Հերման Հեսսե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Հերման Հեսսե
Hermann Hesse

Hermann Hesse 2.jpg

Ծնվել է 1877, հուլիսի 2
Բադեն-Վյուրտեմբերգ Գերմանիա Գերմանիա
Մահացել է 1962, օգոստոսի 9
Տիչինո Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Գրական անուն Hermann Hesse
Մասնագիտություն գերմանացի բանաստեղծ, արձակագիր, պոետ
Քաղաքացիություն Գերմանիա Գերմանիա
Թեմաներ Մոդերնիզմ
Ստորագրություն Hesse Signature.svg

Հերման Հեսսե (գերմ.՝ Hermann Hesse, հուլիսի 2, 1877 - օգոստոսի 9, 1962), գերմանացի բանաստեղծ, արձակագիր, գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1946

Մանկություն և Պատանեկություն (1877-1895)[խմբագրել]

Հերման Հեսսեն ծնվել է Հարավային Գերմանիայի Շվաբիա երկրամասի Կալվ քաղաքում, ուր և անցել են նրա մանկության ու պատանեկության տարիները: Նրա հայրը Էստոնիայից սերող գերմանացի միսիոներ քարոզիչ էր, մայրը՝ Հնդկաստանի արևելքում ծնված արևելագետ-միսիոների ու ֆրանսիախոս շվեյցարուհու դուստր։[1]

Հեսսեն մեծացել է բողոքականների ընտանիքում, որն էլ իր հետքն է թողել Հեսսեի ինչպես կյանքի, այնպես էլ ստեղծագործական ճանապարհի վրա: Զարմանալի չէ, որ ծնողները ցանկանում էին ընտանիքի ավանդույթների արժանի շարունակող դաստիարակել, և արդեն 1881 թվականին Բազել տեղափոխությունից հետո տղան դառնում է տեղի միսիոներական դպրոցի, իսկ ավելի ուշ՝ քրիստոնեական պանսիոնատի սան: Այդ տարիներին Հեսսեն իր հետաքրքրությունն ու տաղանդն է ցուցաբերում: Նա նկարում է, սովորում է երաժշտական գործիքներ նվագել և փորձում է իրեն որպես գրող դրսևորել: Հեսսեի ստեղծագործական ամենից վաղ փորձը կարելի է համարել 10 տարեկան հասակում գրած «Երկու եղբայր» հեքիաթը, որը նվիրել է իր քույրիկին:

1886 թվականին ընտանիքը վերադառնում է Կալվ: 1890 թվականին Հերմանը սովորում է Մաուլբրոննի ավետարանական հոգևոր սեմինարիայում: Այստեղ ուսումնասիրում է հին լեզուներ, ավետարան, հին հռոմեական պոեզիա և գերմանական դասական գրականություն:[2] Այս շրջանի որոշ իրադարձություններ ամփոփում է իր «Անիվների տակ» կենսագրականում (1906): 1892 թվականի մարտի 7 ին Հեսսեն անակնկալ անհետանում է: Հաջորդ օրը նրան գտնում են դաշտում քնած: Դասախոսները դժգոհ էին նրա պահվածքից, իսկ ընկերները խուսափում էին նրանից: Մայիսին, ընդունվելուց կես տարի հետո, Հեսսեն թողնում է Մալբրոնը և ուղևորվում Բադ-Բոլլ, բայց հոգեկան վիճակը վատանում է, և ինքնասպանության փորձ է անում:[3] Ծնողները որոշում են նրան ուղարկել Շտետտենի հոգեբուժական կլինիկա: 1892 թվականի վերջում անցնում է Կաննշտադտայի գիմնազիա ուսման, բայց այստեղ էլ չի կարողանում սովորել: Հորը օգնելու նպատակով ուսումը կիսատ է թողնում՝ դառնալով նախ գրավաճառի, ապա և մեխանիկ-ինժիների աշակերտ:[4]

