Էռնեստ Հեմինգուեյ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ernest Hemingway Signature.svg

Էռնեստ Միլլեր Հեմինգուեյ (անգլ.՝ Ernest Miller Hemingway, հուլիսի 21 1899 - հուլիսի 2 1961), ամերիկյան գրող էր, Նոբելյան մրցանակակիր գրականության ասպարեզում (1954

Նրա զուսպ և թերագնահատված գրական ոճը մեծ ազդեցություն է ունեցել 20–րդ դարի արձակի վրա, իսկ արկածներով լի անձնական կյանքը և հասարակական կերպարն ազդել է եկող սերունդների վրա։ Հեմինգուեյն իր աշխատանքների մեծ մասը գրել է 1920-1950 թվականների ընթացքում. 1954 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ գրականության ասպարեզում։ Հրատարակել է յոթ նովել, վեց կարճ պատմվածքների ժողովածու և երկու ոչ գեղարվեստական աշխատություն։ Նրա երեք նովելները, կարճ պատմվածքների չորս ժողովածուները և երեք ոչ արկածային աշխատությունները հրատարակվել են հետմահու։ Հեմինգուեյի աշխատությունների մեծ մասը համարվում են ամերիկյան դասական գրականության նմուշներ։

Հեմինգուեյը ծնվել է Իլինոյս նահանգում՝ Օաք Պարկում։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է «The Kansas City Star»-ի համար, այնուհետև Առաջին Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կամավոր գրանցվել է մեկնելու իտալական ճակատ։ 1918 թվականին ծանր վիրավորվում է և վերադառնում տուն։ Հեմինգուեյի պատերազմական տարիների փորձը հիմք հանդիսացան «A Farewell to Arms» նովելի ստեղծման համար։ 1921 թվականին Հեմինգուեյն ամուսնանում է Հադլի Ռիչարդսոնի հետ, ով իր չորս կանանցից առաջինն էր։ Զույգը տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղ Հեմինգուեյն աշխատում է որպես թղթակից և ընկնում է 1920–ականների «Կորած Սերնդի» (“Lost Generation”) ներգաղթյալ հասարակության մոդեռնիստ գրողների և արվեստագետների ազդեցության տակ։ Նրա՝ “Երբ ծագում է արևը” (“The Sun Also Rises”) ստեղծագործությունն իր առաջին նովելն էր. Այն տպագրվում է 1926 թվականին։

Թվականին բաժանվում է Հադլի Ռիչարդսոնից և ամուսնանում Պաուլինա Պֆեիֆերի հետ. նրանք բաժանվում են, երբ Հեմինգուեյը վերադառնում է Իսպանիայի Քաղաքացիական պատերազմից, որտեղ աշխատում էր որպես լրագրող. դրանից հետո է, որ նա գրում է «Ում մահն է գուժում զանգը» (“For Whom the Bell Tolls”) պատմվածքը։ Մարթա Գելհորնը նրա երրորդ կինն էր (1940 թվական). նրանք բաժանվում են, երբ Հեմինգուեյը Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանդիպում է Մերի Ուելշի հետ։ Հեմինգույին սպասում էին Նորմանդիայի հողերում և Փարզում։

1952 թվականին տպագրվում է «Ծերունին և ծովը» պատմվածքը, որից կարճ ժամանակ անց Հեմինգուեյը գնում է Աֆրիկա՝ Սահարա, որտեղ նա երկու անգամ մահվան եզրին է հայտնվում օդային աղետի պատճառով, որից հետո նա հաշմանդամ է մնում իր կյանքի մեծ մասի ընթացքում։ Նա հաճախ այցելում էր իր՝ Ֆլորիդայի Քեյ Ուեսթում (1930-ականներ) և Կուբայում (1940, 1950, 1959 թվականներ) գտնվող տները. դրանցից բացի, Հեմինգուեյը նաև տուն է գնում Իդահոյում, Քեթչում, որտեղ ինքնասպանություն է գործում 1961 թվականին։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Վաղ շրջան[խմբագրել]

Հեմինգուեյը Կլարենս և Գրեյս Հեմինգուեյների ավագ որդին էր և երկրորդ երեխան:

