 1848 - Ազնիվ գողը (Честный вор)
  • 1848 - Տոնածառն ու հարսանիքը (Ёлка и свадьба)

Հրապարակախոսություն և քննադատություն, ակնարկներ[խմբագրել]

Գրողի օրագիրը[խմբագրել]

Բանաստեղծությունները[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Ոճիր և պատիժ = Преступление и наказание : Վեպ / Ֆ. Դոստոևսկի ; Թարգմ.՝ Հ. Մազմանյան; Խմբ.՝ Գ. Խաչատրյան; Վերջաբ.՝ Լ. Մկրտչյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1980. - 704 էջ
  2. Ապուշը : [Վեպ] / Ֆ.Մ. Դոստոևսկի; Թարգմ.՝ Ա.Ղ. Վարդապետյան; Խմբ.՝ Դ.Գ. Եսայան. - Երևան : Հայաստան , 1965. - 850 էջ
  3. Կարամազով եղբայրներ : Վեպ / Ֆ. Դոստոևսկի; Թարգմ.՝ Կ. Սուրենյան; Խմբ.՝ Է. Մասումյան. - Երևան : Սովետական գրող , 1983. - 2 գ. ; 21 սմ. - (Ռուս դասականների գրադարան) - Գիրք 1 (1983, 464 էջ) - Գիրք 2 (1984, 636 էջ)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