Շվաբիա - Բազել (1895-1904)[խմբագրել]

1895 թվականի հոկտեմբերին Հեսսեն աշակերտում է Տյուբինգենում գրավաճառ Հեկենհաուերի մոտ: Այստեղ վաճառողի օգնականի գործն է ստանձնում, հաշիվարկներ անում, գրքերը դասակարգում և պատվերներ ընդունում: Երեկոները ու ազատ օրերը Հեսսեն նվիրում է ինքնակրթությանը. շատ է կարդում, վեպեր է գրում,որոնցից մի քանիսը հայտնվում են մի հայտնի գեղարվեստական թերթում:

1899 թվականին խնայած գումարով Հեսսեն հրատարակում է մի փոքրիկ գիրք «Ռոմանտիկ երգեր» անունով:Նույն թվականին հրատարակում է «Կեսգիշերից մեկ ժամ անց» պատմվածքների առաջին հավաքածուն: Սակայն երկու գրքերն էլ վատ վաճառք են ունենում:

Հեսսեի առաջին ստեղծագործությունները գերմանական գրականության մեջ աստիճանաբար հայտնի են դառնում,նա նամակագրական կապ է հաստատում Ռայներ Մարիա Ռիլկեի ,Թոմաս Մանի և Ստեֆան Ցվայգի հետ: 1903 թվականի հունվարին Հեսսեն համագործակցության առաջարկ է ստանում հայտնի հրատարակչությունից: Մի քանի ամսից Հեսսեն իր «Պետեր Կամենցինդ» ստեղծագործության ձեռագիրը ուղարկում է Բեռլին: Գիրքը գերմանական երիտասարդության շրջանում լայն տարածում է ունենում,ինչն էլ Հեսսեին դարձնում է հայտնի և ֆինանսապես ապահովված,այժմ նա կարող է կենտրոնանալ միայն ստեղծագործելու վրա:[5]

Բազելում Հեսսեն ծանոթանում է իր ապագա կնոջ՝Մարիա Բեռնուլիի հետ: Նրանք ամուսնանում են 1904 թվականին:

Հայենհոֆեն - Հնդկաստան -Բեռն (1904-1914)[խմբագրել]

Հակենհաուերի գրախանութ, որտեղ աշխատել է Հեսսեն 1895-1899 թվականներին

1904 թվականի աշնանը Հեսսեն կնոջ հետ տեղափոխվում է Հայենհոֆեն: Երեք տարի անց գրողը այստեղ հողակտոր է գնում,նոր տուն կառուցում և այգի տնկում: 1905 թվականին ծնվում է նրանց որդին՝ Բրունոն (1905-1999), մի քանի տարվա ընթացքում ևս երկու երեխա են ունենում՝ Հայներ (1909-2003) և Մարտին (1911-1968):[6]

1906 թվականին տպագրվում է Հեսսեի երերորդ վեպր՝«Անիվների տակ»: 1907 թվականին Հեսսեն իր ընկեր Լյուդվիգ Թոմի և Ալբերտ Լանգենի հետ հիմնում են «Մարտ» թերթը, որը շոշափում էր արվեստի խնդիրները: 1909 թվականին հրատարակվում է «Հերտրուդա» վեպը:

1911 թվականի աշնանը Հեսսեն ճանապարհորդության է մեկնում Հնդկաստան,մի վայր,որտեղ երկար տարիներ ապրել էին իր պապն ու տատը,որտեղ հայրն էր աշխատել,և մայրն էր ծնվել: Գրողը լինում է նաև Շրի Լանկայում, Ինդոնեզիայում և Սինգապուրում: 1912 թվականին Հեսսեն կնոջ և երեխաների հետ տեղափոխվում է Բեռն: Այստեղ գրում է «Ռոսհալդեն», որում ինքնակենսագրականը շատ է,և որում արտացոլված է իր ընտանեկան ճգնաժամային վիճակը:

