Ֆեոդոր Դոստոևսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Դոստոևսկի (այլ կիրառումներ)
Ֆյոդոր Դոստոևսկի
Фёдор Михайлович Достоевский
Dostoevsky 1872.jpg
ռուս գրող
Ծնվել է հոկտեմբեր 30 (նոյեմբեր 11), 1821
Ծննդավայր Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն
Մահացել է հունվար 28 (փետրվար 9), 1881
Մահվան վայր Սանկտ Պետերբուրգ,

Ռուսական կայսրություն

Ֆյոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկի (ռուս.՝ Фёдор Михайлович Достоевский, 1821թ. հոկտեմբերի 30 (նոյեմբերի 11), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - 1881թ. հունվարի 28 (փետրվարի 9), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս մեծ գրող, գրականագետ, փիլիսոփա։

Կյանքը[խմբագրել]

Ֆյոդոր Միխայլովիչ Դոստոևսկին ծնվել է 1821 թվականի նոյեմբերի 11-ին Մոսկվայում։ 1837 թվականին ընդունվել է զինվորական ուսումնական հաստատություն։ 1843 թվականին նրան ընդունում են Ինժեներական կորպուս, որտեղ ծառայում է մեկ տարի, այնուհետև հրաժարվում զինվորական կարիերայից և իրեն նվիրում գրականությանը։

Ապրելով Սանկտ Պետերբուրգում՝ Դոստոևսկին ճանաչում է աղքատ և նվաստացուցիչ կյանքի բոլոր դառնությունները։

Առաջին իսկ՝ «Խեղճ մարդիկ» (1846 թ.) վիպակով արժանացել է հասարակության ուշադրությանը։ 1849 թվականին Դոստոևսկին հեղափոխական Պետրաշևսկու գործով ձերբակալվում է և տարվում Պետրոպավլովյան ամրոց՝ դատապարտվելով մահապատժի, որը վերջին պահին Նիկոլայ I կայսեր հրամանով փոխարինվում է տաժանակիր աշխատանքներով և սիբիրյան աքսորով, որտեղ էլ հրատարակում է «Քեռու երազը» (1859), «Ստեպանչիկովո գյուղը և նրա բնակիչները» (1859) վիպակներն ու «Ստորացվածներնը և անարգվածները» (1861) վեպը։

1859 թվականին գրողն իրավունք է ստանում վերադառնալ Տվեր, այնուհետև Պետերբուրգ։ Աքսորից հետո Դոստոևսկին գրում է «Նոթեր մեռյալ տնից»։ 1862-63-ին ճանապարհորդել է Եվրոպայում։ Ռուսաստանի պատմական զարգացման ուղին պատկերացրել է բոլոր դասերի համախմբման մեջ՝ միապետի և եկեղեցու ներքո։ Այս տեսակետից արծարծել է «Ձմեռային նոթեր ամառային տպավորությունների մասին» (1863), «Գրառումներ ընդհատակից» (1864) գործերում։ 1860-70-ական թվականներին գրական հանճարի ամենաբեղուն շրջանն էր, նա գրում է այսպես կոչված «մեծ վեպերը»՝ «Ոճիր և պատիժ» (1866), «Ապուշը» (1868), «Դևեր» (1871 - 1872) և «Կարամազով եղբայրներ» (1879 - 1880)՝ ստեղծելով հակասական, խռովարար և աներևակայելիորեն բարի կերպարներ, որոնցից են Ռասկոլնիկովը («Ոճիր և պատիժ»), իշխան Միշկինը, Ռագոժինը («Ապուշը»), Իվան և Ալյոշա Կարամազովները («Կարամազով եղբայրներ»)։

1881 թվականի սկզբներին Դոստոևսկու մոտ սրանում է թոքերի բորբոքումը։

Մահից առաջ նա կնոջը խնդրում է իր համար Աստվածաշունչ կարդալ։ «Հիսուսը պատասխանեց նրան։ Մի' պահիր ինձ, քանզի այսպես է վերապահված մեզ իրագործել մեծ ճշմարտությունը…»։ «Լսում ես, մի' պահիր ինձ։ Ես կմեռնեմ։ Հիշի'ր, Անյա, ես միշտ ջերմագին սիրել եմ քեզ և երբեք չեմ դավաճանել քեզ՝ նույնիսկ մտովի», - վերջին բառերն է կնոջն ասում Դոստոևսկին։