Էռնեստ Միլլեր Հեմինգուեյը ծնվել է 1899 թվականի հուլիսի 21-ին Իլինոյս նահանգի Չիկագո[1] քաղաքի արվարձաններից մեկում՝ Օաք պարկում[2]: Նրա հայրը՝ Կլարենս Էդմոնդս Հեմինգուեյը, ֆիզիկոս էր, իսկ մայրը՝ Գրեյս Հոլլ-Հեմինգուեյը, երաժիշտ: Նրանք երկուսն էլ լավ կրթություն էին ստացել և հարգված էին Օաք պարկի պահպանողական համայնքում. մի համայնք, որի մասին դեռ կենվոր Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթն ասել է. «Այդքան շատ եկեղեցիներ այդքան շատ մարդկանց համար»[3]: Ամուսնությունից հետո Կլարենսն ու Գրեյսը կարճ ժամանակով ապրում էին Գրեյսի հոր՝ Էռնեստ Հոլլի հետ, ում անունով էլ ամուսինները[4] կոչեցին իրենց առաջնեկին: Հետագայում Էռնեստ Հեմինգուեյն ասել է, որ նա չի սիրել իր անունը[note 1], քանզի այն ասոցացնում էր Օսկար Ուայլդի «Էռնեստ լինելու կարևորությունը»[5] ներկայացման միամիտ, նույնիսկ հիմար հերոսի հետ: Ընտանիքը վերրջապես տեղափոխվում է յոթ սենյականոց իրենց բնակարանը՝ հարգի հարևանությամբ, Գրեյսի համար նախատեսված երաժշտական ստուդիայով և Կլարենսի բժշկական գրասենյակով[1]:

Հեմինգուեյի մայրը հաճախ էր մասնակցում գյուղում կազմակերպվող համերգներին: Չափահաս տարիքում Հեմինգեյը բացահայտ կերպով չէր սիրում իր մորը, չնայած նրա կենսագիր Մայքլ Ս. Ռեյնոլդսը նշում է, որ Հեմինգուեյին են փոխանցվել իր մոր էներգետիկան և խանդավառությունը[6]: Նրանց կռիվների պատճառն այն էր, որ Գրեյսը ստիպում էր Էռնեստին թավջութակ նվագել սովորել, հետագայում Հեմինգուեյը խոստովանել է, որ երաժշտական դասերը շատ օգտակար գտնվեցին գրելու գործում և որպես ապացույց նա բերում է «Ում մահն է գուժում զանգը» ստեղծագործության ձայնային կառուցվածք ունենալու փաստը[7] : Ընտանիքը ձեռք է բերում ամառանոց Ուինդմեր ավանում՝ Ուալուն լճի ափին՝ Պետոսկի և Միչիգան բնակավայրերի մոտակայքում, որտեղ չորս տարեկան հասկաում Հեմինգուեյն իր հորից սովորել էր ձուկ որսալ, ճամբար խփել անտառներում և Հյուսիսային Միչիգանի լճերում: Բնության հետ աշխատելու իր սերն առաջացրեց դրսի արկածային կյանքի, ինչպես նաև հեռավոր ու ամայի վայրերում բնակվելու խանդավառություն[8]:

Հեմինգուեյի ընտանիքը 1905 թվականին (ձախից աջ՝ Մարսելին, Սանի, Կլարենս, Գրեյս, Ուրսուլա և Էռնեստ)

1913 -1917 թվականների ընթացքում Հեմինգուեյը հաճախել է Օաք Պարկի և Ռիվեր Ֆորեստի ավագ դպրոց, որտեղ մասնակցել է մի շարք սպորտային մրցումների, ինչպիսիք են՝ բոքսը, ջրագնդակը և ֆուտբոլը: Նրա մոտ ամենից լավն անգլերենն էր ստացվում. Հեմինգուեյն իր քրոջ՝ Մարսելինի հետ երկու տարի ներգրավված է եղել դպրոցի երգչախմբում: Պատանի հասակում նա լրագրության դասերի է հաճախել Ֆեննի Բիգսի մոտ[9], ինչպես նաև քրոջ՝ Մարսելինի հետ 2 տարի նվագել է դպրոցի նվագախմբում։[6]: Դասերի ընթացքում գործում էր հետևյալ սկզբունքը. «Պատկերացնենք, որ դասարանը ամսագրի գրասենյակ է» : Լավագույն գրողներն իրենց աշխատանքները հանձնում էին «Տրապեզ» դպրոցական ամսագրին: Ե՛վ Հեմիգուեյը, և՛ Մարսելինն ունեն այնպիսի աշխատանքներ, որոնք հանձնվել են «Տարպեզ»-ին: Հեմիգուեյի առաջին աշխատանքը, որը տպագրվել է 1916 թվականի հունվարին, Չիկագոյի սիմֆոնիկ երգչախմբի ելույթի մասին էր[10]: Նա շարունակում էր հոդվածներ գրել ու խմբագրել «Տրապեզ»-ի և «Տաբուլա»-ի համար: Վերջինս նույնպես դպրոցական թերթ էր, որ լույս էր տեսնում տաին մեկ անգամ: Այդ հոդվածներում նա փորձում էր նմանակել սպորտային մեկնաբաններին և օգտագործում էր Ring Lardner գրական կեղծանունը՝ ի նշան Չիկագոյի Տրիբունայի Ring Lardner-ին, ում մակագրումը Line O'Type էր: Ինչպես Մարկ Տվենը, Ստեֆեն Քրեյնը, Թեոդոր Դրայզերը և Սինքլեյր Լյուիսը՝ Հեմինգուեյը նույնպես նովելիստ դառնալուց առաջ լրագրող էր[11]: Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Հեմինգուեյն աշխատանքի փորձաշրջան անցավ «Քանզաս Սիթի Սթար» (The Kansas City Star) ամսագրում՝ որպես խմբագիր: Չնայած այնտեղ աշխատեց ընդամենը վեց ամիս՝ նա իր համար որդեգրեց ամսագրի գրելաոճը. «Օգտագործեք կարճ նախադասություններ, օգտագործեք դյուընթեռնելի պարբերություններ: Ապավինեք ճկուն անգլերենին: Եղեք դրական, ոչ բացասական»[12]:

Ստեղծագործական կյանք[խմբագրել]

Դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես լրագրող։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մեկնելով Եվրոպա՝ դարձել է պատերազմի կամավոր մասնակից և ծանր վիրավորվել։ Ապաքինվելուց հետո սկսել է զբաղվել գրական գործունեությամբ և Փարիզում լույս է ընծայել «Մեր Ժամանակներում» կոչվող պատմվածքների առաջին ժողովածուն, որտեղ մանկության ու պատանեկության տարիների հուշերի կողքին տեղ են գտել նաև պատերազմի թեմաներով գրված պատմվածքներ։ Պատերազմի թեման իր արտացոլումն է գտել նաև Հեմինգուեյի հետագա ստեղծագործություններում։ Այդ գործերից ամենանշանակալիցը նրա «Հրաժեշտ Զենքին» վեպն էր, որը լայն տարածում գտավ աշխարհի բազմահազար ընթերցողների շրջանում՝ մեծ հռչակ բերելով գրողին։ Ուշագրավ են նաև նրա «Կիլիմանջարոյի Ձյուները», «Մադրիդի Վարորդները», «Կղզի Օվկիանոսում» ստեղծագործություները։ Իր ստեղծած գրականության ոճով և արծարծած խնդիրներով նա նոր երևույթ էր։ Գրում էր սեղմ, ազդեցիկ ու պատկերավոր, պարզ, բայց և խորը։ Ազատ ժամերին Հեմինգուեյը սիրում էր զբաղվել որսորդությամբ, հատկապես ձկնորասությամբ։ Եվրոպայում ապրելու տարիներին նա մասնակցում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Կյանքի և պատերազմների բովով անցած, ստեղծագործելու անսպառ եռանդով լցված գրողը Եվրոպայից վերադարձել է Կուբա՝ իր նախնիների հայրենիքը։ Այստեղ է նա գրել է իր հանրահայտ վիպակը՝ «Ծերունին և Ծովը»։ Այս և մյուս ստեղծագործությունների համար 1954 թվականին նրան շնորհվում է նոբելյան մրցանակ։

«Ծերունին և Ծովը» վիպակի հերոսը, որ մեծ կենսափորձ ունեցող և կյանքի դժվարությունները հաղթահարող ընդհանրացված կերպար է, ինչ-որ չափով հիշեցնում է նաև հեղինակին՝ Հեմինգուեյին։ Հերոսի կամքի ուժը, ոգու արիությունը, դժվարություններից չընկճվելը ուսանելի օրինակ են բոլորիս համար։ Վիպակը մի քանի անգամ էկրանավորվել է։

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել]

Մի անգամ Հեմինգուեյը գրազ եկավ, որ վեց բառանոց պատմվածք կհորինի, որը նախկինում բոլոր գրվածներից կլինի ամենահուզիչը։ Նա հաղթեց գրազը։

«Վաճառվում են մանկական կոշիկներ՝ երբեք չկրած»։ (անգլերեն՝ «For sale: baby shoes, never used.»)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-en.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են՝


Cite error: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found, or a closing </ref> is missing