Պատերազմի տարիներին (1914-1919)[խմբագրել]

1914 թվականի ամռանը սկսված առաջին համաշխարհային պատերազմը Շվեյցարիան բաժանեց երկու ճամբարների. առաջինը Գերմանիայի կողմն էր, երկրորդը՝ Ֆրանսիայի: Հեսսեն ցանկանում էր կամավոր մասնակցել պատերազմին, սակայն բուժզննման ժամանակ նրա առողջական խնդիրների պատճառով մերժեցին: Պատերազմի վերաբերյալ իր հայացքները Հեսսեն արտացոլել է իր ընկերոջը ուղղված նամակում,[7] և «Ընկերներ,հերիք են այս ձայները» հոդվածի մեջ: Mileck, Joseph (1977). Hermann Hesse:[8] [9]

Պատերազմի ժամանակ Հեսսեն համագործակցում է ինչպես գերմանական, այնպես էլ ֆրանսիական դեսպանությունների հետ, միջոցներ է հավաքում զինվորների համար գրադարան ստեղծելու համար: Գերմանիայում գրողներին այդքան էլ չէին սիրում, ոմանք էլ ակնհայտ քննադատում և նրանց դավաճան ու վախկոտ անվանում: Ի պատասխան՝ Հեսսեն քննադատում էր դատարկախոս լիբերալներին, ովքեր միայն խոսքերով էին գործում:[10]

Պատերազմը, հոր մահը, կնոջ հիվանդությունը.այս ամենի արդյունքում Հեսսեի հոգեկան վիջակը վատթարանում է: Հոգեկան ճգնաժամը հաղթահարելու հույսերով՝ գրողը ուղեվորվում է Լուցերն,որտեղ ծանոթանում է բժիշկ Յոսեֆ Լանգի հետ: 1916 թվականին Հեսսեն նրա հետ 60 հանդիպում է ունենում: 1917 -ին Հեսսեն Գերմանիայի դեսպանատան կողմից գործուղվում է Բեռն,որպես զինվորական նախարարության պաշտոնյա: Այնտեղ կատարում է հումանիտար իր առաքելությունը արդեն սպայի կոչումով: Այս տարիներին Հեսսեն թաքցնում է իր գրվածքները և հրատարակում երիտասարդ և հիվանդ գրողի անունից:

1919 թվականին Հեսսեն և կինը որոշում են բաժանվել:[11] Հեսսեն հեռանում է Բեռնից:

Casa Camuzzi (1919-1931)[խմբագրել]

Հեսսեն ուղեվորվում է Լուգանո:Չորս սենյակ վարձում Casa Camuzzi ամրոցում: Շրջակայքի գեղեցկությունը գրողին նոր ոգեշնչման աղբյուր էր:Նա շատ նկարում և գրում է:1920 թվականին Բեռլինում գուրս է գալիս հեղինակի՝ երեք պատմավածքներից բաղկացած հավաքածուն .«Մանկան հոգին», «Քլայնը ու Վագները» և «Քլինգզորի վերջին ամառը»:

1921 թվականի գարնանը հեղինակը իր «ես»-ի փնտրտուքներով ուղևորվում է Ցյուրիխ՝ մասնակցելու հոգեվերլւծության սեանսին,որը վարում էր Կարլ Գուստավ Յունգը: Հուլիսին «Neue Rundschau» թերթում տպագրվում է «Սիդհարթայի» առաջին մասը: Երկրորդ մասը ավարտում է 1922 թվականի գարնանը:

1926 թվականի առաջին օրերին Հեսսեն սկսում է աշխատել «Տափաստանի գայլը» վեպի վրա,որը հեղինակի ամենակարևոր ստեղծագործություններից մեկն է:

Խաղերի վարպետ (1931-1962)[խմբագրել]