Դոստոևսկու գեղագիտական հայացքներն ու գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել ռուս և համաշխարհային գրականության, այդ թվում՝ նաև հայ հոգեբանական արձակի վրա։

Նրա գաղափարագեղագիտական հայացքները զարգացրել են Ստեֆան Ցվայգ, Ֆրանց Կաֆկան, Մարսել Պրուստը, Ալբեր Քամյուն և ուրիշներ։

Ստեղծագործությունները[խմբագրել]

Վեպեր[խմբագրել]

Վիպակներ և պատմվածքներ[խմբագրել]

  • 1846 - Երկվորյակը (Двойник)
  • 1846 - Ինչքան վտանգովոր է տրվել փառասիրական երազներին (Как опасно предаваться честолюбивым снам)
  • 1846 - Պարոն Պրոխարչինը (Господин Прохарчин)
  • 1847 - Տանտիրուհին (Хозяйка)
  • 1848 - Պոլզունկովը (Ползунков)
  • 1848 - Թույլ սիրտը (Слабое сердце)
  • 1848 - Նետոչկա Նեզվանովա (Неточка Незванова)
  • 1848 - Սպիտակ գիշերներ (Белые ночи)
  • 1849 - Փոքրիկ հերոսը (Маленький герой)
  • 1859 - Քեռու երազը (Дядюшкин сон)
  • 1859 - Ստեպանչիկովո գյուղը և նրա բնակիչները (Село Степанчиково и его обитатели)
  • 1860 - Ուրիշի կինը ու ամուսինը մահճակալի տակ (Чужая жена и муж под кроватью)
  • 1860 - Նոթեր Մեռյալ տնից (Записки из Мёртвого дома)
  • 1862 - Ձմեռային ակնարկներ ամառային տպավորությունների մասին (Зимние заметки о летних впечатлениях)
  • 1864 - Նոթեր ընդհատակից (Записки из подполья)
  • 1864 - Տհաճ անեկդոտ (Скверный анекдот)
  • 1865 - Կոկորդիլոս (Крокодил)
  • 1869 - Հավերժ ամուսին (Вечный муж)
  • 1876 - Հեզաբարո կինը (Кроткая)
  • 1877 - Ծիծաղելի մարդու երազը (Сон смешного человека)
  • 1848 - Ազնիվ գողը (Честный вор)
  • 1848 - Տոնածառն ու հարսանիքը (Ёлка и свадьба)

Հրապարակախոսություն և քննադատություն, ակնարկներ[խմբագրել]

Գրողի օրագիրը[խմբագրել]

Բանաստեղծությունները[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Ոճիր և պատիժ = Преступление и наказание : Վեպ / Ֆ. Դոստոևսկի ; Թարգմ.՝ Հ. Մազմանյան; Խմբ.՝ Գ. Խաչատրյան; Վերջաբ.՝ Լ. Մկրտչյան. - Երևան : Սովետական գրող, 1980. - 704 էջ
  2. Ապուշը : [Վեպ] / Ֆ.Մ. Դոստոևսկի; Թարգմ.՝ Ա.Ղ. Վարդապետյան; Խմբ.՝ Դ.Գ. Եսայան. - Երևան : Հայաստան , 1965. - 850 էջ
  3. Կարամազով եղբայրներ : Վեպ / Ֆ. Դոստոևսկի; Թարգմ.՝ Կ. Սուրենյան; Խմբ.՝ Է. Մասումյան. - Երևան : Սովետական գրող , 1983. - 2 գ. ; 21 սմ. - (Ռուս դասականների գրադարան) - Գիրք 1 (1983, 464 էջ) - Գիրք 2 (1984, 636 էջ)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