Մոլիեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մոլիերի դիմանկարը իշխանի դերում, 1658, նկարիչ՝ Նիկոլա Մինյար

Մոլիեր (ֆր.՝ Molière), իսկական անունը՝ Ժան Բատիստ Պոկլեն (ֆր.՝ Jean Baptiste Poquelin), մկրտության թվականը՝ 1622 թ. հունվարի 15, Փարիզ - 1673 թ. փետրվարի 17, Փարիզ), ֆրանսիացի նշանավոր դրամատուրգ, դերասան, թատրոնի տնօրեն, «բարձր կատակերգության» ժանրի հիմնադիր։

Կյանքը և ստեղծագործությունը[խմբագրել]

Մոլիերը 1639 թ-ին ավարտել է Կլերմոնի ճիզվիտական քոլեջը։ 1643 թ-ին, Մոլիեր կեղծանվամբ, մի քանի դերասանների հետ ստեղծել է «Փայլուն թատրոնը»։ 1645–58 թթ-ին խաղընկերների հետ շրջագայել է Ֆրանսիայի գավառներում։ Թատերախմբի համար գրել է փոքրածավալ ուրախ կատակերգություններ և ֆարսեր («Ճարպիկը կամ խոչընդոտները», 1663 թ., «Սիրային անախորժություններ», 1663 թ.), որոնց սյուժեները փոխառված են իտալական պիեսներից։

Մոլիերը, հենվելով ֆրանսիական ժողովրդական թատրոնի ավանդույթների և Վերածննդի մարդասիրական գաղափարների վրա, օգտագործելով կլասիցիզմի փորձը, ստեղծել է նոր տիպի՝ սոցիալ-կենցաղային կատակերգության ժանրը։ Նա իր կատակերգություններով («Ծիծաղելի սեթևեթուհիները», 1660 թ., «Տղամարդկանց դպրոցը», 1661 թ.) արտահայտել է գեղարվեստական նոր սկզբունքներ՝ իրականության ճշմարտացի պատկերում, կերպարների անհատականացում։ «Կանանց դպրոցի քննադատությունը» (1663 թ.) և «Վերսալյան էքսպրոմտ» (1682 թ.) պիեսներում հաստատել է իր գեղագիտական ըմբռնումները։

Մոլիերի տաղանդն ավելի վառ արտահայտվել է «Տարտյուֆ» (1669 թ.), «Դոն Ժուան» (1683 թ.) կատակերգություններում, որտեղ ծաղրել է բարեպաշտության և առաքինության դիմակի տակ թաքնված հասարակության երկերեսանիությունը, ազնվականության հոգևոր սնանկացումն ու անբարոյականությունը։ Մոլիերի ազատախոհական գաղափարախոսության, ազնվականական իշխող խավի սպանիչ քննադատության համար երկար ժամանակ արգելվել են «Տարտյուֆի» և «Դոն Ժուանի» բեմադրությունները։

«Միզանտրոպ» (1667 թ.) կատակերգության մեջ Մոլիերն անխնա քննադատել է իշխող խավի արատները, մերկացրել չարիքի արմատները։ Նրա վճռականությունը և անհաշտվողականությունն արտահայտվել են հատկապես հասարակ մարդկանց՝ գործունյա, խելացի, կենսուրախ սպասավորների և սպասուհիների կերպարներում («Ժլատը», 1668 թ., «Քաղքենին ազնվական», 1671 թ., «Երևակայական հիվանդ», 1674 թ.)։

Մոլիերի պիեսներում իրականության երգիծական պատկերման գույները խիստ չափազանցված և խտացված են։ Նա ֆրանսիական կատակերգությունը բարձրացրել է դասական արվեստի մակարդակի՝ պահպանելով նրա օրգանական կապը ժողովրդական ֆարսի («Սկապենի արարքները», 1676 թ.) հետ։ Մեծ է Մոլիերի պատմական դերը ֆրանսիական կատակերգության հետագա զարգացման մեջ՝ Ժան-Ֆրանսուա Ռենյարից մինչև Պիեռ Օգյուստեն Բոմարշե։ Մոլիերի ստեղծագործությունն ազդել է նաև հայ գրողների (Խորեն Գալֆայան, Նիկողայոս Փուղինյան, Գաբրիել Սունդուկյան, Հակոբ Պարոնյան) վրա։ XIX դարից հայ թատրոնում բեմադրվել են Մոլիերի պիեսները՝ «Դոն Ժուան», «Երևակայական հիվանդ», «Տարտյուֆ», «Քաղքենին ազնվական», «Սկապենի արարքները», «Ժորժ Դանդեն», «Բռնի ամուսնություն», «Ագահը» և այլն։

Կատակերգություններ[խմբագրել]

Նրա ստեղծագործություններից առավել հայտնի են «Տարտյուֆ» (ֆր.՝ Le Tartuffe, 1664 - 1669), «Դոն Ժուան» (ֆր.՝ Don Juan, ou Le festin de pierre, 1665) , «Մարդատյացը» (ֆր.՝ Le Misanthrope, 1666) կատակերգությունները։

Թարգմանություններ[խմբագրել]

Մոլիերի առաջին հայ թարգմանիչներից են Տիգրան Տետեյանը և Գևորգ Չմշկյանը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