Հերման Հեսսեն 1845 թվական

1931 թվականի նոյեմբերի 14 ին Հեսսեն երրորդ անգամ ամուսնանում է: Կնոջ հետ տեղափոխվում է նոր տուն: Այստեղ Հեսսեն սկսում է աշխատել «ՈՒլունքախաղ»-ի վրա:

Գերմանիայում նացիոնալ-սոցիալիստականների ՝իշխանության գալով՝ Շվեցիարիա էին գաղթում հյուսիսից:Գաղթի ճանապարհին Հեսսեին էին հանդիպում Թոմաս Մանը և Բերտոլդ Բրեխտը: Ինքը Հեսսեն որոշում է նոր իշխանությունը քննադատել,որը 1935 թվականին Հեսսեին նամակ է ուղարկում՝պահանջելով հաստատել իր արիական ծագումը,սակայն ինքը Շվեցարիայի քաղաքացի էր և դրա կարիքը չուներ: 1942 թվականին Հեսսեի մի շարք ստեղծագութծություններ գերմանական թերթերում արգելում են տպագրել:

1942 թվականի գարնանը Հեսսեն ավարտում է իր «ՈՒլունքախաղը»,որի վրա հեղինակը աշխատել է 11 տարի:[12]

1946 թվականին Հեսսեն ստանում է գրականության Նոբելյան մրցանակ:

«ՈՒլունքախաղ»-ից հետո Հեսսեն այլևս ծավալուն ստեղծագործություն չգրեց:Կյանքի վերջին տարիների ակտիվ նամակագրություններ ունեցավ եվ պատմվածքներ գրեց:Առողջությունը վատացավ,և 1962 թվականի ամռանը լեյկոզ տարածվեց: Օգոստոսի 9-ին Հեսսեն մահացավ քնած ժամանակ ուղեղի ներքին արյունահոսությունից: Օգոստոսի 11-ին Հեսսեն թաղվեց Ս.Աբոնդիա եկեզեցու գերեզմանատանը:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

Հեսսեի հատկապես վաղ շրջանի աշխատանքները ռոմանտիկական են: Իր առաջին ստեղծագործություններում նկատվում է ուժեղ ազդեցություն գերմանական այնպիսի դասականների, ինչպիսիք են Գյոթեն, Շիլլերը , Նովալիսը: 1927 թվականին Հյուգո Բալլը Հեսսեին ռոմանտիզմի վերջին ասպետ է անվանել:[13] Գրականության այդ ուղղության թեմաններն ու կերպարները ուղեկցում են ողջ ստեղծագործական ընթացքին. հերոս՝հակադրված շրջակա միջավայրին, փախուստ հասարակությունից, և ես-ի փնտրտուքներ:[14]

Հեսսեի ստեղծագործություններում մեկ այլ վառ արտահայտված առանձնահատկություն է ծայրահեղ ինքնակենսագրականը: Շատ հերոսներ կյանքում ունեցել են իրական նախատիպեր,ինչպես,օրինակ, վարպետ Տոմասը -- Տոմաս Մանն, Յակոբ հայրը -- Յակոբ Բուրկհարդթ: Գլխավոր հերոսներին Հեսսեն հիմանականում իր սեփական բնավորությունն է տվել,իսկ երբեմն՝ կին հերոսներին իր անվան նման անուն,ինչպես Հերման--Հերմինե: Ընդհանրապես Հեսսեն իր կյանքի կարևոր դրվագները արտացոլել է իր գրվածքներում: [15]

Հեսսեն տարված էր հոգեվերլուծությամբ, ինչը ևս մեծ ազդեցություն է թողել իր ստեղծագործությունների վրա: Հավանաբար,ամենից վառ արտացոլվել է «Դիմինայում»,որտեղ գլխավոր հերոս Սինկլեռը ինքնության փնտրտուքի ճանապարհին է: Այս վեպից սկսած,հոգեբանական հանգույցները բացվում են գրողի հետագա ստեղծագործություններում: Ինքնության փնտրտուքի արդյունքում Սիդհարթան գալիս է գետի մոտ, իսկ Հարրի Հալլերը՝ «Մոգական թատրոն»: Հեսսեի արվեստում նկատվում է նաև անհատի հակադրություն, ինչպես օրինակ Գալերայի և Աբրակսասի կերպարներում, որոնք իրենց մեջ համատեղում են բարին ու չարը: Հեսսեի արվեստին հատկապես բնորոշ են մարդ-հասարակություն բախումը. հերոսը կոնֆլիկտի մեջ է հասարակության հետ: Հանդիպում ենք նաև այնպիսի հակադրությունների, ինչպիսին է արևելքն ու արևմուտքը, որի արդյունքը նույնպես հեղինակի կենսագրականի մեջ է՝մեծանալով քրիստոնեական խորը համոզմունքներով ընտանիքի մեջ, որը իր մեջ ներառում է Հնդկական արվեստի մի մասը:

Հեսսեի ստեղծագործություններում հատկապես մեծ դեր է խաղում արվեստը: «Տափաստանի գայլը» վեպի մեջ Հեսսեն խոսում է երաժշտության նվազման մասին, որը մարդկային բարբարոսության զոհն է դարձել: Մոցարտին փոխարինելու է եկել սաքսաֆոնահար Պաբլոն, ով ուրախացնում է այն լսարանին, ովքեր ի վիճակի չեն գնահատել բարձր արվեստը:

«ՈՒլունքախաղում» երաժշտությունը հայտնվում է արդեն որպես առեղծված, հատուկ կարգուկանոն, խաղի մի կաղապարված մաս: Կյանքի ընթացքում հեղինակը մեղադրել է քաղաքականությանն ու պատերազմին անտարբերության մեջ, կենտրոնացել է ներքին փնտրտուքների մեջ, մինջդեռ շրջակայքում ամեն բան փոխվել ու զարգացել էր:

1960-70 թվականներին Հեսսեն սկսում է երկրպագել այսպես կոչված «ապստամբող երիտասարդությանը» և ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում ամենից շատ ընթերցվող եվրոպական հեղինակներին:[16]

Գրականություն[խմբագրել]

Demian, 1919
  • (1899) Eine Stunde hinter Mitternacht.
  • (1900) Hermann Lauscher
  • (1904) Peter Camenzind
  • (1906) Unterm Rad
  • (1908) Freunde
  • (1910) Gertrud
  • (1913) Aus Indien (Out of India)
  • (1914) Roßhalde
  • (1915) Knulp
  • (1916) Schön ist die Jugend
  • (1919) Strange News from Another Star
  • (1919) Demian
  • (1919) Klein and Wagner|Klein und Wagner
  • (1920) Klingsors letzter Sommer
  • (1922) Siddhartha
  • (1927) Der Steppenwolf
  • (1930) Narziß und Goldmund
  • (1932) Die Morgenlandfahrt
  • (1943) Das Glasperlenspiel

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Freedman (1978)
  2. Zeller, էջ 26–30
  3. Freedman, էջ 30
  4. Volker Michels Über Hermann Hesse
  5. Freedman (1978)
  6. Freedman (1978)
  7. Г. Гессе «Письма по кругу»; М. 1987; письмо Альфреду Шлейхеру
  8. Biography and Bibliography
  9. Zeller, էջ 83–84
  10. Galbreath (1974) Robert. "Hermann Hesse and the Politics of Detachment"
  11. Zeller, էջ 93
  12. Suhrkamp Verlag — Autoren / Hermann Hesse
  13. А. Г. Березина. Герман Гессе. — Л., 1976. — С. 21
  14. Volker Michels ; Über Hermann Hesse
  15. Freedman(1978)
  16. Г. Гессе «Письма по кругу» М. 1987; предисловие В. Седельника
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են